European Union flag

Tíortha an réigiúin

Cumhdaítear leis an limistéar comhair Aidriadach-Iónach tíortha Eorpacha a bhfuil teorainn acu leis an Muir Aidriad agus leis an Muir Iónach. Cuimsíonn limistéar comhair 2021-2027 críoch iomlán an Chláir Interreg a bhí ann roimhe seo (síneadh iomlán a chur leis an nGréig, leis an gCróit agus leis an tSlóivéin, dhá réigiún déag de chuid na hIodáile agus dhá chúige, chomh maith le tíortha nach Ballstáit den Aontas iad de chuid na hAlbáine, Mhontainéagró, na Seirbia, na Boisnia agus na Heirseagaivéine), lena n-áirítear Poblacht Thuaidh na Macadóine freisin. Is féidir léarscáil ina ndéantar comparáid idir na seanteorainneacha agus na teorainneacha nua a fheiceáil anseo.

Creat beartais

1. Clár um chomhar trasnáisiúnta

Is é is aidhm do Interreg VI B ‘Clár ADRION IPA (2021-2027)’, a formheasadh ar deireadh an 30 Samhain 2022, rathúnas eacnamaíoch agus sóisialta inbhuanaithe an limistéir Aidriadach agus Iónach a chur chun cinn. Tacaíonn sé leis an bhfás agus le cruthú post, trí tharraingteacht, iomaíochas agus nascacht na réigiún a fheabhsú agus, ag an am céanna, an comhshaol a chaomhnú agus éiceachórais mhuirí agus chósta atá sláintiúil agus cothrom a áirithiú. Don tréimhse 2021-2027, dhírigh IPA-ADRION ar cheithre Thosaíocht:

  • Tosaíocht: 1 - Tacú le réigiún Aidriadach Iónach níos cliste
  • Tosaíocht: 2 - Tacú le réigiún Aidriadach-Iónach atá níos glaise agus athléimneach ó thaobh na haeráide de
  • Tosaíocht: 3 - Tacú le réigiún Aidriadach-Iónach atá neodrach ó thaobh carbóin de agus nasctha ar bhealach níos fearr
  • Tosaíocht: 4 - Tacú le Rialachas an réigiúin Aidriadach-Iónach

Tugtar aghaidh ar oiriúnú don athrú aeráide go príomha le Tosaíocht 2 agus le Cuspóir Sonrach RSO2.4 (Oiriúnú don athrú aeráide agus cosc rioscaí tubaiste a chur chun cinn, athléimneacht agus cineálacha cur chuige bunaithe ar éiceachórais á gcur san áireamh). Meastar freisin go bhfeabhsóidh an clár an t-oiriúnú trí ghníomhaíochtaí lena n-athbhunaítear an dúlra agus lena gcuirtear bonneagar glas chun cinn, chun Cuspóir Sonrach RSO2.7 a chomhlíonadh (Cosaint agus caomhnú an dúlra, na bithéagsúlachta agus an bhonneagair ghlais a fheabhsú, lena n-áirítear i limistéir uirbeacha, agus gach cineál truaillithe a laghdú).

I ndáil leis an méid sin, rannchuideoidh IPA ADRION le gníomhaíochtaí comhroinnte trasnáisiúnta agus macrairéigiúnacha a bhunú chun aghaidh a thabhairt ar an athrú aeráide agus chun tubaistí nádúrtha agus tubaistí de dhéantús an duine a chosc, agus breithniú á dhéanamh ar chaomhnú an dúlra mar phríomhghné.

I gclárthréimhse 2014-2020, breithníodh oiriúnú don athrú aeráide faoi ais tosaíochta 2, mar chuid de Chuspóir Sonrach 2.2 ‘Feabhas a chur ar an acmhainneacht dul i ngleic go trasnáisiúnta le leochaileacht chomhshaoil, ilroinnt agus seirbhís éiceachórais a chosaint i réimse ADRION. Tríd an gcuspóir sin, rannchuidigh ADRION le comhthuiscint a fheabhsú sa réigiún maidir le cosaint an chomhshaoil, bainistiú bithéagsúlachta, seirbhísí éiceachórais agus oiriúnú don athrú aeráide.

Thairis sin, tá Clár um Chomhar Trasteorann na hIodáile-na Cróite an-ábhartha don réigiún Aidriadach-Iónach. Cumhdaíonn a limistéar comhair (25 chúige san Iodáil agus 8 gcontae sa Chróit) cuid shuntasach d’fhoréigiún Mhuir Aidriad. Tugann Clár Interreg um Chomhar Trasteorann idir an Iodáil agus an Chróit 2021-2027 le fios go bhfuil sé ar intinn aige feabhas a chur ar an gcomhordú idirchláir le ADRION agus le cláir trasteorann eile sa Limistéar Aidriadach-Iónach. Lorgófar comhordú idirchláir freisin laistigh de limistéar iomlán na Meánmhara. Beidh an clár ag díriú ar an ngeilleagar gorm, ag baint tairbhe as taithí comhair roimhe seo agus ag cruthú sineirgí níos láidre le EUSAIR. Cumhdóidh timpeallacht chomhroinnte ghlas athléimneach (Tosaíocht 2) oiriúnú don athrú aeráide agus rioscaí tubaiste a chosc.

2. Straitéisí macrairéigiúin

Tá limistéar comhair ADRION i gcomhthráth le Straitéis an Aontais Eorpaigh don Réigiún Aidriadach agus Iónach (EUSAIR). Is é cuspóir ginearálta EUSAIR rathúnas agus fás eacnamaíoch agus sóisialta a chur chun cinn sa réigiún trína tharraingteacht, a iomaíochas agus a nascacht a fheabhsú. Le ceithre Bhallstát de chuid an Aontais (an Chróit, an Ghréig, an Iodáil, an tSlóivéin) agus sé thír nach Ballstáit den Aontas iad (an Albáin, an Bhoisnia agus an Heirseagaivéin, Montainéagró, an Mhacadóin Thuaidh, San Mairíne, an tSeirbia), rannchuidíonn an straitéis le comhtháthú breise na mBalcán Thiar. Díríonn EUSAIR ar acmhainní talún agus muirí an regio araon. Cuireann sé le ceithre cholún théamacha lena léirítear príomhdhúshláin chomh maith le deiseanna sa réigiún: (1) Fás gorm, (2) An Réigiún a Nascadh, (3) Cáilíocht an chomhshaoil, (4) Turasóireacht inbhuanaithe. Leis an gcomhar maidir le comhbhainistiú acmhainní comhshaoil chomh maith leis an athrú aeráide agus saincheisteanna bainistithe riosca tubaistí, tugtar aghaidh ar dhúshláin ríthábhachtacha d’fhorbairt inbhuanaithe an réigiúin Aidriadach-Iónaigh. Is ábhair chothrománacha iad maolú ar an athrú aeráide agus oiriúnú don athrú sin chomh maith le bainistiú riosca tubaistí atá ábhartha do gach ceann de cheithre cholún straitéis EUSAIR. Comhlánaítear an Straitéis le Plean Gníomhaíochta 2020 (SWD(2020). Tagann sé in ionad Phlean 2014 arna struchtúrú de réir na gceithre cholún céanna den Straitéis. Sainaithnítear sa Phlean ábhair, gníomhaíochtaí agus tionscadail le haghaidh gach ceann de cheithre cholún na Straitéise. Meastar go rannchuideoidh gníomhaíochtaí faoin gColún ‘Cáilíocht chomhshaoil’ le tionchar an athraithe aeráide ar éiceachórais mhuirí agus talún a íoslaghdú.

3. Coinbhinsiúin idirnáisiúnta agus tionscnaimh chomhair eile

Ar scála níos leithne réigiún iomlán na Meánmhara, déantar comhar maidir le cosaint an chomhshaoil (lena n-áirítear oiriúnú don athrú aeráide) ar an leibhéal trasnáisiúnta a chur ar bhonn foirmiúil faoi chuimsiú Choinbhinsiún Barcelona agus na bprótacal gaolmhar.

Tá tionscnaimh thiomnaithe um chomhar réigiúnach maoinithe ag an Aontas le blianta fada i réimse an chomhshaoil agus na haeráide a chuidíonn le tíortha na mBalcán. Tá cuid acu mar chuid den Réigiún Aidriadach-Iónach faoi láthair freisin. Rannchuidigh tionscadal an Líonra Réigiúnaigh Comhshaoil um Aontachas (RENA 2010-2013) le feabhsuithe comhshaoil agus aeráide sna Balcáin Thiar agus le cóineasú an réigiúin le caighdeáin an Aontais. Lean an Líonra um Aontachas Réigiúnach leis an gComhshaol agus leis an Aeráid (ECRAN 2013-2016) den chomhar réigiúnach a neartú idir na tíortha is iarrthóirí agus na tíortha is iarrthóirí ionchasacha. Déantar obair leantach air faoi láthair le Clár Comhpháirtíochta Comhshaoil an Aontais maidir le hAontachas (EPPA 2019-2022) agus le Tacaíocht an Aontais do Ghníomhú ar son na hAeráide i dtairbhithe IPA II – ‘Aistriú i dtreo geilleagar íseal-astaíochtaí agus aeráid-díonach (TRATOLOW 2020-2023). Tacaíonn sé le lánpháirtiú chomhpháirtithe na mBalcán Thiar i réimse an chomhshaoil agus na haeráide san Aontas. Tá Meitheal TRATOLOW 4 ag obair go sonrach ar oiriúnú don athrú aeráide. Cuidíonn sé le pleanáil agus gníomhaíochtaí oiriúnaithe náisiúnta agus réigiúnacha i dtíortha na mBalcán Thiar.

Is fóram idir-rialtasach réigiúnach é an Tionscnamh Eorpach Láir (CEI) ina bhfuil 17 mBallstát i Lár, in Oirthear agus in Oirdheisceart na hEorpa. Áirítear ann gach tír (ach an Ghréig) sa Réigiún Aidriadach-Iónach. Cothaíonn sé lánpháirtiú na hEorpa agus forbairt inbhuanaithe trí chomhar réigiúnach. Tá obair CEI dírithe ar dhá phríomhsprioc a bhaint amach: Green Growth & Just Societies. Áirítear athléimneacht in aghaidh an athraithe aeráide a fheabhsú i measc chuspóirí Phlean Gníomhaíochta CEI, faoi Sprioc 1 ‘An Fás Glas a Spreagadh’.

Comhoibríonn ocht dtír Aidriadach-Iónacha (gach tír seachas an Iodáil) in éineacht leis an mBulgáir, leis an Ungáir, leis an Moldóiv, leis an Rómáin agus leis an Tuirc, chomh maith le Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe chun an gaineamhlú a chomhrac (UNCCD) agus leis an Eagraíocht Dhomhanda Meitéareolaíochta (WMO) faoi chuimsiú an Lárionaid Bainistithe Triomaigh d’Oirdheisceart na hEorpa (DMCSEE). Déanann an lárionad forbairt, measúnú agus cur i bhfeidhm uirlisí agus beartas bainistithe riosca triomaigh in Oirdheisceart na hEorpa a chomhordú agus a éascú agus é mar aidhm aige ullmhacht a fheabhsú agus tionchair triomaigh sa réigiún sin a laghdú.

4. Straitéisí agus pleananna oiriúnaithe

Go dtí seo, níor forbraíodh aon straitéis ná plean oiriúnaithe i gcomhthéacs sonrach an réigiúin Aidriadach-Iónach. Tá an Creat Réigiúnach um Oiriúnú don Athrú Aeráide do Limistéir Mhuirí agus Chósta na Meánmhara a d’fhormhuinigh an 19ú cruinniú de na Páirtithe Conarthacha (COP19) i gCoinbhinsiún Barcelona ábhartha freisin don réigiún sonrach sin.

Samplaí de thionscadail a maoiníodh sa tréimhse 2014-2020

Arna mhaoiniú ag clár ADRION 2014-2020, chuir tionscadal I-STORM (Straitéisí comhtháite bainistithe stoirme mara) (2018-2019) feabhas ar chomhroinnt sonraí, réamhaisnéisí agus eolais maidir le stoirmeacha mara agus tionchair ghaolmhara (tuilte cósta, creimeadh agus tionchair iarmhartacha ar éiceachórais agus ar bhonneagair chósta) trí bhonneagair agus uirlisí coiteanna. D’fhorbair an tionscadal Treoirlínte maidir le sonraí agus réamhaisnéisí a aistriú chuig nósanna imeachta luathrabhaidh agus idirghabhála, agus Straitéis atá dírithe ar phríomhghníomhaithe náisiúnta/réigiúnacha imchuach ADRION. Moladh sa dá dhoiciméad an bealach is éifeachtaí chun déileáil le bainistiú sonraí agus réamhaisnéisí agus le nósanna imeachta luathrabhaidh gaolmhara. Thairis sin, d’fhorbair an tionscadal Feidhmchlár I-STORMS le haghaidh Fóin Chliste agus Táibléad agus Córas Comhtháite Gréasáin I-STORMS (IWS). Is uirlis ar líne é IWS chun sonraí agus faisnéis a chomhroinnt agus a chomhtháthú, rud a chothaíonn comhar idir comhpháirtithe chun freagairt níos fearr a thabhairt ar rioscaí stoirmeacha mara sa limistéar Aidriadach-Iónach. Chuir an tionscadal tús le Tábla Comhair Buan Áirithítear leis go leanfar den idirphlé tar éis dhúnadh an tionscadail. Is é is aidhm dó comhthuiscint a chothú ar na dúshláin atá ann faoi láthair i limistéir chósta, agus cuireann sé comhordú agus comhroinnt feasa gnó chun cinn.

Rinneadh tionscadail ábhartha eile lena gcumhdaítear cuid mhór den réigiún Aidriadach-Iónach a chistiú leis an gClár um Chomhar Trasteorann idir an Iodáil agus an Chróit (2014-2020) agus tugtar tuairisc orthu thíos. Thug trí cinn acu (ADRIADAPT, RESPONSe agus ADRIACLIM) tacaíocht d’údaráis áitiúla chun pleananna agus straitéisí oiriúnaithe a fhorbairt i gceantair chósta agus uirbeacha sa réigiún Aidriadach-Iónach.

Chuir ADRIADAPT (Ardán faisnéise athléimneachta do chathracha agus do bhailte Aidriadacha, 2019-2021) athléimneacht áitiúil agus réigiúnach chun cinn. Chuidigh sé leis an mbonn eolais a fhorbairt chun roghanna oiriúnacha oiriúnaithe agus pleanála aeráide a shainaithint sa limistéar Aidriadach-Iónach. Chuir an tionscadal Ardán Athléimneachta Adriadapt ar fáil, le huirlisí agus eolas le haghaidh pleanáil aeráide a tástáladh leis na húdaráis áitiúla. Thacaigh sé freisin le faisnéis áitiúil faoin aeráid agus le pleananna athléimneachta in aghaidh an athraithe aeráide.

Thug RESPONSe (Straitéisí chun oiriúnú don athrú aeráide i réigiúin Mhuir Aidriad, 2019-2021) cumhacht do lucht ceaptha beartas áitiúil cineálacha cur chuige rialachais atá cliste ó thaobh na haeráide de a chumasú agus maireachtáil inbhuanaithe a chur chun cinn i limistéir mhuirí agus chósta Mhuir Aidriad. I measc thorthaí an tionscadail tá sraith straitéisí na ngníomhaíochtaí oiriúnúcháin d’Údaráis Phoiblí (An Roghchlár Aeráide do Réigiúin Mhuir Aidriad). Is stór ar líne saor in aisce é de ghníomhaíochtaí oiriúnaithe agus maolaithe ar féidir leo tacú le ceapadh beartas áitiúil chun aghaidh a thabhairt ar dhúshláin an athraithe aeráide. Is é is aidhm do ADRIACLIM (Faisnéis faoin athrú aeráide, uirlisí faireacháin agus bainistíochta le haghaidh straitéisí oiriúnaithe i limistéir chósta Mhuir Aidriad 2020-2022) faisnéis chruinn a fhorbairt chun tacú le pleananna réigiúnacha agus áitiúla um oiriúnú don athrú aeráide a fhorbairt. Féachann sé le feabhas a chur ar acmhainneacht oiriúnaithe don athrú aeráide i limistéir chósta. Chuidigh sé le sonraí aonchineálacha agus inchomparáide a fhorbairt, le feabhas a chur ar eolas, ar acmhainneacht agus ar chomhar maidir le córais faireacháin agus samhaltaithe ar an athrú aeráide agus le hardchórais faisnéise, uirlisí agus táscairí a fhorbairt chun an phleanáil is fearr is féidir a dhéanamh maidir le hoiriúnú don athrú aeráide.

Feabhsaíonn ASTERIS (oiriúnú do chur isteach ar uisce sáile i gcásanna ardaithe ar leibhéal na farraige, 2019-2021) an tuiscint ar éagsúlacht spásúil agus ama i gcur isteach ar uisce na farraige. Cuireann sé cásanna éagsúla den athrú aeráide i bhfeidhm, chun riachtanais agus bacainní i mbainistiú riosca a shainaithint agus a mhapáil agus chun uirlisí praiticiúla a sholáthar chun uiscígh chósta a bhainistiú go hinbhuanaithe ar an scála áitiúil.

Le AdriaMORE (Dúshaothrú Aidriadach DSS chun faireachán agus bainistiú riosca a dhéanamh ar adhaimsir chósta agus ar thuilte) (2018 - 2019), agus leas á bhaint as na móréachtaí a baineadh amach le tionscadal ADRIARadNet arna mhaoiniú ag clár CBC Aidriadach IPA, tugadh uirlisí éifeachtacha do chríocha agus do dhaoine chun dul i ngleic le teagmhais adhaimsire agus le teagmhais rioscaí muirí ghaolmhara eile.

icon_UseCases.png

Úsáid spreagúil Climate-ADAPT Faigh
amach conas a spreag an t-eolas
a thaispeántar ar an leathanach seo gníomhaithe atá ag obair ar leibhéil éagsúla rialachais chun réitigh shaincheaptha a fhorbairt i gcomhthéacsanna éagsúla beartais agus cleachtais.

Language preference detected

Do you want to see the page translated into ?

Exclusion of liability
This translation is generated by eTranslation, a machine translation tool provided by the European Commission.

Eisiamh dliteanais
Gintear an t-aistriúchán seo le eTranslation, uirlis aistriúcháin meaisín arna soláthar ag an gCoimisiún Eorpach.