Αρχές και παράγοντες επιτυχίας

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή εφαρμόζεται σε πολιτικές, πρακτικές και έργα που μπορούν είτε να μειώσουν τους κινδύνους μειώνοντας την ευπάθεια και/ή την έκθεση και/ή να αξιοποιήσουν ευκαιρίες που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Η προσαρμογή επηρεάζει όλα τα επίπεδα λήψης αποφάσεων, όλες τις περιφέρειες, καθώς και τους περισσότερους τομείς. Η προσαρμογή πρέπει να διαρθρωθεί ως διατομεακή, πολυεπίπεδη και διαπεριφερειακή δραστηριότητα που φέρνει σε επαφή παράγοντες με διαφορετικές γνώσεις, ενδιαφέροντα και αξίες. Η προσαρμογή δεν έχει να κάνει απλώς με το να κάνουμε περισσότερα, αλλά με νέους τρόπους σκέψης και αντιμετώπισης του κινδύνου και των κινδύνων, της αβεβαιότητας και της πολυπλοκότητας. Η διερεύνηση κατάλληλων διαδρομών προσαρμογής για την αντιμετώπιση των υφιστάμενων τρωτών σημείων και την αύξηση της ανθεκτικότητας θα απαιτήσει μια διαρθρωμένη διαδικασία μάθησης από άτομα και οργανισμούς. Αν και κάθε διαδικασία προσαρμογής πρέπει να είναι προσαρμοσμένη στο συγκεκριμένο πλαίσιο, πολλές βασικές αρχές, όπως παρουσιάζονται παρακάτω, αναγνωρίζονται ευρέως για την υποστήριξη της καλής προσαρμογής.

Διάφορες αρχές στη διαδικασία πολιτικής προσαρμογής αναγνωρίζονται συνήθως ως βασικοί παράγοντες για την καλή προσαρμογή. Οι αρχές αυτές (βάσει του UKCIP, 2005· Adger et al. 2005· Prutsch et al. 2010· Brown κ.ά. 2011, Southern Voices on Adaptation, CARE 2015) είναι οι εξής:

Η προσαρμογή πρέπει να είναι βιώσιμη – οι απαντήσεις στην προσαρμογή δεν θα πρέπει να αυξάνουν την κλιματική αλλαγή ή να περιορίζουν τις προσπάθειες μετριασμού, επομένως θα πρέπει να χρησιμοποιούνται συνέργειες με τους στόχους μετριασμού της κλιματικής αλλαγής και να αποφεύγονται οι συγκρούσεις. Επιπλέον, δεν θα πρέπει να περιορίζει την ικανότητα άλλων τμημάτων του φυσικού περιβάλλοντος, της κοινωνίας ή των επιχειρήσεων να προβαίνουν σε προσαρμογή αλλού (π.χ. χρήση υπόγειων υδάτων για άρδευση σε ξηρές περιοχές, γεγονός που προκαλεί μείωση της στάθμης των υπόγειων υδάτων και περιορίζει τη διαθέσιμη ποσότητα πόσιμου νερού). Όπου είναι δυνατόν, προώθηση των προσπαθειών προσαρμογής που ενισχύουν την ικανότητα των φυσικών συστημάτων να ενισχύουν την ανθεκτικότητα (π.χ. προσεγγίσεις που βασίζονται στο οικοσύστημα και λύσεις που βασίζονται στη φύση) μέσω της αντιστάθμισης των κλιματικών κινδύνων.
Συνεργασία — προσδιορισμός και συνεργασία με τους επηρεαζόμενους φορείς (π.χ. από δημόσιες αρχές, ΜΚΟ, επιχειρήσεις, τοπικές κοινότητες και ανθρώπους) σε όλα τα σχετικά επίπεδα και διασφάλιση ότι είναι καλά ενημερωμένοι και ενθαρρύνονται να εργαστούν για την προσαρμογή. Διαμόρφωση, καθορισμός επιλογών και ιεράρχηση αυτών, εφαρμογή και παρακολούθηση πολιτικών προσαρμογής και σχεδιασμός με συμμετοχικό και χωρίς αποκλεισμούς τρόπο.
Η προσαρμογή πρέπει να βασίζεται σε αποδεικτικά στοιχεία, αξιοποιώντας πλήρως τις τελευταίες έρευνες, τα δεδομένα και την πρακτική εμπειρία, ώστε η λήψη αποφάσεων να υποστηρίζεται και να ενημερώνεται επαρκώς.
Διαχείριση των κλιματικών και μη κλιματικών κινδύνων με τη χρήση ισορροπημένης προσέγγισης – η κλιματική αλλαγή αποτελεί μόνο μία πτυχή πολλαπλών πιέσεων που επηρεάζουν την κοινωνική, φυσική και οικονομική ανάπτυξη. Ως εκ τούτου, η προσαρμογή πρέπει να ακολουθεί μια ολιστική προσέγγιση που περιλαμβάνει τη διαχείριση τόσο των κλιματικών όσο και των μη κλιματικών κινδύνων.
Αντιμετώπιση των κινδύνων που συνδέονται με παρελθούσες και τρέχουσες κλιματικές διακυμάνσεις και ακραία καιρικά φαινόμενα — αυτό θα πρέπει να αποτελέσει το σημείο εκκίνησης για προληπτικές δράσεις για την αντιμετώπιση των κινδύνων και των ευκαιριών που συνδέονται με την πιο μακροπρόθεσμη κλιματική αλλαγή. Είναι σημαντικό να διασφαλιστεί ο συντονισμός και οι στενές συνέργειες με τη μείωση/διαχείριση του κινδύνου καταστροφών (π.χ. έκθεση σχετικά με την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και τη μείωση του κινδύνου καταστροφών στην Ευρώπη).
Θα πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στην αντιμετώπιση των κλιματικών επιπτώσεων —για παράδειγμα, εστιάζοντας περισσότερο την προσοχή σε τομείς που επηρεάζονται περισσότερο από τις καιρικές και κλιματικές συνθήκες, σε τομείς που έχουν μακροπρόθεσμη διάρκεια ζωής ή επιπτώσεις, σε τομείς στους οποίους διακυβεύονται σημαντικές επενδύσεις ή υψηλές αξίες, ή σε τομείς στους οποίους παρέχεται στήριξη σε κρίσιμες εθνικές υποδομές.
Η προσαρμογή πρέπει να προσαρμοστεί στην κλίμακα που απαιτείται από την πρόκληση της κλιματικής αλλαγής (π.χ. εθνική/περιφερειακή/τοπική/τομεακή/διασυνοριακή) – οι λύσεις πρέπει να τροποποιηθούν για μεμονωμένες καταστάσεις, αντιμετωπίζοντας επίσης τις ευθύνες και τη χρηματοδότηση.
Η προσαρμογή θα πρέπει να είναι ευέλικτη —αν και εξακολουθεί να υπάρχει αβεβαιότητα σχετικά με το μελλοντικό κλίμα, οι επιλογές τώρα σε ορισμένους τομείς (π.χ. σε τομείς με μακροπρόθεσμους ορίζοντες σχεδιασμού) θα πρέπει να εξεταστούν και να ληφθούν αποφάσεις που μπορούν να προσαρμοστούν εύκολα. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να αναγνωριστεί η αξία της αρνητικής/χαμηλής λύπης και των αμοιβαία επωφελών επιλογών προσαρμογής όσον αφορά τη σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας και τα πολλαπλά οφέλη, καθώς και η αξία μιας σταδιακής προσέγγισης της προσαρμογής.
Η προσαρμογή πρέπει να είναι διαφανής – να γνωστοποιεί πλήρως τα αποτελέσματα και το κόστος των διαφόρων επιλογών προσαρμογής, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα, και να παρέχει όσο το δυνατόν περισσότερες λεπτομέρειες. Οι αποφάσεις προσαρμογής είναι επίσης επιβαρυμένες με αξία, π.χ. όσον αφορά το επίπεδο κινδύνου που πρέπει να γίνει αποδεκτό. Ως εκ τούτου, είναι ζωτικής σημασίας οι αποφάσεις και η κατανομή των πόρων να γίνονται με διαφάνεια, προκειμένου να μπορούν να συμφωνηθούν δίκαιες και ισορροπημένες λύσεις.
Επανεξέταση της αποτελεσματικότητας, της αποδοτικότητας, της ισότητας και της νομιμότητας των αποφάσεων προσαρμογής συνεχώς, προκειμένου να βελτιωθούν σταδιακά σύμφωνα με την εξέλιξη των στοιχείων και των γνώσεων σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Αυτό απαιτεί παρακολούθηση και επαναξιολόγηση των κινδύνων, καθώς και των μέτρων των πολιτικών προσαρμογής.