Προσαρμογή και διαφοροποίηση των τουριστικών προσφορών

Η προσαρμογή και η διαφοροποίηση της τουριστικής προσφοράς δεν είναι δυνατή χωρίς τη συνεργασία και την υποστήριξη διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών. Μια συμμετοχική διαδικασία είναι ζωτικής σημασίας για τη δημιουργία ενός κοινού οράματος και την επίλυση πιθανών συγκρούσεων από την αρχή. Η συγκέντρωση ενδιαφερόμενων μερών με διαφορετικές εμπειρίες και υπόβαθρο (π.χ. τουριστικοί οικονομικοί φορείς, εταιρείες κρουαζιέρας, πάροχοι δημόσιων μεταφορών, πάροχοι πολιτιστικών εκδηλώσεων, ενώσεις περιβαλλοντικής και πολιτιστικής κληρονομιάς, τοπικοί παραγωγοί τροφίμων, δήμοι) μπορεί επίσης να προωθήσει καινοτόμες ιδέες και να αποφύγει δυσπροσαρμοστικά αποτελέσματα.  

Η συμμετοχή των τουριστών (π.χ. με τη διεξαγωγή έρευνας ή συνεντεύξεων) συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των αναγκών και των προσδοκιών τους. Είναι εξίσου σημαντικό να ληφθούν υπόψη οι ανάγκες των κατοίκων της περιοχής, ιδίως των ευάλωτων ομάδων, καθώς η διαφοροποίηση της τουριστικής προσφοράς αναμένεται να ωφελήσει τόσο τους τουρίστες όσο και τους κατοίκους της περιοχής. Ιδανικά, η διαφοροποίηση θα πρέπει επίσης να συμβάλλει στη διατήρηση της φύσης. Ως εκ τούτου, απαιτείται ανταλλαγή απόψεων με τα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη (π.χ. διαχειριστές προστατευόμενων περιοχών και τοπικές αρχές που είναι αρμόδιες για την προστασία του περιβάλλοντος) προκειμένου να ενθαρρυνθούν οι συνέργειες και να αποφευχθεί η εμφάνιση νέων συγκρούσεων από τις προτάσεις διαφοροποίησης.

Σε γενικές γραμμές, μια ευρεία διαδικασία συμμετοχής αποτελεί τη βάση για τη διασφάλιση της επιτυχούς διαφοροποίησης και προσαρμογής της τουριστικής προσφοράς.

Η προσαρμογή και η διαφοροποίηση της τουριστικής προσφοράς αποτελεί δύσκολο έργο, καθώς δεν υπάρχει ενιαία λύση για όλους και ό,τι έχει λειτουργήσει σε έναν προορισμό δεν λειτουργεί απαραιτήτως σε άλλον. Βασικός παράγοντας για την επιτυχή διαφοροποίηση είναι η συμμετοχή όλων των επηρεαζόμενων ενδιαφερόμενων μερών για την αύξηση της αποδοχής της στρατηγικής και την οικοδόμηση στήριξης για την εφαρμογή της. Ένας άλλος βασικός παράγοντας είναι η δημιουργία πρωτοβουλιών συνεργασίας με άλλους παρόχους τουριστικών υπηρεσιών σε περιφερειακή κλίμακα, ώστε να δημιουργηθούν συνέργειες και να αποφευχθεί η ανταγωνιστική προσφορά. Επιπλέον, προτείνεται να ακολουθηθεί μια συστηματική προσέγγιση που θα περιλαμβάνει τα ακόλουθα βήματα:

• Απολογισμός των υφιστάμενων προσφορών και των ομάδων-στόχων
• Αξιολόγηση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και άλλων μελλοντικών εξελίξεων στην τουριστική προσφορά και ζήτηση
• Ανάλυση των πλεονεκτημάτων, των αδυναμιών, των ευκαιριών και των απειλών (SWOT) της τρέχουσας τουριστικής προσφοράς  
• Ανάπτυξη στρατηγικής (εστίαση στην αντιμετώπιση των προκλήσεων και στη χρήση νέων ευκαιριών)
• Εφαρμογή
• Παρακολούθηση, αξιολόγηση και μάθηση (MEL)
• Μάρκετινγκ και Επικοινωνία.

Οι προκλήσεις για την επιτυχή προσαρμογή και διαφοροποίηση του τουρισμού είναι η δημιουργία πρωτοβουλιών στενής συνεργασίας με άλλους τομείς, οι οποίες συχνά απαιτούνται για τον εγκάρσιο χαρακτήρα του τουριστικού τομέα. Για να αποφευχθούν δυσπροσαρμοστικά αποτελέσματα, είναι σημαντικό να εξεταστούν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα των διαφόρων στρατηγικών διαφοροποίησης στο τοπικό πλαίσιο. Η διαφοροποίηση μπορεί να έχει διάφορα θετικά οφέλη εάν υποστηρίζει τη στροφή προς πιο βιώσιμες τουριστικές προσφορές, π.χ. με τη συμμετοχή τοπικών επιχειρήσεων. Ωστόσο, μπορεί να παρεμποδιστεί από την έλλειψη υποκινούμενων, ειδικευμένων και μελλοντικών φορέων εκμετάλλευσης, καθώς και από τη γενική έλλειψη ευαισθητοποίησης σχετικά με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον τουριστικό τομέα.

Το κόστος μπορεί να αποτελέσει σημαντικό εμπόδιο στην εφαρμογή αυτής της επιλογής, αλλά διάφορες ευκαιρίες χρηματοδότησης σε επίπεδο ΕΕ, καθώς και σε εθνικό και υποεθνικό επίπεδο μπορούν να στηρίξουν την προσαρμογή και τη διαφοροποίηση στον τομέα του τουρισμού. Ο οδηγός σχετικά με τη χρηματοδότηση της ΕΕ για τον τουρισμό μπορεί να βοηθήσει τα ενδιαφερόμενα μέρη στον τομέα του τουρισμού να βρουν κατάλληλα χρηματοδοτικά προγράμματα της ΕΕ.

Το κόστος της διαφοροποίησης μπορεί να ποικίλλει σημαντικά και μπορεί να είναι υψηλό εάν απαιτούνται νέες υποδομές. Ως εκ τούτου, η προσαρμογή και η επαναχρησιμοποίηση των υφιστάμενων τουριστικών υποδομών μπορεί να αποτελέσει στρατηγική για τη μείωση του κόστους. Για παράδειγμα, ένας δήμος στις Άλπεις Allgäu χρησιμοποίησε μια πρώην λιμνούλα χιονιού για να δημιουργήσει ένα «πάρκο αναρρίχησης νερού».

Τα οφέλη μιας διαφοροποιημένης τουριστικής προσφοράς περιλαμβάνουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε σύγκριση με χαμηλούς διαφοροποιημένους προορισμούς και μεγαλύτερη ευελιξία ανταπόκρισης στις αλλαγές της ζήτησης. Επιπλέον, οι αρνητικές κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις του τουρισμού θα μπορούσαν να μειωθούν με τη βιώσιμη διαφοροποίηση, η οποία μπορεί αντ’ αυτού να δημιουργήσει ευκαιρίες για την αξιοποίηση και την προώθηση της πολιτιστικής και περιβαλλοντικής κληρονομιάς. Αυτό περιλαμβάνει, για παράδειγμα, τη δημιουργία νέων διαδρομών για περιοχές με λιγότερες επισκέψεις, την προώθηση οικολογικών μουσείων, τη διοργάνωση ξεναγήσεων για την ανάδειξη περιβαλλοντικών χαρακτηριστικών κ.λπ. Τα οικονομικά οφέλη θα μπορούσαν να επιτευχθούν με την αύξηση των δεσμών μεταξύ του τουρισμού και των τοπικών επιχειρήσεων, για παράδειγμα με την οργάνωση αγορών για την προώθηση περιφερειακών τροφίμων ή χειροποίητων σκαφών (βλ., για παράδειγμα, την περιπτωσιολογική μελέτη για το λεοντόψαρο στην Κύπρο). Κάθε φορά που η διαφοροποίηση της τουριστικής προσφοράς βασίζεται σε εκτιμήσεις σχετικά με την κλιματική αλλαγή, μπορεί να συμβάλει στην αποφυγή οικονομικών απωλειών στον τουριστικό τομέα μακροπρόθεσμα. Στα πρόσθετα οφέλη περιλαμβάνονται η ευαισθητοποίηση σχετικά με την ευπάθεια των τουριστικών προορισμών στην κλιματική αλλαγή και, ενδεχομένως, οι αλλαγές συμπεριφοράς των τουριστών και του τοπικού πληθυσμού.

Δεδομένου ότι ο τουρισμός είναι οριζόντιος τομέας, διάφορες νομικές πτυχές ενδέχεται να είναι σημαντικές για τη διαφοροποίηση και την προσαρμογή της τουριστικής προσφοράς (π.χ. οδηγία 76/160/ΕΟΚ σχετικά με τα ύδατα κολύμβησης, οδηγία 92/43/ΕΟΚ για τη διατήρηση των φυσικών οικοτόπων). Η διαφοροποίηση της τουριστικής προσφοράς, μέσω της αξιοποίησης της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς της Ευρώπης, συνιστάται στην ανακοίνωση της Επιτροπής με τίτλο «Η Ευρώπη, ο πρώτος τουριστικός προορισμός στον κόσμο – ένα νέο πλαίσιο πολιτικής για τον ευρωπαϊκό τουρισμό» [COM(2010) 352 τελικό]. Η διαφοροποίηση υπενθυμίζεται επίσης στην ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Ευρωπαϊκή στρατηγική για μεγαλύτερη ανάπτυξη και απασχόληση στον παράκτιο και θαλάσσιο τουρισμό» (COM(2014) 86 final) μέσω της προώθησης διακρατικών θεματικών διαδρομών, όπως οι πολιτιστικές, θρησκευτικές ή αρχαίες εμπορικές διαδρομές.

Η διαφοροποίηση είναι μια μακροπρόθεσμη και δυναμική διαδικασία, καθώς απαιτεί ευέλικτη προσαρμογή στις μεταβαλλόμενες συνθήκες. Ο χρόνος υλοποίησης ενός συγκεκριμένου μέτρου θα ποικίλλει ανάλογα με το πεδίο εφαρμογής και την πολυπλοκότητα του έργου, το νομικό πλαίσιο, τη διαθεσιμότητα χρηματοδοτικών πόρων και το επίπεδο συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών.

Ιδανικά, αυτή η επιλογή προσαρμογής αντιπροσωπεύει μια μακροπρόθεσμη στρατηγική για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής. Το κλειδί για τη μεγάλη διάρκεια ζωής είναι η ανάπτυξη προσφορών που επιτρέπουν τη διατήρηση της ευελιξίας αντίδρασης στις μεταβαλλόμενες κλιματικές αλλά και κοινωνικοπολιτιστικές συνθήκες.