Κατευθυντήριες γραμμές για τη δημόσια υγεία με σκοπό την αξιολόγηση και τον μετριασμό του κινδύνου ιογενών νόσων που μεταδίδονται με Aedes και μεταδίδονται σε τοπικό επίπεδο στην ΕΕ/στον ΕΟΧ

Μεταξύ 2021 και 2024, ο αριθμός των αυτόχθονων εστιών και κρουσμάτων δάγκειου πυρετού αυξήθηκε σημαντικά. Τα εντατικά διεθνή ταξίδια διευκόλυναν την εισαγωγή ιών που μεταδίδονται από κουνούπια από ενδημικές, τροπικές και υποτροπικές περιοχές, ενώ η δευτερογενής, τοπική μετάδοση των ιών από εισαγόμενα κρούσματα οφείλεται κυρίως σε χωροκατακτητικά είδη κουνουπιών Aedes. Διαπιστωμένοι πληθυσμοί του ασιατικού κουνουπιού τίγρης (Ae.albopictus)έχουν αναφερθεί σε 13 χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το κουνούπι του κίτρινου πυρετού (Ae.aegypti)έχει επίσης ανιχνευθεί σε μέρη της Ευρωπαϊκής Ένωσης [π.χ. Κύπρος, Κανάριες Νήσοι (Ισπανία) και Μαδέρα (Πορτογαλία)]. Οι καλοκαιρινές καιρικές συνθήκες τα τελευταία χρόνια ήταν ευνοϊκές για την επεμβατική διάδοση κουνουπιών Aedes στις ευρωπαϊκές χώρες και για τον πολλαπλασιασμό των ιών που μεταδίδονται από Aedesστους φορείς. Λόγω των κλιματικών αλλαγών, οι περίοδοι με ευνοϊκές περιβαλλοντικές συνθήκες για τη γεωγραφική εξάπλωση και τον πολλαπλασιασμό των επεμβατικών κουνουπιών Aedes αναμένεται να επιμηκυνθούν. Ο θερμότερος καιρός διευκολύνει επίσης την τοπική μετάδοση ιών από αυτά τα κουνούπια. Ως εκ τούτου, ο κίνδυνος αυτόχθονων εστιών ιογενών νόσων που μεταδίδονται από το Aedesπροβλέπεται να αυξηθεί στην Ευρώπη. Εν τω μεταξύ, το επίπεδο ετοιμότητας και εμπειρίας όσον αφορά την πρόληψη και τον έλεγχο της ιογενούς νόσου που μεταδίδεται από το Aedesποικίλλει στις ευρωπαϊκές χώρες. Οι παρούσες κατευθυντήριες γραμμές για τη δημόσια υγεία παρέχουν πληροφορίες για την υποστήριξη της αξιολόγησης και του μετριασμού του κινδύνου των τοπικά αποκτηθεισών ιογενών νόσων που μεταδίδονται από το Aedesσε εμπειρογνώμονες στον τομέα της δημόσιας υγείας στην Ευρωπαϊκή Ένωση / τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο (ΕΕ / ΕΟΧ).

Οι κατευθυντήριες γραμμές καταρτίστηκαν κατόπιν διαβούλευσης με εμπειρογνώμονες στον τομέα αυτό. Ζητήθηκε η γνώμη εμπειρογνωμόνων στον τομέα της δημόσιας υγείας από χώρες που επλήγησαν από αυτόχθονες μεταδόσεις ιογενών νόσων που μεταδίδονται από το Aedes(δηλαδή από τη Γαλλία, την Ιταλία, την Πορτογαλία και την Ισπανία) και από χώρες που διατρέχουν κίνδυνο με διαφορετική επιδημιολογική κατάσταση (δηλαδή από το Βέλγιο, τη Γερμανία και την Ελλάδα). Επιπλέον, στην κατάρτιση της καθοδήγησης συμμετείχαν εργαστηριακοί εμπειρογνώμονες, ιατρικοί εντομολόγοι και εμπειρογνώμονες του ECDC σχετικά με αναδυόμενες νόσους και νόσους που μεταδίδονται από φορείς, ουσίες ανθρώπινης προέλευσης και στήριξη της ετοιμότητας και της αντίδρασης σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Τον Απρίλιο του 2024 διοργανώθηκε εργαστήριο κατά τη διάρκεια του οποίου αναπτύχθηκαν οι βασικές αρχές της καθοδήγησης. Ακολούθησε γραπτή διαβούλευση με τους εμπλεκόμενους εμπειρογνώμονες. Στη συνέχεια, προσχέδιο των κατευθυντήριων γραμμών κοινοποιήθηκε στα εθνικά εστιακά σημεία του δικτύου για τις αναδυόμενες και τις μεταδιδόμενες από φορείς νόσους και του δικτύου για τις ουσίες ανθρώπινης προέλευσης — αίμα για παρατηρήσεις.

Οι οδηγίες παρέχουν βασικές πληροφορίες σχετικά με τους ιούς που μεταδίδονται από τον ιό Aedes(ιδίως τον ιό του δάγκειου πυρετού, τον ιό chikungunya και τον ιό Zika), τις αρχές της εργαστηριακής διάγνωσης αυτών των ιών και την επιδημιολογία της ιογενούς νόσου που μεταδίδεται από τον ιό Aedesστην Ευρώπη. Οι περιοχές που διατρέχουν κίνδυνο αυτόχθονης μετάδοσης μέσω κουνουπιών στην ΕΕ/στον ΕΟΧ χωρίζονται σε τέσσερα επίπεδα κινδύνου (δηλαδή επίπεδο 1 έως επίπεδο 4 και δύο υποεπίπεδα για τα επίπεδα 2 και 3). Οι περιοχές χωρίς καθορισμένους φορείς ιών που μεταδίδονται από Aedesκατηγοριοποιούνται στο επίπεδο 1. Οι προδιατεθειμένες περιοχές, στις οποίες εντοπίζονται φορείς ιών που μεταδίδονται από φορείς του Aedes(δηλ. υπάρχουν ενδείξεις υπερχειμερινών και αναπαραγωγικών πληθυσμών φορέων του Aedes), αλλά στις οποίες δεν έχει ανιχνευθεί μετάδοση του αντίστοιχου παθογόνου μέσω φορέων κατά την τρέχουσα περίοδο μετάδοσης, κατηγοριοποιούνται στο επίπεδο 2. Μέσα σε αυτό το επίπεδο, εντοπίστηκαν δύο υποεπίπεδα, ανάλογα με την δεκτικότητα και την ευπάθεια μιας περιοχής. Η δεκτικότητα καθορίζεται από την παρουσία και την πυκνότητα των φορέων Aedes  και άλλων οικολογικών και κλιματικών παραγόντων που ευνοούν τη μετάδοση του ιού Aedes.  Η ευπάθεια ορίζεται από την εισροή μολυσμένων ταξιδιωτών και την ικανότητα του συστήματος υγείας να εντοπίζει εγκαίρως τις μολύνσεις και να εφαρμόζει μέτρα για την πρόληψη της περαιτέρω μετάδοσης. Οι προδιατεθειμένες περιοχές με χαμηλή δεκτικότητα και/ή ευπάθεια (π.χ. μόνο τοπικά διαβιβαστές, χαμηλή πυκνότητα διαβιβαστών, δυσμενές κλίμα, χαμηλός αριθμός ταξιδιωτών από περιοχές επιπέδου 3 και επιπέδου 4) θεωρούνται επιπέδου 2α, ενώ οι περιοχές με μέτρια έως υψηλή δεκτικότητα και ευπάθεια θεωρούνται επιπέδου 2β. Οι περιοχές που παρουσίασαν σποραδική, αυτόχθονη μετάδοση κατά τα προηγούμενα έτη θεωρούνται επίσης ότι βρίσκονται σε αυτό το επίπεδο κινδύνου. Οι περιοχές κινδύνου που επηρεάζονται από την αυτόχθονη μετάδοση ιών που μεταδίδονται από Aedesκατά την τρέχουσα περίοδο μετάδοσης κατηγοριοποιούνται στο επίπεδο 3, με δύο υποεπίπεδα, ανάλογα με τον αριθμό των εστιών/ομάδων και την ιχνηλασιμότητα των αλυσίδων μετάδοσης. Εάν έχει υπάρξει τουλάχιστον ένα επιβεβαιωμένο αυτόχθονο κρούσμα ιογενούς νόσου που μεταδίδεται από το Aedesως αποτέλεσμα τοπικής και πιθανής μετάδοσης κουνουπιών στην περιοχή κατά τη διάρκεια του τρέχοντος έτους, αλλά ο αριθμός των κρουσμάτων/ομάδων θεωρείται χαμηλός και οι αλυσίδες μετάδοσης είναι ανιχνεύσιμες, η περιοχή θεωρείται επιπέδου 3α. Εάν ο αριθμός των περιπτώσεων/ομάδων θεωρείται υψηλός και περιλαμβάνει συντριπτική ικανότητα ιχνηλάτησης, η περιοχή θεωρείται επιπέδου 3β. Οι περιοχές ενδημικής επιδημίας, όπου η αυτόχθονη μετάδοση των ιογενών ασθενειών που μεταδίδονται από το Aedesδεν εξαρτάται από την εισαγωγή των ιών, κατηγοριοποιούνται ως Επίπεδο 4.

Για κάθε επίπεδο κινδύνου, η καθοδήγηση για τη δημόσια υγεία περιγράφει τα σημεία ενεργοποίησης για επαναξιολόγηση, καθώς και τις σχετικές δράσεις επιτήρησης, πρόληψης, ετοιμότητας, αντίδρασης και ελέγχου (συμπεριλαμβανομένης της εργαστηριακής ετοιμότητας, της ευαισθητοποίησης και της ανάπτυξης ικανοτήτων, του πολυτομεακού συντονισμού και των δραστηριοτήτων διαχείρισης φορέων). Στα επίπεδα 1 και 2, οι δράσεις δημόσιας υγείας επικεντρώνονται στην επιτήρηση και την πρόληψη, ενώ στα επίπεδα 3 και 4 δίνεται μεγαλύτερη έμφαση στα μέτρα αντίδρασης και ελέγχου. Δεδομένου ότι τα επίπεδα κινδύνου καθορίζονται από τις επιδημιολογικές, εντομολογικές και περιβαλλοντικές συνθήκες, στο έγγραφο προσδιορίζονται επίσης οι παράγοντες ενεργοποίησης της επαναξιολόγησης των κατηγοριοποιήσεων. Στην καθοδήγηση παρέχονται επίσης συνοπτικές περιλήψεις της νόσου και της εντομολογικής επιτήρησης για τις ιογενείς νόσους που μεταδίδονται από το Aedesκαι τους φορείς τους, καθώς και επεξηγήσεις των προτεινόμενων δράσεων πρόληψης, ετοιμότητας, αντίδρασης και ελέγχου.