Beartas sláinte an Aontais

Creat Beartais

Ní mór aghaidh a thabhairt ar thionchair an athraithe aeráide ar shláinte an duine a chosc ar go leor leibhéal agus ar fud roinnt réimsí beartais. Faoi Chonradh Liospóin, is ar na Ballstáit atá an phríomhfhreagracht as seirbhísí sláinte agus cúram leighis a eagrú agus a sholáthar. Dá bhrí sin, comhlánaíonn beartas sláinte an Aontais beartais náisiúnta agus cinntíonn sé cosaint na sláinte i mbeartais uile an Aontais.

In 2013, ghlac an tAontas Eorpach an Cinneadh maidir le bagairtí tromchúiseacha trasteorann ar an tsláinte (Cinneadh 1082/2013/AE). Leis an gcinneadh sin, neartaítear an ullmhacht san Aontas agus comhordú na bhfreagairtí ar bhagairtí sláinte. Cuidíonn sé leis na Ballstáit ullmhú do phaindéimí a d’fhéadfadh a bheith ann amach anseo agus do bhagairtí tromchúiseacha trasteorann a eascraíonn as galair theagmhálacha, teagmhais cheimiceacha, bhitheolaíocha nó chomhshaoil, lena n-áirítear iad siúd a bhaineann leis an athrú aeráide, agus saoránaigh a chosaint orthu. Faoi straitéis nua an Aontais maidir le hoiriúnú don athrú aeráide, saothróidh an tAontas bagairtí sláinte trasteorann, lena n-áirítear bagairtí ón athrú aeráide, in Údarás nua Eorpach um Ullmhacht agus Freagairt i dtaca le hÉigeandáil Sláinte (HERA).

Maidir le teagmhais adhaimsire, amhail tuilte nó dóiteáin foraoise, bunaíodh an Sásra Aontais um Chosaint Shibhialta (UCPM) in 2013 chun an comhar idir Ballstáit an Aontais (mar aon leis an Íoslainn, Montainéagró, an Mhacadóin Thuaidh, an Iorua, an tSeirbia agus an Tuirc) i réimse na cosanta sibhialta a neartú. Sa bhreis ar UCPM in 2019, tá sé de chuspóir ag rescEU feabhas a chur ar chosaint na saoránach ar thubaistí agus ar bhainistiú rioscaí atá ag teacht chun cinn. Ina theannta sin, bunaítear le rescEU cúlchiste Eorpach nua d’acmhainní amhail eitleáin, héileacaptair agus trealamh leighis. Nuair a sháraíonn scála éigeandála cumais freagartha tíre, féadfaidh sé cúnamh a iarraidh tríd an Sásra. Mar shampla, slógadh pearsanra agus trealamh comhraicthe dóiteáin ó sheacht dtír de chuid an Aontais in 2018 chun cabhrú leis an tSualainn dóiteáin foraoise nach bhfacthas a leithéid riamh roimhe seo a chomhrac.

Leagtar amach sa Chomhaontú Glas don Eoraip tiomantas an Choimisiúin dul i ngleic le dúshláin a bhaineann leis an aeráid agus leis an gcomhshaol. Ina theannta sin, iarrtar sa togra le haghaidh an 8ú Clár Gníomhaíochta don Chomhshaol go neartófaí na naisc idir beartais chomhshaoil (lena n-áirítear beartais aeráide) agus beartais sláinte, lena n-áirítear trí ‘fhaireachána dhéanamh ar shláinte an duine agus ar thionchair an athraithe aeráide agus oiriúnú dó’.

Mhol an Coimisiún fís nua EU4Health (2021-2027) chun an tslándáil sláinte a neartú agus chun ullmhú do ghéarchéimeanna sláinte a bheidh ann amach anseo. Tá sé beartaithe leis an Togra le haghaidh Rialachán EU4Health, i measc nithe eile, ‘rannchuidiúle dul i ngleic le tionchar diúltach an athraithe aeráide agus dhíghrádú an chomhshaoil ar shláinte an duine’. Ina theannta sin, leis an togra ón gCoimisiún Eorpach maidir le hAontas Sláinte na hEorpa, cuirfear tuilleadh feabhais ar chomhordú bagairtí tromchúiseacha trasteorann, lena n-áirítear na bagairtí sin a bhaineann leis an gcomhshaol agus le dálaí aeráide.

An bonn eolais a fheabhsú

Tá an Lárionad Eorpach um Ghalair a Chosc agus a Rialú (ECDC) i gceannas ar fhianaise eolaíoch agus measúnuithe riosca ar ghalair theagmhálacha, lena n-áirítear iad siúd a bhaineann le haeráid atá ag athrú. D’fhorbair ECDC an Líonra ‘Comhshaol agus Eipidéimeolaíocht Eorpach’ (E3), a chuireann uirlisí faireacháin fíor-ama ar fáil maidir le dálaí meitéareolaíochta chun measúnú a dhéanamh ar an riosca a bhaineann le galair uisce-iompartha agus galair veicteoir-iompartha chomh maith le huirlisí eile le haghaidh measúnuithe riosca. Ina theannta sin, óstálann ECDC agus an tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia (EFSA) VectorNet, ardán chun sonraí a mhalartú maidir le dáileadh geografach veicteoirí galair artrapóid san Eoraip, agus tá raon leathan staidéar curtha ar fáil acu atá dírithe ar thionchair agus leochaileachtaí Eorpacha i leith an athraithe aeráide a mheas.

Mhaoinigh an tAontas Eorpach forbairt faisnéise agus saineolais ábhartha i réimse na haeráide agus na sláinte trí chlár Taighde agus Nuálaíochta an AE Horizon 2020 agus trí Sheirbhís Athraithe Aeráide Copernicus (C3S)a fhorbairt. Tá tuilleadh faisnéise faoi na tionscadail taighde agus eolais is ábhartha ar fáil i gCatalóg Acmhainní na Faireachlainne seo.

Beidh EUR 94 bhilliún sa chlár cistiúcháin taighde Fís Eorpach (2021-2027) chun tacaíocht Eorpach do ghníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta a bhaineann leis an tsláinte agus leis an aeráid a mhéadú. Cuid lárnach de chreat taighde Fís Eorpach is ea misin an Aontais, ar gealltanais iad chun mórdhúshláin shochaíocha a réiteach, lena n-áirítear oiriúnú don athrú aeráide. Feidhmeoidh Misean an Aontais maidir le hoiriúnú don athrú aeráide, lena n-áirítear claochlú sochaíoch, mar phunann gníomhaíochtaí (tionscadail taighde, bearta beartais nó fiú tionscnaimh reachtacha) chun oiriúnú don athrú aeráide. Leagtar béim in achoimre an mhisin atá beartaithe ar an ngá atá le sláinte agus folláine an duine a chosaint ar thionchair aeráide (lena n-áirítear teochtaí arda, teagmhais adhaimsire agus galair thógálacha), agus béim ar leith á leagan ar ghrúpaí leochaileacha sa daonra. Ina theannta sin, áirítear sa Mhisean maidir le cathracha aeráidneodracha cliste aistriú cóir a chothú chun sláinte agus folláine daoine a fheabhsú, lena mbaineann comhthairbhí, amhail cáilíocht aeir fheabhsaithe nó stíleanna maireachtála níos sláintiúla, agus béim á leagan ar an nasc tábhachtach idir oiriúnú don athrú aeráide, maolú ar an athrú aeráide agus sláinte an athraithe aeráide.

Tacú le hinfheistíocht agus maoiniú

An Tríú Clár Sláinte de chuid an Aontais Eorpaigh (2014-2020), ionstraim chistiúcháin chun tacú leis an gcomhar idir tíortha an Aontais agus chun tacú le gníomhaíochtaí sláinte an Aontais agus iad a fhorbairt, lena n-áirítear i measc a spriocanna an gá atá le saoránaigh an Aontais a chosaint ar bhagairtí tromchúiseacha sláinte trasteorann, lena n-áirítear iad siúd arb é an t-athrú aeráide is cúis leo.

Le roinnt beartais thráthúla atá ag teacht chun cinn — mar shampla maidir le héifeachtúlacht fuinnimh foirgneamh nó maoiniú inbhuanaithe — cuirtear deiseanna ar fáil chun gníomhaíocht a chur chun cinn lena dtugtar aghaidh ar thionchair an athraithe aeráide ar an tsláinte. Is é is aidhm don Rabharta Athchóiriúcháin éifeachtúlacht fuinnimh foirgneamh a mhéadú, agus é á aithint go mbíonn daoine i bhfoirgnimh atá neamhéifeachtúil ó thaobh fuinnimh de níos neamhchosanta ar dhálaí foircneacha teochta, rud is cúis le hipiteirmí sa gheimhreadh agus strus teasa sa samhradh i measc pobail leochaileacha. Ar deireadh, is é is aidhm do thacsanomaíocht an Aontais maidir le maoiniú inbhuanaithe timpeallacht mhaireachtála níos sláintiúla agus níos athléimní ó thaobh na haeráide de a chur ar fáil trí níos mó infheistíochtaí a dhíriú ar ghníomhaíochtaí atá inbhuanaithe ó thaobh an chomhshaoil de, lena n-áirítear oiriúnú don athrú aeráide.