Δάγκειος πυρετός

Ο δάγκειος πυρετός είναι μια ιογενής νόσος που μεταδίδεται από κουνούπια, η οποία προκαλεί τουλάχιστον 390 εκατομμύρια λοιμώξεις ετησίως και θέτει χίλιες φορές περισσότερο κίνδυνο μόλυνσης (ΠΟΥ, 2012). Η εκτιμώμενη παγκόσμια επίπτωση του δάγκειου πυρετού έχει αυξηθεί 30 φορές τα τελευταία 50 χρόνια (Li and Wu, 2015) λόγω μιας ποικιλίας παραγόντων, συμπεριλαμβανομένης της παγκοσμιοποίησης, των ταξιδιών, του εμπορίου, των κοινωνικοοικονομικών παραγόντων, της ανθρώπινης εγκατάστασης, της εξέλιξης του ιού και ενδεχομένως της κλιματικής αλλαγής (Murray et al., 2013). Οι ταξιδιώτες συχνά μεταφέρουν τον ιό του δάγκειου πυρετού (DENV) μεταξύ χωρών (ΠΟΥ, 2022) και στην Ευρώπη τα περισσότερα κρούσματα (>99 %) σχετίζονται με ταξίδια. Η κλιματική καταλληλότητα για τη μετάδοση του δάγκειου πυρετού εντός της Ευρώπης αυξάνεται ήδη και οι αναμενόμενες υψηλότερες θερμοκρασίες στο μέλλον θα δημιουργήσουν ακόμη ευνοϊκότερες συνθήκες για τα κουνούπια που μεταφέρουν τον δάγκειο πυρετό σε διάφορα μέρη της κεντρικής Ευρώπης.

Ποσοστό γνωστοποίησης δάγκειου πυρετού (χάρτης) και συνολικές αναφερθείσες και σχετιζόμενες με ταξίδια περιπτώσεις (γράφημα) στην Ευρώπη
_{Πηγή: ECDC, 2023, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (Άτλαντας επιτήρησης λοιμωδών νόσων), 2023}

_{Σημειώσεις: Ο χάρτης και το γράφημα απεικονίζουν δεδομένα για τις χώρες μέλη του ΕΟΧ. Τα όρια και τα ονόματα που εμφανίζονται σε αυτόν τον χάρτη δεν συνεπάγονται επίσημη έγκριση ή αποδοχή από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η νόσος πρέπει να κοινοποιείται σε επίπεδο ΕΕ, αλλά η περίοδος αναφοράς ποικίλλει μεταξύ των χωρών. Όταν οι χώρες αναφέρουν μηδενικές περιπτώσεις, το ποσοστό κοινοποίησης στον χάρτη εμφανίζεται ως «0». Όταν οι χώρες δεν έχουν αναφέρει τη νόσο σε ένα συγκεκριμένο έτος, το ποσοστό δεν είναι ορατό στον χάρτη και επισημαίνεται ως «μη δηλωμένο» (τελευταία επικαιροποίηση τον Ιούλιο του 2024).}

Πηγή &μετάδοση

Ο δάγκειος πυρετός μεταδίδεται κυρίως στον άνθρωπο μέσω μολυσμένων θηλυκών κουνουπιών Aedes. Αυτά τα κουνούπια δαγκώνουν στο φως της ημέρας, αν και μπορεί να υπάρχουν κορυφώσεις δραστηριότητας νωρίς το πρωί και αργά το απόγευμα. Ένα κουνούπι γίνεται μολυσματικό όταν τρέφεται με ένα άτομο με DENV. Το μολυσμένο κουνούπι παραμένει μολυσματικό και επικίνδυνο για άλλους ανθρώπους για το υπόλοιπο της ζωής του (ΠΟΥ, 2022). Ο δάγκειος πυρετός μπορεί επίσης να μεταδοθεί από μια έγκυο μητέρα στο βρέφος της (Sinhabahu et al., 2014). Η μετάδοση μέσω αίματος κατά τη διάρκεια δωρεάς οργάνων ή μεταγγίσεων αίματος είναι σπάνια (Pozzetto et al., 2015).

Το κουνούπι Aedes aegypti είναι ο κύριος φορέας του δάγκειου πυρετού στον κόσμο. Είναι καλά προσαρμοσμένο στο ζεστό και υγρό κλίμα των (υπο-)τροπικών. Μιαe. aegypti ήταν παρούσα στην Ευρώπη, και ιδιαίτερα στη λεκάνη της Μεσογείου, μέχρι τα μέσα του 20ου^αιώνα, μετά την οποία το είδος έγινε σπάνιο μετά από μεταβαλλόμενες συνθήκες υγιεινής. Πρόσφατα, ωστόσο, το Ae. aegypti παρατηρήθηκε και πάλι πιο τακτικά σε ορισμένα μέρη της Ευρώπης (Trájer, 2021). Είναι εγκατεστημένη στη Μαδέρα (Πορτογαλία), τη Νότια Ρωσία και τη Γεωργία και έχει εισαχθεί στην Τουρκία, τις Κανάριες Νήσους (Ισπανία) και την Κύπρο (ECDC, 2021a· Miranda et al., 2022).

Το Aedes albopictus είναι ένας δευτερεύων, λιγότερο ικανός φορέας δάγκειου πυρετού. Ωστόσο, αυτό το είδος κουνουπιών, λόγω της ανοχής του στις χαμηλότερες θερμοκρασίες, είναι πιο σημαντικό στην Ευρώπη, όπου είναι παρόν σε 28 ευρωπαϊκές χώρες και σε υψόμετρα έως 1200 μέτρα πάνω από τη στάθμη της θάλασσας (ECDC, 2021b). Ο Ae. albopictus προκάλεσε το 2010 τις πρώτες τοπικές μεταδόσεις δάγκειου πυρετού στην Ευρώπη (στη Γαλλία και την Κροατία) και στη συνέχεια αρκετές ευρωπαϊκές εστίες, ιδίως στην Ιταλία και τη Γαλλία. Οι εστίες εντοπίζονται συνήθως σε μολυσμένους ταξιδιώτες από τροπικές χώρες (Mercier et al., 2022).

Τέσσερις διαφορετικοί ορότυποι (δηλαδή, υποτύποι) της DENV είναι γνωστοί. Οι ασθενείς που αναρρώνουν από λοίμωξη ενός τύπου έχουν ως επί το πλείστον ανοσία έναντι αυτού του τύπου για το υπόλοιπο της ζωής τους, αλλά δεν έχουν ανοσία έναντι άλλων τύπων (Murugesan and Manoharan, 2020).

Επιπτώσεις στην υγεία

Ο δάγκειος πυρετός προκαλεί ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων. Ενώ οι περισσότερες περιπτώσεις είναι ασυμπτωματικές ή ήπιες, ο δάγκειος πυρετός μπορεί επίσης να εκδηλωθεί ως μια σοβαρή, γριππώδης ασθένεια που μπορεί ακόμη και να είναι θανατηφόρα σε σπάνιες περιπτώσεις. Σε γενικές γραμμές, ο δάγκειος πυρετός μπορεί να αναγνωριστεί όταν ένας υψηλός πυρετός (περίπου 40 °C) συνοδεύεται από τουλάχιστον δύο ακόμη συμπτώματα, όπως έντονο πονοκέφαλο, πόνο πίσω από τα μάτια, πόνους στους μύες και τις αρθρώσεις, ναυτία, εμετό, πρησμένους αδένες ή εξάνθημα. Τα συμπτώματα διαρκούν συνήθως 2-7 ημέρες, μετά από περίοδο επώασης 4-10 ημερών. Αν και λιγότερο συχνές, μερικοί άνθρωποι αναπτύσσουν σοβαρό δάγκειο, ο οποίος εκδηλώνεται ως έντονοι κοιλιακοί πόνοι, επίμονος εμετός, γρήγορη αναπνοή, αιμορραγία των ούλων ή της μύτης, κόπωση, ανησυχία, διόγκωση του ήπατος, αίμα σε εμετό ή κόπρανα. Αυτή η σοβαρή μορφή δάγκειου πυρετού μπορεί να οδηγήσει σε επιπλοκές, συμπεριλαμβανομένης σοβαρής αιμορραγίας, βλάβης οργάνων ή ακόμη και διαρροής πλάσματος (Umakanth and Suganthan, 2020· ΠΟΥ, 2022). Ο δάγκειος πυρετός κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να οδηγήσει σε χαμηλότερο βάρος γέννησης, υψηλότερο κίνδυνο εμβρυϊκής δυσφορίας και πρόωρο τοκετό (Sinhabahu et al., 2014).

Νοσηρότητα στην Ευρώπη

Στις χώρες μέλη του ΕΟΧ (εξαιρουμένης της Βουλγαρίας, της Κύπρου, της Δανίας, του Λιχτενστάιν, της Ελβετίας και της Τουρκίας λόγω έλλειψης στοιχείων), για την περίοδο 2008-2021:

• Αναφέρθηκαν 22.164 μολύνσεις από τον ιό του δάγκειου πυρετού, εκ των οποίων περίπου το 90 % σχετιζόταν με ταξίδια (ECDC, 2023)
• Το ποσοστό κοινοποίησης ΕΕ/ΕΟΧ ήταν 0,5 περιπτώσεις ανά 100 000 κατοίκους το 2020
• Καμία σαφής τάση στον αριθμό των υποθέσεων δεν ήταν εμφανής από το 2016, ενώ ο αριθμός των υποθέσεων αυξανόταν σταθερά μεταξύ 2011 και 2016
• Ο αριθμός των κρουσμάτων που αποκτήθηκαν σε τοπικό επίπεδο αυξήθηκε από το 2013 σε 24 το 2020, με τα περισσότερα κρούσματα να εντοπίζονται στη Γαλλία, την Ισπανία και την Ιταλία.

(ECDC, 2014-2022)

Κατανομή σε όλο τον πληθυσμό

• Ηλικιακή ομάδα με το υψηλότερο ποσοστό ασθενειών στην Ευρώπη: 25 – 44 ετών, τόσο άνδρες όσο και γυναίκες (ECDC, 2014-2022)
• Ομάδες που διατρέχουν κίνδυνο σοβαρής πορείας της νόσου: βρέφη, ηλικιωμένοι, άτομα με αδύναμη ανοσία
• Ομάδες με υψηλότερο κίνδυνο μόλυνσης: διακινούμενοι εργαζόμενοι και ταξιδιώτες
  
  

Ευαισθησία στην κλιματική αλλαγή

Κλιματική καταλληλότητα

Η πιθανότητα μετάδοσης της DENV εξαρτάται από τη θερμοκρασία, με το υψηλότερο ποσοστό μόλυνσης να συμβαίνει όταν η θερμοκρασία του περιβάλλοντος είναι 31 °C (Xiao et al., 2014).

Οι φορείς DENV, τα κουνούπια Aedes, απαιτούν φυσικά ή τεχνητά δοχεία γεμάτα με νερό για αναπαραγωγή, παρόλο που τα αυγά μπορούν να παραμείνουν βιώσιμα για αρκετούς μήνες σε ξηρές συνθήκες και θα εκκολαφθούν μόλις έρθουν σε επαφή με το νερό (ΠΟΥ, 2022). Πολλές πρόσφατες τοπικές μεταδόσεις λαμβάνουν χώρα σε προαστιακές κατοικημένες περιοχές, οι οποίες έχουν (ημι)φυσικές περιοχές που παρέχουν οικότοπο για τα κουνούπια και ταυτόχρονα έχουν σχετικά υψηλή πυκνότητα πληθυσμού (Cochet et al., 2022). Αν και το Ae. albopictus είναι ένας δευτερεύων, λιγότερο ικανός φορέας δάγκειου πυρετού, θα μπορούσε να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στη γεωγραφική εξάπλωση της νόσου στην Ευρώπη. Το Ae. albopictus μπορεί να επιβιώσει σε ένα ευρύ φάσμα κλιματικών συνθηκών και βρέθηκε σε υψόμετρα μέχρι 1200 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Τα αυγά του είναι ιδιαίτερα ανθεκτικά τόσο στις υψηλές όσο και στις χαμηλές θερμοκρασίες και στις παρατεταμένες περιόδους ξηρασίας. Οι ήπιοι χειμώνες με ελάχιστες θερμοκρασίες -5 °C επιτρέπουν τη δημιουργία σταθερού πληθυσμού κουνουπιών (Waldock et al., 2013). Το Ae. aegypti έχει μικρότερη ανοχή θερμοκρασίας από το Ae. albopictus, με θερμοκρασίες κάτω των 4 °C να είναι θανατηφόρες για το κουνούπι (Brady et al., 2013).

Εποχικότητα

Στην Ευρώπη, οι κορυφώσεις στον αριθμό των κρουσμάτων δάγκειου πυρετού ποικίλλουν ετησίως. Οι υψηλότεροι αριθμοί καταγράφονται συχνά τον Αύγουστο και τον Νοέμβριο, αλλά σε μερικά χρόνια επίσης τον Ιανουάριο και τον Μάρτιο-Απρίλιο. Οι παρατηρούμενες κορυφώσεις αντικατοπτρίζουν τις εποχικές τάσεις μετάδοσης στις πιθανές χώρες μόλυνσης, οι οποίες σχετίζονται με τις ευνοϊκές κλιματικές συνθήκες, καθώς και την εποχικότητα των εισερχόμενων ταξιδιών (ECDC, 2014-2022).

Αντίκτυπος της κλιματικής αλλαγής

Παράλληλα με τον αυξανόμενο αριθμό κρουσμάτων δάγκειου πυρετού που σχετίζονται με ταξίδια, οι αυξανόμενες θερμοκρασίες, η υγρασία και η ένταση των βροχοπτώσεων που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή συνδέονται με υψηλότερο αριθμό κρουσμάτων δάγκειου πυρετού στην Ευρώπη (Stephenson et al., 2022). Η κλιματική καταλληλότητα για τη μετάδοση του δάγκειου πυρετού εντός της Ευρώπης έχει ήδη αυξηθεί τις τελευταίες δεκαετίες. Ένα θερμότερο κλίμα (με θερμοκρασίες έως 31 °C) οδηγεί σε ταχύτερη αναπαραγωγή του ιού και υψηλότερα φορτία ιού στα κουνούπια, με αποτέλεσμα υψηλότερο κίνδυνο μόλυνσης για τους ανθρώπους (Xiao et al., 2014). Οι υψηλότερες θερμοκρασίες δημιουργούν επίσης ευνοϊκότερες συνθήκες για την αναπαραγωγή των κουνουπιών και την ταχύτερη ανάπτυξη των προνυμφών, με αποτέλεσμα μεγαλύτερους πληθυσμούς κουνουπιών. Η υψηλότερη υγρασία μπορεί να παρατείνει τη διάρκεια ζωής των κουνουπιών (Marini et al., 2020). Τα τροποποιημένα μοτίβα βροχοπτώσεων μπορεί να ευνοήσουν ή να περιορίσουν την αναπαραγωγή και τη δραστηριότητα των κουνουπιών, ανάλογα με το χρονοδιάγραμμα. Σε ορισμένα μέρη της Ευρώπης, ειδικά στη Γαλλία και την Ιταλία, οι πληθυσμοί κουνουπιών Ae. albopictus αναμένεται να δημιουργηθούν μετά τη μετανάστευση προς βορρά. Ο δείκτης κλιματικής καταλληλότητας για το κουνούπι τίγρης και η κατάλληλη διάρκεια της περιόδου προβλέπεται να αυξηθούν στο μέλλον σε αρκετές περιοχές της Ευρώπης. Ωστόσο, σε ορισμένες χώρες που διαθέτουν επί του παρόντος κατάλληλες συνθήκες για τους πληθυσμούς κουνουπιών, όπως η Βόρεια Ιταλία, η αναμενόμενη αύξηση των θερινών ξηρασιών θα μειώσει την καταλληλότητα των οικοτόπων για το κουνούπι τίγρης (Tjaden et al., 2017). Αναμένεται επέκταση του πληθυσμού των κουνουπιών Ae. aegypti στην Ευρώπη. Το είδος αυτό έχει στενότερο προτιμώμενο εύρος θερμοκρασιών και θα επωφεληθεί κυρίως από την αύξηση της θερμοκρασίας που καθιστά το κλίμα της Ευρώπης καταλληλότερο για την επιβίωσή του (Medlock and Leach, 2015· Yadav et al., 2004).

Πρόληψη & Θεραπεία

Πρόληψη

• Προσωπική προστασία: μακρυμάνικα ενδύματα, απωθητικά κουνουπιών, δίχτυα ή σίτες και αποφυγή ενδιαιτημάτων κουνουπιών
• Έλεγχος κουνουπιών: περιβαλλοντική διαχείριση, π.χ. ελαχιστοποίηση των ευκαιριών αναπαραγωγής σε ανοικτά φυσικά και τεχνητά ύδατα, βιολογικά ή χημικά μέτρα (π.χ. βλ. τις δραστηριότητες της ομάδας δράσης για τον έλεγχο των κουνουπιών στη Γερμανία)
• Ευαισθητοποίηση σχετικά με τα συμπτώματα της νόσου, τη μετάδοση της νόσου και τους κινδύνους από το τσίμπημα των κουνουπιών
• Ενεργός παρακολούθηση και επιτήρηση των κουνουπιών, των κρουσμάτων νόσων και του περιβάλλοντος για την πρόληψη της μετάδοσης (βλ. π.χ. τις περιπτωσιολογικές μελέτες της πρωτοβουλίας «Mückenatlas», την επιτήρηση του δάγκειου πυρετού στη Γαλλία ή το έργο EYWA)
• Το υφιστάμενο εμβόλιο κατά του δάγκειου πυρετού απευθύνεται μόνο σε άτομα ηλικίας 9 έως 45 ετών σε ενδημικές περιοχές με λοίμωξη στο παρελθόν. Άλλα υποψήφια εμβόλια κατά του δάγκειου πυρετού βρίσκονται υπό αξιολόγηση, αλλά δεν είναι ακόμη έτοιμα προς χρήση (Chawla et al., 2014· ΠΟΥ, 2022).

Θεραπεία

• Καμία ειδική και αποτελεσματική αντιιική θεραπεία
• Επανυδάτωση και ξεκούραση στο κρεβάτι
• Ιατρικές συμβουλές για την πρόληψη επιπλοκών
• Για σοβαρές περιπτώσεις: φάρμακα για τον πόνο, φάρμακα για τη μείωση του πυρετού ή θεραπείες για την αρθρίτιδα

Αναφορές

Brady, O. J. et al., 2013, Modelling adult Aedes aegypti and Aedes albopictus survival in different temperatures in laboratory and field settings, Parasites & Vectors 6(351), 1-12. https://doi.org/10.1186/1756-3305-6-351

Chawla, P. et al., 2014, Clinical implications and treatment of dengue (Κλινικές επιπτώσεις και θεραπεία του δάγκειου πυρετού), Asian Pacific Journal of Tropical Medicine 7(3), 169–178. https://doi.org/10.1016/S1995-7645(14)60016-X

Cochet, A., et al., 2022, Autochthonous dengue in mainland France (Αυτόχθονος δάγκειος πυρετός στην ηπειρωτική Γαλλία), 2022: γεωγραφική επέκταση και αύξηση της επίπτωσης, Eurosurveillance 27(44), 2200818. https://doi.org/10.2807/1560-7917.ES.2022.27.44.2200818

ECDC, 2021a, Aedes aegypti — τρέχουσα γνωστή κατανομή: Μάρτιος2021 . Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/aedes-aegypti-current-known-distribution-march-2021. Τελευταία πρόσβαση: Δεκέμβριος 2022.

ECDC, 2021β, Aedes albopictus — τρέχουσα γνωστή κατανομή: Μάρτιος2021 . Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.ecdc.europa.eu/en/publications-data/aedes-albopictus-current-known-distribution-march-2021. Τελευταία πρόσβαση: Δεκέμβριος 2022.

ECDC, 2014-2022, Annual epidemiological reports for 2012-2020 - Dengue fever (Ετήσιες επιδημιολογικές εκθέσεις για την περίοδο 2012-2020 - Δάγκειος πυρετός). Διατίθεται στη διεύθυνση https://www.ecdc.europa.eu/en/dengue-fever/surveillance-and-disease-data/annual-epidemiological-reports. Τελευταία πρόσβαση: Απρίλιος 2023.

ECDC, 2023, Surveillance Atlas of Infectious Diseases (Άτλας επιτήρησης λοιμωδών νόσων). Διατίθεται στη διεύθυνση https://atlas.ecdc.europa.eu/public/index.aspx. Τελευταία πρόσβαση: Απρίλιος 2023.

Li, Y. και Wu, S., 2015, Δάγκειος πυρετός: Τι είναι και γιατί υπάρχουν περισσότερα, Επιστημονικό Δελτίο 60(7), 661–664. https://doi.org/10.1007/s11434-015-0756-5

Marini, G. κ.ά., 2020, Influence of Temperature on the Life-Cycle Dynamics of Aedes albopictus Population Established at Temperate Latitudes: Ένα εργαστηριακό πείραμα, έντομα 11(11), 808. https://doi.org/10.3390/insects11110808

Medlock, J. M. et al., 2015, Effect of climate change on vector-borne disease risk in the UK (Επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στον κίνδυνο νόσου που μεταδίδεται από φορείς στο Ηνωμένο Βασίλειο), The Lancet Infectious Diseases 15(6), 721–730. https://doi.org/10.1016/S1473-3099(15)70091-5

Mercier, A. et al., 2022, Impact of temperature on dengue and chikungunya transmission by the mosquito Aedes albopictus, Scientific Reports 12(6973), 1-13. https://doi.org/10.1038/s41598-022-10977-4

Miranda, M. Á., et al., 2022, AIMSurv: Πρώτη πανευρωπαϊκή εναρμονισμένη επιτήρηση των χωροκατακτητικών ειδών κουνουπιών Aedes που σχετίζονται με ασθένειες που μεταδίδονται από ανθρώπινους φορείς, Gigabyte 2022, 1-13. https://doi.org/10.46471/gigabyte.57

Murray, N. E. et al., 2013, Epidemiology of dengue: Παρελθούσες, παρούσες και μελλοντικές προοπτικές, Clinical Epidemiology 20(5), 299-309. https://doi.org/10.2147/CLEP.S34440

Murugesan, A. και Manoharan, M., 2020, Dengue Virus (Ιός του δάγκειου πυρετού). Σε: Ennaji, M.M. (Ed), Emerging and Reemerging Viral Pathogens 1(Αναδυόμενοι και επανεμφανιζόμενοι παθογόνοι ιοί 1), 281-359. Elsevier. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-819400-3.00016-8

Pozzetto, B. et al., 2015, Is transfusion-transmitted dengue fever a potential public health threat? (Ο δάγκειος πυρετός που μεταδίδεται με μετάγγιση αποτελεί δυνητική απειλή για τη δημόσια υγεία;), World Journal of Virology 4(2), 113–123. https://doi.org/10.5501/wjv.v4.i2.113.

Sinhabahu, V. P. et al., 2014, Περιγεννητική μετάδοση του δάγκειου πυρετού: Έκθεση περίπτωσης, BMC research notes 7(795), 1-3. https://doi.org/10.1186/1756-0500-7-795

Stephenson, C. et al., 2022, Imported Dengue Case Numbers and Local Climatic Patterns Are Associated with Dengue Virus Transmission in Florida, USA, Insects 13(2), 163. https://doi.org/10.3390/insects13020163 (Οι αριθμοί των εισαγόμενων κρουσμάτων δάγκειου πυρετού και τα τοπικά κλιματικά μοτίβα συνδέονται με τη μετάδοση του ιού του δάγκειου πυρετού στη Φλόριντα των ΗΠΑ), Insects 13(2), 163. https://doi.org/10.3390/insects13020163

Tjaden, N. B. et al., 2017, Modelling the effects of global climate change on Chikungunya transmission in the 21st century, Scientific Reports 7(3813), 1-11. https://doi.org/10.1038/s41598-017-03566-3

Trájer, A. J., 2021, Aedes aegypti in the Mediterranean container ports at the time of climate change (Η Aedes aegypti στους μεσογειακούς λιμένες εμπορευματοκιβωτίων κατά τον χρόνο της κλιματικής αλλαγής): Μια ωρολογιακή βόμβα στον διανυσματικό χάρτη κουνουπιών της Ευρώπης, Heliyon 7(9), e07981. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2021.e07981

Umakanth, M. και Suganthan, N., 2020, Unusual Manifestations of Dengue Fever: A Review on Expanded Dengue Syndrome (Επισκόπηση του διευρυμένου συνδρόμου του δάγκειου πυρετού), Cureus 12(9), e10678. https://doi.org/10.7759/cureus.10678

Waldock, J. et al., 2013, The role of environmental variables on Aedes albopictus biology and chikungunya epidemiology, Pathogens and Global Health 107(5), 224–241. https://doi.org/10.1179/2047773213Y.0000000100

ΠΟΥ, 2012, Global strategy for dengue prevention and control 2012–2020 (Παγκόσμια στρατηγική για την πρόληψη και τον έλεγχο του δάγκειου πυρετού 2012–2020). Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Γενεύη. Διατίθεται στη διεύθυνση https://apps.who.int/iris/handle/10665/75303

ΠΟΥ, 2022, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. https://www.who.int/, τελευταία πρόσβαση: Αύγουστος 2022

Xiao, F.-Z. et al., 2014, The effect of temperature on the extrinsic incubation period and infection rate of dengue virus serotype 2 infection in Aedes albopictus (Η επίδραση της θερμοκρασίας στην περίοδο εξωγενούς επώασης και το ποσοστό μόλυνσης από λοίμωξη από τον ιό του δάγκειου πυρετού ορότυπου 2 στο Aedes albopictus). Αρχεία του Virology 159(11), 3053-3057. https://doi.org/10.1007/s00705-014-2051-1

Yadav, P. et al., 2004, Effect of Temperature Stress on Immature Stages and Susceptibility of Aedes Aegypti Mosquitos to Chikungunya Virus, The American Journal of Tropical Medicine and Hygiene 70(4), 346-350. https://doi.org/10.4269/ajtmh.2004.70.346