Evrópskar stefnur varðandi aðlögun að loftslagi og heilbrigði

Loftslag og heilbrigði í lykilskjölum ESB

Í ESB er fjallað um ýmsar stefnur til að koma í veg fyrir áhrif loftslagsbreytinga á heilsu manna.

Helsti heildarstefnuramminn er Græni samningurinn í Evrópu. Í henni er sett fram ný vaxtaráætlun til að breyta Sambandinu í réttlátt og velmegandi samfélag með nútímalegu, auðlindanýtnu og samkeppnishæfu hagkerfi þar sem engin nettólosun gróðurhúsalofttegunda er fyrir hendi árið 2050 og þar sem hagvöxtur er aftengdur notkun auðlinda. Græni samningurinn í Evrópu miðar einnig að því að vernda, varðveita og efla náttúruauðlindir Sambandsins og „að vernda heilbrigði og velferð borgaranna fyrir umhverfistengdum áhættum og áhrifum“. Á sama tíma, þessi umskipti verður að vera bara og innifalið, sem skilur engan eftir.

Í 8. aðgerðaáætluninni á sviði umhverfismála til ársins 2030er hvatt til þess að styrkja tengslin milli stefnumiða í umhverfismálum (þ.m.t. loftslags) og heilbrigðisstefnu, þ.m.t. með „vöktun á heilsu manna og áhrifum af og aðlögun að loftslagsbreytingum“.

Stefnur ESB um loftslagsaðlögun

Ákvæði 5. gr. Evrópulaga um loftslagsmál, sem öðluðust gildi í júní 2021, gera aðlögun að loftslagsbreytingum lagaskyldu fyrir stofnanir ESB og aðildarríki þar sem þess er krafist að þau tryggi stöðugar framfarir við að efla aðlögunarhæfni, efla viðnámsþrótt og draga úr varnarleysi gagnvart loftslagsbreytingum í samræmi við 7. gr. Parísarsamningsins“. Í aðlögunarstefnum aðildarríkjanna „skal einnig taka tillit til þess hversu viðkvæmir viðkomandi geirar eru“, samþætta „aðlögun að loftslagsbreytingum með samræmdum hætti á öllum málaflokkum“ og „áherslu, einkum á viðkvæmustu og áhrifamestu íbúana og geirana“.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins samþykkti í febrúar 2021 orðsendinguna "Að móta loftslagsþolna Evrópu — nýja stefnu ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum". Það lýsir langtíma framtíðarsýn ESB um að verða loftslagsþolið samfélag, að fullu lagað að óhjákvæmilegum áhrifum loftslagsbreytinga fyrir árið 2050 og þar segir einnig að þörf sé á dýpri skilningi á loftslagsáhættu fyrir heilbrigði. Helsta aðgerð samkvæmt þessari stefnu er European Climate and Health Observatory (European Climate and Health Observatory).

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins og Umhverfisstofnun Evrópu eru að undirbúa fyrsta evrópska áhættumatið (EUCRA). Fyrirhugað er að gefa út vorið 2024 og mun hún meta helstu áhrif og áhættur tengdar loftslagsbreytingum — þ.m.t. fyrir lýðheilsu — í Evrópu.

Samræmingarstarfsemi á sviði heilbrigðismála

Samkvæmt 168. gr. sáttmálans um starfshætti Evrópusambandsins liggur aðalábyrgðin á skipulagi og veitingu heilbrigðisþjónustu og læknishjálpar í aðildarríkjunum. Heilbrigðisstefna ESB þjónar því að koma til fyllingar stefnu einstakra ríkja og tryggja heilsuvernd í öllum ESB-stefnum. Til að styrkja viðbúnað og samræmingu viðbragða við heilsuvá, samþykkti ESB í 2022 reglugerð 2022/2371 um alvarlegar heilsufarsógnir sem ná yfir landamæri og um niðurfellingu á ákvörðun 1082/2013/ESB. Það veitir ESB sterka og alhliða umboð til samræmingar og samvinnu til að bregðast við alvarlegum heilsufarsógnum sem ná yfir landamæri, bæði á vettvangi Evrópusambandsins (ESB) og aðildarríkja ESB. Það miðar að því að efla forvarnar-, viðbúnaðar- og viðbragðsáætlanir; styrkja faraldsfræðilegt eftirlit og vöktun, bæta skýrslugjöf um gögn, og styrkja samhæfingu ESB.

Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins er að byggja upp sterkt Evrópusambandsins til að bæta enn frekar samræmingu alvarlegra ógna sem ná yfir landamæri, þ.m.t. þær sem tengjast umhverfis- og loftslagsskilyrðum. Samkvæmt orðsendingunni: Heilbrigðissamband Evrópubyggir á sameiginlegu átaki ESB til að samræma tengslin við náttúrulegt umhverfi með því að taka þátt í mismunandi og sjálfbærari hagvexti. Að berjast gegn loftslagsbreytingum og finna leiðir til að laga sig að þeim, varðveita og endurheimta líffræðilega fjölbreytni, bæta mataræði og lífsstíl, draga úr og fjarlægja mengun úr umhverfinu mun hafa jákvæð áhrif á heilsu borgaranna.

EU4Health Programme (áætlunin) er stærsta heilsuáætlun ESB hingað til sem mun fjárfesta EUR 5.3 milljarða í aðgerðir með virðisauka ESB, viðbót við stefnu ESB og leitast við eitt eða fleiri markmið EU4Health.

Markmiðið með áætluninni er að bæta og hlúa að heilbrigði í Sambandinu, vernda fólk í Sambandinu fyrir alvarlegum heilsufarsógnum sem ná yfir landamæri, bæta lyf, lækningatæki og vörur sem skipta máli vegna hættuástands og styrkja heilbrigðiskerfi. EU4Health hyggst meðal annars stuðla að því að "stuðla að því að takast á við neikvæð áhrif loftslagsbreytinga og hnignun umhverfisins á heilsu manna", með því að veita styrk til hæfra aðila, heilsu. Unnið verður að markmiðum áætlunarinnar og tryggja öfluga heilsuvernd í öllum stefnum og aðgerðum Sambandsins í samræmi við One Health nálgunina, eftir því sem við á.

Að lokum er í orðsendingu framkvæmdastjórnarinnar um heildarnálgun á geðheilbrigði frá júní 2023 kallað loftslagsbreytingar eitt af innihaldsefnum loftslagsbreytinga, taps á líffræðilegri fjölbreytni og mengun. Það undirstrikar einnig að ungt fólk hefur miklar áhyggjur af loftslagsbreytingum og að margir þeirra sjá framtíð sína vera ógnvekjandi.

Evrópskar stofnanir og yfirvöld á sviði loftslagsbreytinga og heilbrigðis

Til að styrkja varnir Evrópu gegn smitsjúkdómum var Sóttvarnastofnun Evrópu (ECDC) stofnuð árið 2005. ECDC sér um vísindalegar sannanir og áhættumat á smitsjúkdómum, þar á meðal þeim sem tengjast breyttu loftslagi. Evrópulöndin tilkynna gögn úr eftirlitskerfum sínum til ECDC. Samkvæmt reglugerð 2022/2371 verður skráin yfir sjúkdóma sem skylt er að tilkynna á vettvangi ESB til Sóttvarnastofnunar Evrópu uppfærð þannig að hægt sé að greina sjúkdóma tímanlega, þar á meðal þá sem tengjast loftslagsbreytingum.  ECDC þróaði "European Environment and Epidemiology" (E3) Network, sem býður upp á rauntíma vöktunartæki með veðurskilyrðum til að meta hættuna á sjúkdómum sem berast með vatni og sjúkdómum sem berast með smitferjum og önnur tæki til áhættumats. Að auki sjóðir ECDC og Matvælaöryggisstofnunar Evrópu (EFSA). VectorNet, nú í annarri endurtekningu sinni (2019–2023), sem er vettvangur sem styður söfnun gagna um smitferjur og smitefni í smitferjum sem tengjast bæði heilbrigði dýra og manna. Það auðveldar skipti á gögnum um landfræðilega dreifingu smitferja liðdýra í Evrópu.

Evrópska viðbúnaðar- og viðbúnaðareftirlitsstofnunin (HERA) sem kom á fót árið 2021 tekur viðbúnaðar- og viðbragðsgetu ESB við alvarlegum heilsufarsógnum sem ná yfir landamæri á nýtt stig og verður lykilþáttur í stofnun öflugra Evrópusambandsins. Búin með fjárhagsáætlun upp á EUR 6 milljarða fyrir tímabilið 2022-2027, HERA vinnur að því að koma í veg fyrir, greina og bregðast hratt við heilsufarsástandi, þar á meðal frá loftslagsbreytingum. Það virkar í tveimur stillingum: Áður en heilbrigðiskreppa á sér stað — í "undirbúningsfasanum" mun HERA vinna náið með öðrum heilbrigðisstofnunum, iðnaði og alþjóðlegum samstarfsaðilum til að bæta viðbúnað ESB í neyðartilfellum. Ef um er að ræða hættu á sviði lýðheilsu á vettvangi Evrópusambandsins skiptir HERA hratt yfir í neyðaraðgerðir, tekur skjótar ákvarðanir og gera neyðarráðstafanir óvirkar.

Umhverfisstofnun Evrópu er í samstarfi við framkvæmdastjórn Evrópusambandsins, European Climate and Health Observatory (European Climate and Health Observatory). Það veitir stefnumótendum traustar og óháðar upplýsingar um umhverfið, þ.m.t. þróun og spár um loftslagshættur og áhrif þeirra á heilsu manna.

Málaflokkar ESB sem hafa sameiginlegan ávinning af áhrifum loftslagsbreytinga á heilbrigði

Margar aðrar stefnur ESB leyfa einnig að takast á við áhrif loftslagsbreytinga á heilsu. Til dæmis miðar Renovation Wave að því að gera byggingar orkunýtnari og viðurkenna að fólk í illa einangruðum og vel búnum byggingum er meira útsett fyrir ofhita á veturna og hitaálagi á sumrin, einkum af því að þær tilheyra viðkvæmum hópum. Stefna ESB um líffræðilegan fjölbreytileika fyrir árið 2030, sem hleypt var af stokkunum í maí 2020, stuðlar að gróðursetningu trjáa og endurreisn náttúrunnar og það getur hjálpað til við að kæla þéttbýli og draga úr flóðum og öðrum náttúruhamförum. Stefnan, sem miðar að því að koma líffræðilegum fjölbreytileika Evrópu á leið til bata fyrir árið 2030, inniheldur einnig aðrar aðgerðir og skuldbindingar, eins og að hvetja stærri evrópskar borgir til að þróa þéttbýlisskipulag. Loks miðar ESB flokkunarfræði á sjálfbærum fjármálum að því að skila heilbrigðara og loftslagsþolnu lifandi umhverfi með því að beina fleiri einkafjárfestingum í umhverfisvænni starfsemi, þ.m.t. að aðlögun að loftslagsbreytingum.

Fjárfesting í þekkingarþróun og framkvæmd

Horizon Europe er lykilfjármögnunaráætlun ESB fyrir rannsóknir og nýsköpun til ársins 2027. Búin með fjárhagsáætlun upp á EUR 95,5 milljarða, það takast á við loftslagsbreytingar, hjálpar til við að ná heimsmarkmiðum Sameinuðu þjóðanna og auka samkeppnishæfni og vöxt ESB. Það býður upp á fjölmörg fjármögnunartækifæri til rannsókna og nýsköpunar á áhrifum loftslagsbreytinga á heilbrigði, einkum innan svokallaðra heilsuklasa, en hugsanlega einnig í öðrum séráætlunum.

Annar mikilvægur hluti af Horizon Europe eru svokölluð verkefni ESB — skuldbindingar til að leysa helstu samfélagslegar áskoranir — og sem fela í sér

• verkefni ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum, þ.m.t. samfélagsleg umbreytingu. Búin með fjárhagsáætlun EUR 673 milljónir, það leggur áherslu á að styðja ESB svæði, borgir og sveitarfélaga í viðleitni þeirra til að byggja upp seiglu gegn áhrifum loftslagsbreytinga. Meira en 300 svæðisbundin og staðbundin yfirvöld hafa undirritað Mission Charter hingað til
• verkefnið um loftslagshlutlausar og snjallar borgir, sem miðar að því að stuðla að réttlátri umbreytingu til að bæta heilsu fólks og vellíðan, með samábata, svo sem bætt loftgæði eða heilbrigðari lífsstíl, með áherslu á mikilvægt samhengi aðlögunar að loftslagsbreytingum, mildun og heilsu.

Upplýsingar um rannsóknarverkefnin og niðurstöður sem fjármagnaðar eru af fyrri rammaáætlun ESB Horizon 2020 er að finna í auðlindaskrá athugunarstöðvarinnar.