Endurnotkun vatns

Aðgangur að fullnægjandi vatnsbirgðum er mikilvægur fyrir sjálfbæra framtíð, sérstaklega með tilliti til loftslagsbreytinga er gert ráð fyrir að það auki vatnsskort á nokkrum evrópskum svæðum. Litið er á endurnotkun vatns sem aðlögunarráðstöfun. Það dregur úr þrýstingi á vatnsauðlindir á sama tíma og það varðveitir vatnsöryggi fyrir starfsemi manna og starfsemi vistkerfa.

Með endurnotkun vatns er átt við endurheimt skólps frá ýmsum upptökum og það meðhöndlað samkvæmt staðli sem hentar í öðrum tilgangi. Allar tegundir skólps (innanlands, sveitarfélaga eða iðnaðar) geta komið til greina til endurnotkunar og, allt eftir gæðum þess, er hægt að nota í nokkrum afleiddum tilgangi í ýmsum geirum. Aukatilgangurinn felur t.d. í sér áveitu í landbúnaði, endurhleðslu grunnvatns, iðnaðarferli, drykkjarvatn (drykkjarhæft) og notkun í þéttbýli sem ekki drekkur (áveitu garða, skolun salernis o.s.frv.). Vatnsendurnotkun er í auknum mæli beitt til áveitu í landbúnaði þar sem hún er áreiðanleg uppspretta einnig á tímum takmarkaðs framboðs á vatni. Notkun á næringarríku, meðhöndluðu skólpi í landbúnaði getur auk þess leitt til minnkunar (eða brotthvarfs) áburðar eða aukinnar framleiðni og getur einnig stuðlað að fæðuöryggi ef kröfur tiltekinna reglna um vatnsnotkun eru uppfylltar. Með því að nota meðhöndlað skólp getur það einnig hjálpað til við að vernda grunnvatn ef það er notað til áveitu. Einföld notkun er notkun meðhöndlaðs skólps til kælingar í iðnaðarferlum (viðskipta- og iðnaðargeiranum) þar sem þörf er á lægri kröfum að því er varðar vatnsgæði. Endurnotkun drykkjarhæfs vatns vísar til notkunar á tilhlýðilega meðhöndluðu skólpi til drykkjar; það er dýrmætur kostur fyrir vatnsveitu á svæðum þar sem vatn er sérstaklega takmarkað. Önnur möguleg notkun á endurnýttu vatni getur verið í ferðaþjónustunni til að styðja við að draga úr þrýstingi í ferðaþjónustu á vatnsauðlindir. Ferðaþjónusta treystir beint eða óbeint á umtalsverðar vatnsauðlindir fyrir gistingu, innviði og starfsemi. Til dæmis er hægt að taka tillit til endurnýtingar vatns á hótelum fyrir sundlaugar, skolsalerni, vökvun garða eða golfvalla, brunastjórnun og myndvinnslu og snjógerð fyrir skíði. Vatnsendurnotkun á sérstaklega við um ferðamannastaði sem eru sérstaklega viðkvæmir fyrir þurrkaáhættu (t.d. Miðjarðarhafslönd) eða sem hafa ekki stórar og aðgengilegar vatnsauðlindir, t.d. á eyjum (t.d. á eyjum, Hringlaga vatnslausnir á Suður- Gotlandi,).

Tvær tegundir af drykkjarhæfu vatni eru til endurnotkunar: bein og óbein. Bein drykkjarhæf endurnotkun er meðhöndlað skólp sem er leitt í vatnsveitukerfi án þess að þynnast í náttúrulegu straumi, vatni eða grunnvatni áður. Óbein endurnotkun felur í sér að endurnýtt skólp er blandað saman við aðra vatnsveitu fyrir meðhöndlun og endurnotkun. Í báðum tilvikum er nauðsynlegt að fara að gildandi reglum um drykkjarvatn.

Endurnotkun vatns getur verið áreiðanleg vatnsuppspretta við tilteknar aðstæður og stuðlað að sjálfbærari auðlindanýtingu og traustri birgðastjórnun, einkum við vatnsskort. Þessi ráðstöfun getur bæði dregið úr heildarvatnsnotkun og meðferðarþörf, sem leiðir til kostnaðarsparnaðar. Endurnýting vatns getur einnig stuðlað að verndun ferskvatnskerfa og aukið endurheimt strauma, votlendis og tjarnir.

Hægt er að hrinda í framkvæmd framtaksverkefnum um endurnýtingu vatns á mismunandi landfræðilegum skala og virkja mismunandi aðila. Erfitt er að hrinda ráðstöfuninni í framkvæmd í löndum án fullnægjandi stofnanalegs og hefðbundins bakgrunns til að auðvelda endurnotkun eða þar sem viðurkenning og átök á sviði félagsmenningar geta hindrað framkvæmd þessa valkosts. Þátttaka hagsmunaaðila er lykilþáttur í framkvæmd þeirra þar eð þessi aðlögunarvalkostur getur vakið ýmis áhyggjuefni fyrir almenning, einkum að því er varðar gæði endurnýtts vatns. Afhenda þarf almenningi og hagsmunaaðilum samræmd samskipti og auðskiljanleg skilaboð sem útskýra ávinninginn af endurnotkun vatns. Skoða skal og fjalla um hugsanlega áhættu í tengslum við notkun skólps til að fá stuðning frá hlutaðeigandi hagsmunaaðilum. Sýningarverkefni og miðlun árangursríkra mála geta verið hluti af þátttökuverkefnum.

Í skýrslu sameiginlegu rannsóknarmiðstöðvarinnar "Water Reuse in Europe"(2014) eru taldar upp eftirfarandi helstu hindranir fyrir framkvæmd áætlana um endurnotkun vatns: 

• Ósamræmdar og óáreiðanlegar aðferðir til að greina og hámarka viðeigandi tækni við hreinsun skólps til endurnotkunar, sem geta jafnað kröfur sjálfbærra ferla í samkeppni 
• Erfiðleikar við að tilgreina og velja skilvirkar vöktunaraðferðir til að tryggja að vatnsgæði séu í samræmi við notkunarkröfur 
• Mikilvægar áskoranir við að meta með áreiðanlegum hætti umhverfisáhættu og lýðheilsuáhættu/ávinning af endurnotkun vatns á ýmsum landfræðilegum skala 
• Léleg þróuð viðskiptalíkön fyrir endurnýtingarkerfi fyrir vatn og markaðir fyrir endurheimt vatn 
• Lítill áhugi almennings og stjórnvalda á endurnýtingu vatns 

• Takmörkuð geta stofnana til að móta og koma á fót ráðstöfunum til endurvinnslu og endurnotkunar 
• Skortur á fjárhagslegum hvötum til endurnotkunarkerfa. 

Einn af lykilþáttum velgengni er stuðningur hagsmunaaðila og þátttaka til að koma í veg fyrir sterka andstöðu við fyrirhugaðar áætlanir. Hagsmunaaðilar sem eiga hagsmuna að gæta ættu að fá nægilega þekkingu til að skilja öryggi og notagildi endurnýtts vatns. 

Hugsanlegur ávinningur af endurnotkun meðhöndlaðs vatns fyrir hagkerfið, samfélagið og umhverfið er fjölmargir.. Þetta felur í sér að draga úr eftirspurn eftir vatni til heimilisnota og draga úr þrýstingi á vatnsveitu almennings, draga úr orku- og umhverfiskostnaði á fyrri stigum. Kostnaður við að endurvinna vatn getur verið meiri en kostnaðurinn við að nota ferskt vatn beint, en er réttlættur með ýmsum ávinningi sem fæst með endurvinnslu vatns: það sparar hágæða drykkjarvatn, það dregur úr magni mengaðs vatns sem er losað út í umhverfið og það kann að hafa gæði sem gerir það hentugt til sérstakra annarra nota (t.d. getur hlutfallslegt innihald næringarefna veitt áburð með notkun þess til áveitu). Hins vegar, utan endurnotkunar vatns, er einnig mikilvægt að innleiða aðferðir sem miða að því að draga úr heildar vatnsþörf sem er ein helsta orsök vatnsskorts. Einnig skal meta aðra tækni til að endurnýta vatn og aðrar vatnssparnaðarlausnir (sjá t.d. aðlögunarmöguleikana Að draga úr vatnsnotkun til kælingar varmaframleiðsluvera og vatnstakmarkanir og vatnsskömmtun). Hægt er að nota heildrænt vistferilsmat í þessu mati að teknu tilliti til kostnaðar og ávinnings við að spara vatnsauðlindir og draga úr kolefnislosun.

Verð fyrir endurnýtt vatnsverð ætti að taka tillit til allra þessara viðbótarávinninga. Heimilt er að nota opinbera styrki til að greiða hærri vatnsgjöld.  Almennt er skipting kostnaðar pólitísk ákvörðun sem skilgreinir hvernig þeim verður skipt á milli almennra skattlagningar og gjalda fyrir þá sem hafa áhuga á ávinningi af endurnýtingu vatns.

Árið 2007 „Orðsending um vatnsskort og þurrka“ er litið á vatnsendurnotkun sem hugsanlega lausn til að draga úr áhrifum loftslagsbreytinga í Evrópu. Í orðsendingunni "Teikning til að vernda vatnsauðlindir Evrópu" var lögð áhersla á þetta enn frekar árið 2012 þar sem hámörkun vatnsnotkunar var sett sem sérstakt markmið. Árið 2016 var birt ESB-leiðbeiningaskjal um „samþættingu vatnsnotkunar í vatnsskipulagningu og -stjórnun í tengslum við rammatilskipunina um vatn“ um framkvæmd rammatilskipunarinnar um vatn. 

Árið 2020 gaf framkvæmdastjórn Evrópusambandsins út „reglugerð um lágmarkskröfur varðandi endurnotkun vatns til áveitu í landbúnaði“. Nýju reglurnar gilda frá 26. júní 2023 og er gert ráð fyrir að þær hvetji til og auðveldi endurnotkun vatns í ESB. Í reglugerðinni eru settar fram samræmdar lágmarkskröfur um gæði vatns til öruggrar endurnotkunar á meðhöndluðu skólpi frá þéttbýli við áveitu í landbúnaði, samræmdar lágmarkskröfur um vöktun, ákvæði um áhættustjórnun til að meta og bregðast við mögulegri viðbótaráhættu fyrir heilbrigði og hugsanlegri umhverfisáhættu, sem heimilar kröfur og ákvæði um gagnsæi, þar sem lykilupplýsingar um öll verkefni á sviði endurnýtingar vatns eru gerðar aðgengilegar almenningi. 

Framkvæmdartími veltur mjög á sérstöku gildissviði og ráðstöfun sem samþykkt er fyrir endurnotkun vatns. Full framkvæmd vatnsendurnýtingarkerfa gæti verið á bilinu 5-15 ár. Sumir frumkvæði getur tekið lengri tíma ef samþykki láréttur flötur af staðbundnum samfélögum er lágt.

Ævitími vatnsendurnýtingarkerfa er algerlega háður félagslegri viðurkenningu, réttu viðhaldi á hagnýtum lausnum og vísbendingum um raunverulegan ávinning. Lífslíkur eru yfirleitt yfir 25 ár.