Aanpassing en diversificatie van het toeristische aanbod

Aanpassing en diversifiëring van het toeristische aanbod is niet mogelijk zonder samenwerking met en steun van diverse belanghebbenden. Een participatief proces is cruciaal om een gemeenschappelijke visie te creëren en potentiële conflicten vanaf het begin op te lossen. Het samenbrengen van belanghebbenden met verschillende ervaringen en achtergronden (bv. toeristische marktdeelnemers, cruisebedrijven, aanbieders van openbaar vervoer, aanbieders van culturele evenementen, verenigingen voor milieu en cultureel erfgoed, lokale voedselproducenten, gemeenten) kan ook innovatieve ideeën bevorderen en onaangepaste resultaten voorkomen.  

Het betrekken van toeristen (bijvoorbeeld door het houden van een enquête of interviews) helpt om hun behoeften en verwachtingen beter te begrijpen. Het is even belangrijk om rekening te houden met de behoeften van lokale bewoners, met name van kwetsbare groepen, aangezien de diversificatie van het toeristische aanbod zowel toeristen als lokale bewoners ten goede zou moeten komen. Diversificatie moet idealiter ook bijdragen aan het behoud van de natuur. Daarom is uitwisseling met relevante belanghebbenden (bv. beheerders van beschermde gebieden en lokale autoriteiten die verantwoordelijk zijn voor milieubescherming) nodig om synergieën aan te moedigen en te voorkomen dat nieuwe conflicten ontstaan als gevolg van diversificatievoorstellen.

In het algemeen vormt een breed participatieproces de basis voor een succesvolle diversificatie en aanpassing van het toeristische aanbod.

Het aanpassen en diversifiëren van het toeristische aanbod is een uitdagende taak, aangezien er geen “one size fits all”-oplossing bestaat en wat op de ene bestemming heeft gewerkt, niet noodzakelijkerwijs op een andere werkt. Een belangrijke factor voor een succesvolle diversificatie is de betrokkenheid van alle betrokken belanghebbenden om de acceptatie van de strategie te vergroten en steun voor de uitvoering op te bouwen. Een andere belangrijke factor is het creëren van samenwerkingsinitiatieven met andere aanbieders van toeristische diensten op regionale schaal, om synergieën te creëren en concurrerend aanbod te voorkomen. Bovendien wordt voorgesteld een systematische aanpak te volgen die de volgende stappen omvat:

• Inventarisatie van bestaande aanbiedingen en doelgroepen
• Beoordeling van de gevolgen van klimaatverandering en andere toekomstige ontwikkelingen voor het aanbod en de vraag naar toerisme
• Sterke punten, zwakke punten, kansen en bedreigingen (SWOT) van het huidige toeristische aanbod analyseren  
• Strategieontwikkeling (gericht op het aanpakken van de uitdagingen en het benutten van nieuwe kansen)
• Uitvoering
• Monitoring, evaluatie en leren (MEL)
• Marketing en communicatie.

Uitdagingen voor een succesvolle aanpassing en diversificatie van het toerisme zijn de totstandbrenging van nauwe samenwerkingsinitiatieven met andere sectoren, die vaak nodig zijn vanwege het horizontale karakter van de toeristische sector. Om onaangepaste resultaten te voorkomen, is het belangrijk om rekening te houden met de voor- en nadelen van verschillende diversificatiestrategieën in de lokale context. Diversificatie kan verschillende positieve voordelen hebben als het een verschuiving naar duurzamere toeristische aanbiedingen ondersteunt, bijvoorbeeld door lokale bedrijven erbij te betrekken. Het kan echter worden gehinderd door het gebrek aan gemotiveerde, bekwame en toekomstgerichte exploitanten en door een algemeen gebrek aan bewustzijn over de gevolgen van de klimaatverandering voor de toeristische sector.

Kosten kunnen een aanzienlijke belemmering vormen voor de uitvoering van deze optie, maar verschillende financieringsmogelijkheden op EU-niveau en op nationaal en subnationaal niveau kunnen de aanpassing en diversificatie in de toeristische sector ondersteunen. De gids over EU-financiering voor toerisme kan belanghebbenden in de toeristische sector helpen bij het vinden van geschikte EU-financieringsprogramma’s.

De kosten van diversificatie kunnen aanzienlijk variëren en kunnen hoog zijn als er nieuwe infrastructuur nodig is. Het aanpassen en hergebruiken van bestaande toeristische infrastructuur kan daarom een strategie zijn om de kosten te verlagen. Zo heeft een gemeente in de Allgäuer Alpen een voormalige sneeuwvijver gebruikt om een “waterklimpark” te creëren.

Voordelen van een gediversifieerd toerismeaanbod zijn onder meer een concurrentievoordeel ten opzichte van weinig gediversifieerde bestemmingen en een grotere flexibiliteit om in te spelen op veranderingen in de vraag. Bovendien zouden de negatieve sociale en milieueffecten van toerisme kunnen worden verminderd door duurzame diversificatie, die in plaats daarvan kansen kan creëren voor de valorisatie en bevordering van cultureel en ecologisch erfgoed. Dit omvat bijvoorbeeld het creëren van nieuwe paden voor minder bezochte gebieden, het promoten van ecomusea, het organiseren van rondleidingen om milieukenmerken onder de aandacht te brengen enz. Economische voordelen kunnen worden gerealiseerd door de banden tussen toerisme en lokale bedrijven te versterken, bijvoorbeeld door markten te organiseren om regionaal voedsel of handgemaakte ambachten te promoten (zie bijvoorbeeld de casestudy over koraalduivels in Cyprus). Wanneer de diversificatie van het toeristische aanbod wordt bepaald door overwegingen in verband met de klimaatverandering, kan dit economische verliezen in de toeristische sector op lange termijn helpen voorkomen. Bijkomende voordelen zijn onder meer bewustmaking over de kwetsbaarheid van toeristische bestemmingen voor klimaatverandering, en mogelijk ook gedragsveranderingen van toeristen en de lokale bevolking.

Aangezien toerisme een sectoroverschrijdende sector is, kunnen verschillende juridische aspecten relevant zijn voor de diversificatie en aanpassing van het toeristische aanbod (bv. Richtlijn 76/160/EEG met betrekking tot zwemwater, Richtlijn 92/43/EEG voor de instandhouding van de natuurlijke habitats). De diversificatie van het toeristisch aanbod door gebruik te maken van het gemeenschappelijk cultureel erfgoed van Europa wordt aanbevolen in de mededeling van de Commissie "Europa, toeristische topbestemming in de wereld – een nieuw beleidskader voor het toerisme in Europa" (COM(2010) 352 definitief). Diversificatie wordt ook in herinnering gebracht in de mededeling van de Commissie "Een Europese strategie voor meer groei en banen in kust- en maritiem toerisme" (COM(2014) 86 final) door het bevorderen van transnationale thematische routes zoals culturele, religieuze of oude handelsroutes.

Diversificatie is een langdurig en dynamisch proces, omdat het flexibel moet worden aangepast aan veranderende omstandigheden. De uitvoeringstermijn van een specifieke maatregel zal variëren afhankelijk van de reikwijdte en complexiteit van het project, het rechtskader, de beschikbaarheid van financiële middelen en de mate van betrokkenheid van belanghebbenden.

Idealiter is deze aanpassingsoptie een langetermijnstrategie om de klimaatverandering aan te pakken. De sleutel tot een lange levensduur is het ontwikkelen van aanbiedingen die het mogelijk maken om de flexibiliteit te behouden om te reageren op veranderende klimatologische maar ook sociaal-culturele omstandigheden.