Πολιτική της ΕΕ για την υγεία

Πλαίσιο πολιτικής

Η πρόληψη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην ανθρώπινη υγεία πρέπει να αντιμετωπιστεί σε πολλά επίπεδα και σε διάφορους τομείς πολιτικής. Σύμφωνα με τη Συνθήκη της Λισαβόνας, η κύρια ευθύνη για την οργάνωση και την παροχή υπηρεσιών υγείας και ιατρικής περίθαλψης ανήκει στα κράτη μέλη. Ως εκ τούτου, η πολιτική της ΕΕ για την υγεία συμβάλλει στη συμπλήρωση των εθνικών πολιτικών και στη διασφάλιση της προστασίας της υγείας σε όλες τις πολιτικές της ΕΕ.

Το 2013, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξέδωσε την απόφαση σχετικά με σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας (απόφαση 1082/2013/ΕΕ). Η απόφαση αυτή ενισχύει την ετοιμότητα στην ΕΕ και τον συντονισμό της αντιμετώπισης των απειλών κατά της υγείας. Βοηθά τα κράτη μέλη να προετοιμάζουν και να προστατεύουν τους πολίτες από πιθανές μελλοντικές πανδημίες και σοβαρές διασυνοριακές απειλές που προκαλούνται από μεταδοτικές νόσους, χημικά, βιολογικά ή περιβαλλοντικά συμβάντα, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή. Στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η ΕΕ θα επιδιώξει διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας, μεταξύ άλλων από την κλιματική αλλαγή, στο πλαίσιο μιας νέας Ευρωπαϊκής Αρχής για την Αντιμετώπιση Καταστάσεων Έκτακτης Υγειονομικής Ανάγκης και Ετοιμότητας (HERA).

Όσον αφορά τα ακραία καιρικά φαινόμενα, όπως οι πλημμύρες ή οι δασικές πυρκαγιές, ο μηχανισμός πολιτικής προστασίας της Ένωσης (UCPM) θεσπίστηκε το 2013 για την ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ (συν την Ισλανδία, το Μαυροβούνιο, τη Βόρεια Μακεδονία, τη Νορβηγία, τη Σερβία και την Τουρκία) στον τομέα της πολιτικής προστασίας. Το rescEU, που προστέθηκε στον ΜΠΠΕ το 2019, έχει ως στόχο την ενίσχυση τόσο της προστασίας των πολιτών από καταστροφές όσο και της διαχείρισης των αναδυόμενων κινδύνων. Επιπλέον, το rescEU δημιουργεί ένα νέο ευρωπαϊκό απόθεμα πόρων, όπως αεροπλάνα, ελικόπτερα και ιατρικός εξοπλισμός. Όταν η κλίμακα μιας έκτακτης ανάγκης κατακλύζει τις δυνατότητες αντίδρασης μιας χώρας, μπορεί να ζητήσει βοήθεια μέσω του μηχανισμού. Για παράδειγμα, το προσωπικό και ο εξοπλισμός πυρόσβεσης από επτά χώρες της ΕΕ κινητοποιήθηκαν το 2018 για να βοηθήσουν τη Σουηδία στην καταπολέμηση πρωτοφανών δασικών πυρκαγιών.

Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία καθορίζει τη δέσμευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αντιμετώπιση των προκλήσεων που σχετίζονται με το κλίμα και το περιβάλλον. Επιπλέον, η πρόταση για το 8ο πρόγραμμα δράσης για το^{περιβάλλον}απαιτεί την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ των πολιτικών για το περιβάλλον (συμπεριλαμβανομένου του κλίματος) και της υγείας, μεταξύ άλλων μέσω της «παρακολούθησης της ανθρώπινης υγείας και των επιπτώσεων και της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε ένα νέο όραμα για το EU4Health (2021-2027) για την ενίσχυση της υγειονομικής ασφάλειας και την προετοιμασία για μελλοντικές κρίσεις στον τομέα της υγείας. Η πρόταση κανονισμού της ΕΕ για την υγεία αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, «να συμβάλει στην αντιμετώπιση των αρνητικών επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και της υποβάθμισης του περιβάλλοντος στην ανθρώπινη υγεία». Επιπλέον, η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για μια Ευρωπαϊκή Ένωση Υγείας θα βελτιώσει περαιτέρω τον συντονισμό των σοβαρών διασυνοριακών απειλών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με το περιβάλλον και τις κλιματικές συνθήκες.

Βελτίωση της βάσης γνώσεων

Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) είναι υπεύθυνο για τα επιστημονικά στοιχεία και τις εκτιμήσεις κινδύνου για τις μεταδοτικές νόσους, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που συνδέονται με ένα μεταβαλλόμενο κλίμα. Το ECDC ανέπτυξε το «Ευρωπαϊκό Δίκτυο Περιβάλλοντος και Επιδημιολογίας» (E3), το οποίο παρέχει εργαλεία παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο των μετεωρολογικών συνθηκών για την αξιολόγηση του κινδύνου των νόσων που μεταδίδονται στο νερό και των νόσων που μεταδίδονται από φορείς, καθώς και άλλα εργαλεία για την αξιολόγηση των κινδύνων. Επιπλέον, το ECDC και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) φιλοξενούν το VectorNet, μια πλατφόρμα για την ανταλλαγή δεδομένων σχετικά με τη γεωγραφική κατανομή των φορέων της νόσου των αρθροπόδων στην Ευρώπη, και έχουν εκπονήσει ευρύ φάσμα μελετών που επικεντρώνονται στην αξιολόγηση των ευρωπαϊκών επιπτώσεων και τρωτών σημείων στην κλιματική αλλαγή.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρηματοδότησε την ανάπτυξη σχετικών πληροφοριών και εμπειρογνωμοσύνης στον τομέα του κλίματος και της υγείας μέσω του προγράμματος έρευνας και καινοτομίας της ΕΕ «Ορίζων 2020» και την ανάπτυξη της υπηρεσίας Copernicus για την κλιματική αλλαγή (C3S). Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα πλέον συναφή έργα έρευνας και γνώσης είναι διαθέσιμες στον κατάλογο πόρων του εν λόγω Παρατηρητηρίου.

Το πρόγραμμα χρηματοδότησης της έρευνας «Ορίζων Ευρώπη» (2021-2027) θα ανέλθει σε 94 δισ. EUR για την αύξηση της ευρωπαϊκής στήριξης για δραστηριότητες έρευνας και καινοτομίας που σχετίζονται με την υγεία και το κλίμα. Αναπόσπαστο μέρος του ερευνητικού πλαισίου του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη» είναι οι αποστολές της ΕΕ, οι οποίες αποτελούν δεσμεύσεις για την επίλυση μειζόνων κοινωνικών προκλήσεων, συμπεριλαμβανομένης της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή. Η αποστολή της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, συμπεριλαμβανομένου του κοινωνικού μετασχηματισμού, θα λειτουργήσει ως χαρτοφυλάκιο δράσεων (ερευνητικά έργα, μέτρα πολιτικής ή ακόμη και νομοθετικές πρωτοβουλίες) για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Η περίληψη της προτεινόμενης αποστολής τονίζει την ανάγκη προστασίας της ανθρώπινης υγείας και ευημερίας από τις κλιματικές επιπτώσεις (συμπεριλαμβανομένων των υψηλών θερμοκρασιών, των ακραίων καιρικών φαινομένων και των λοιμωδών νόσων), με ιδιαίτερη έμφαση στις ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες. Επιπλέον, η αποστολή για τις κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις περιλαμβάνει την προώθηση μιας δίκαιης μετάβασης για τη βελτίωση της υγείας και της ευημερίας των ανθρώπων, με παράλληλα οφέλη, όπως η βελτίωση της ποιότητας του αέρα ή υγιέστεροι τρόποι ζωής, δίνοντας έμφαση στη σημαντική σύνδεση της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, του μετριασμού και της υγείας.

Στήριξη των επενδύσεων και της χρηματοδότησης

Το τρίτο πρόγραμμα της ΕΕ για την υγεία (2014-2020), ένα χρηματοδοτικό μέσο για τη στήριξη της συνεργασίας μεταξύ των χωρών της ΕΕ και την υποστήριξη και την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της ΕΕ στον τομέα της υγείας, συμπεριέλαβε μεταξύ των στόχων του την ανάγκη προστασίας των πολιτών της Ένωσης από σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που προκαλούνται από την κλιματική αλλαγή.

Μια σειρά αναδυόμενων τοπικών πολιτικών — για παράδειγμα σχετικά με την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων ή τη βιώσιμη χρηματοδότηση — προσφέρει ευκαιρίες για την προώθηση δράσεων για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην υγεία. Το κύμα ανακαινίσεων στοχεύει στην αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, αναγνωρίζοντας ότι οι άνθρωποι σε ενεργειακά μη αποδοτικά κτίρια είναι περισσότερο εκτεθειμένοι σε ακραίες θερμοκρασίες που προκαλούν υποθερμία το χειμώνα και θερμική καταπόνηση το καλοκαίρι στους ευάλωτους πληθυσμούς. Τέλος, η ταξινόμηση της ΕΕ για τη βιώσιμη χρηματοδότηση αποσκοπεί στην επίτευξη ενός υγιέστερου και ανθεκτικότερου στην κλιματική αλλαγή περιβάλλοντος διαβίωσης, κατευθύνοντας περισσότερες επενδύσεις σε περιβαλλοντικά βιώσιμες δραστηριότητες, συμπεριλαμβανομένης της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή.