Instelling van systemen voor vroegtijdige waarschuwing

Systemen voor vroegtijdige waarschuwing (EWS) zijn belangrijke elementen van de aanpassing aan de klimaatverandering en de beperking van het risico op rampen, en hebben tot doel de schade als gevolg van gevaren te voorkomen of te verminderen. Om doeltreffend te zijn, moeten systemen voor vroegtijdige waarschuwing de mensen en gemeenschappen die gevaar lopen actief betrekken bij een reeks gevaren, de voorlichting van het publiek en het bewustzijn van risico’s vergemakkelijken, berichten en waarschuwingen efficiënt verspreiden en ervoor zorgen dat er een constante staat van paraatheid is en dat vroegtijdige actie mogelijk is. Het belang van een doeltreffend systeem voor vroegtijdige waarschuwing ligt in de erkenning van de voordelen ervan door de lokale bevolking.

Systemen voor vroegtijdige waarschuwing voor klimaatgerelateerde risico’s moeten gebaseerd zijn op een degelijke wetenschappelijke en technische basis en gericht zijn op mensen of sectoren die het meest aan risico’s zijn blootgesteld. Dit impliceert de vaststelling van een systeembenadering waarin alle relevante risicofactoren zijn opgenomen, ongeacht of deze voortvloeien uit de klimaatrisico’s of sociale kwetsbaarheden, en uit processen op korte of lange termijn. Systemen voor vroegtijdige waarschuwing omvatten detectie, analyse, voorspelling en vervolgens verspreiding van waarschuwingen, gevolgd door besluitvorming en uitvoering van de respons. In veel delen van de wereld bestaan dergelijke systemen om mensen te monitoren, te voorspellen en te waarschuwen voor bijvoorbeeld tropische cyclonen, overstromingen, stormen, tsunami's, lawines, tornado's, zware onweersbuien, vulkaanuitbarstingen, extreme hitte en kou, bosbranden, droogte enz. Om doeltreffend en volledig te zijn, moet een systeem voor vroegtijdige waarschuwing vier op elkaar inwerkende elementen omvatten, namelijk: (i) risicokennis, (ii) monitoring- en waarschuwingsdiensten, (iii) verspreiding en communicatie en (iv) responscapaciteit.

In Europa is veel ervaring opgedaan met systemen voor vroegtijdige waarschuwing, met name met betrekking tot overstromings- en stortvloedrisico's, stormen, bosbranden, hittegolven en droogtes. Systemen voor vroegtijdige waarschuwing zijn rechtstreeks relevant voor diverse sectoren die primair worden getroffen door klimaatgerelateerde risico’s zoals gezondheid, rampenrisicovermindering, landbouw, bosbouw, gebouwen, kust- en stedelijke gebieden. Anderen kunnen indirect profiteren van systemen voor vroegtijdige waarschuwing, zoals de vervoerssector, als wegen of spoorwegen van tevoren worden gesloten voordat mensen negatief worden beïnvloed, of toerisme, wanneer ervoor wordt gezorgd dat toeristische groepen worden gewaarschuwd om toegang te krijgen tot een bepaald gebied of buitenactiviteiten te vermijden tijdens extreme weersomstandigheden.

Sommige EWS leveren diensten en producten voor meer dan een specifiek klimaatgerelateerd risico. Meteoalarm is een gezamenlijke inspanning van EUMETNET (het netwerk van Europese meteorologische diensten) dat waarschuwingen in Europa biedt voor extreme weersomstandigheden, waaronder zware regenval met risico op overstromingen, zware onweersbuien, stormwinden, hittegolven, bosbranden, mist, sneeuw of extreme kou met sneeuwstormen, lawines of ernstige getijden aan de kust. De Copernicus-dienst inzake klimaatverandering (C3S) levert betrouwbare klimaatgegevens van hoge kwaliteit en informatie op maat voor sociaal-economische sectoren op Europees niveau, die zeker relevant zijn voor de aanpassing aan de klimaatverandering. Ook de risicodatahub van het door DG JRC beheerde kenniscentrum voor rampenrisicobeheer (DRMKC) verstrekt gecureerde EU-brede risicogegevens via hostingdatasets en door koppeling met nationale platforms.

Andere EWS zijn gericht op specifieke klimaatgerelateerde risico’s en/of sectoren, waaronder de in de volgende tekst genoemde voorbeelden voor heel Europa. Naast deze grootschalige initiatieven zijn EWS ook op lagere niveaus (nationaal, subnationaal en lokaal) ontworpen en uitgevoerd, bijvoorbeeld in: i) Oostenrijk, waar een EWS voor spoorwegvervoer is ontwikkeld; ii) ) Noord-Macedonië, dat zich richt op hittegolven en deel uitmaakt van de acties ter uitvoering van het nationale actieplan voor warmtegenezing; iii) Tatabanya (Hongarije), om alert te zijn op stedelijke hittegolven en bosbranden; iv) regio Emilia-Romagna (Italië), waar parallel met de ontwikkeling en verfijning van realtime hydrometeorologische monitoringtechnologieën en een wijdverbreid risicocommunicatieprogramma een regionaal webportaal voor weerwaarschuwingen is ontwikkeld, en v) Sogn og Fjordane (Noorwegen) dat zich bezighoudt met multirisico’s (woestijnen, aardverschuivingen, stormvloeden en overstromingen).

Hittegolven en extreme hitte

Europa heeft sinds 2000 te maken gehad met verschillende extreme hittegolven in de zomer (zie de EEA-indicator “Wereldwijde en Europese temperatuur”), die tot hoge sterftecijfers en sociaal-economische gevolgen hebben geleid. Warmtegolven zullen naar verwachting in deze eeuw en in alle RCP-scenario’s frequenter worden en langer duren in heel Europa. In een scenario met hoge emissies (RCP8.5) zullen zeer extreme hittegolven (veel sterker dan de hittegolven van 2003 of 2010) naar verwachting net zo vaak voorkomen als om de 2 jaar in de tweede helft van de 21e ^eeuw. De gevolgen zullen vooral in Zuid-Europa sterk zijn. Als reactie op een dergelijk risico voor de menselijke gezondheid en voor diverse sectoren die relevant zijn voor de economie, hebben veel landen warmtegerelateerde systemen voor vroegtijdige waarschuwing ingevoerd als aanpassingsoptie. Op Europese schaal fungeert EuroHEAT als een instrument ter ondersteuning van klimaatinformatiebeslissingen voor warmte.

Droogte

De ernst en frequentie van droogten lijken in delen van Europa te zijn toegenomen (zie de EEA-indicator “Meteorologische en hydrologische droogten”), met name in de zuidelijke en zuidoostelijke regio’s. Droogte zal naar verwachting toenemen in frequentie, duur en ernst in het grootste deel van het continent. Volgens AR5 van het IPCC wordt de sterkste stijging verwacht voor Zuid-Europa, waar de concurrentie tussen verschillende watergebruikers, zoals landbouw, industrie, toerisme en huishoudens, waarschijnlijk zal toenemen. De Europese waarnemingspost voor droogte (EDO) bevat voor droogte relevante informatie uit verschillende gegevensbronnen. Verschillende instrumenten maken het mogelijk om droogtegerelateerde informatie weer te geven en te analyseren, terwijl de dienst Droogtenieuws een overzicht biedt van de situatie in geval van dreigende droogte.

Overstroming

Het aantal zeer ernstige overstromingen in Europa nam in de periode 1980-2010 toe, maar met grote interjaarlijkse variabiliteit als gevolg van verschillende oorzaken: betere rapportage, veranderingen in landgebruik en meer zware neerslag in delen van Europa. De klimaatverandering zal naar verwachting de hydrologische cyclus intensiveren en het voorkomen en de frequentie van overstromingen in grote delen van Europa doen toenemen. Pluviale overstromingen en plotselinge overstromingen, die worden veroorzaakt door intense lokale neerslag, zullen in heel Europa waarschijnlijk vaker voorkomen (zie de EEA-indicator “Overstromingen”). Kuststormvloeden en overstromingen zijn de meest voorkomende en duurste extreme weersomstandigheden in Europa, goed voor 69% van de totale natuurrampen. In 2010 werd Frankrijk bijvoorbeeld nauwelijks getroffen door de winterstorm Xynthia, met 51 slachtoffers en schade van meer dan 1,5 miljard EUR (EER, 2013). Verbeterd vermogen om pieklozingen te voorspellen blijft de meest relevante niet-structurele maatregel voor bescherming tegen overstromingen. Overstromingswaarschuwingstermijnen van 3-10 dagen bieden de mogelijkheid om de nodige civiele beschermings- en noodmaatregelen op te zetten, waardoor de gevolgen in termen van mensenlevens en economische verliezen tot een minimum worden beperkt. Het Europees waarschuwingssysteem voor overstromingen (EFAS) ondersteunt voorbereidende maatregelen voordat grote overstromingen plaatsvinden, met name in de grote transnationale stroomgebieden en in heel Europa in het algemeen. EFAS is ontwikkeld en getest in het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek in nauwe samenwerking met nationale hydrologische en meteorologische diensten, Europese civiele bescherming en andere onderzoeksinstituten.

Vuur

Brandgevaar is afhankelijk van vele factoren: klimaatverandering, vegetatie, bosbeheerpraktijken en andere sociaal-economische factoren. In een warmer klimaat, meer ernstige brandweer en, als gevolg daarvan, een uitbreiding van het brandgevoelige gebied en langere brandseizoenen worden geprojecteerd in heel Europa. De impact van brandgebeurtenissen is bijzonder groot in Zuid-Europa (zie de EEA-indicator “Bosbranden”). Het Europees bosbrandinformatiesysteem (EFFIS) ondersteunt de diensten die belast zijn met de bescherming van bossen tegen bosbranden in de EU-landen en verstrekt de diensten van de Europese Commissie en het Europees Parlement actuele en betrouwbare informatie over bosbranden. EFFIS draait module die dagelijks kaarten van 1 tot 9 dagen van voorspelde brandgevaar niveau met behulp van numerieke weervoorspellingen genereert. De module is het hele jaar door actief, hoewel de kern van het bosbrandseizoen in de meeste landen van 1 maart ^tot 31 oktober ligt.

Gezondheidsrisico's: door vectoren overgedragen ziekten en aeroallergenen

Globalisering en milieuverandering, sociale en demografische determinanten en de capaciteit van het gezondheidsstelsel zijn belangrijke oorzaken van infectieziekten die ook als epidemische precursoren kunnen fungeren. Het monitoren van veranderingen in deze factoren kan dus helpen anticiperen op of zelfs voorspellen van een toename van infectieziekten. Klimaatverandering kan de geografische spreiding van door vectoren overgedragen ziekten in Europa verschuiven, waardoor vroegtijdige waarschuwing nog belangrijker wordt (zie de EER-indicator “door vectoren overgedragen ziekten”). Voor het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) wordt een prototype van systemen voor vroegtijdige waarschuwing voor vector-Borne-ziekten in Europa voorgesteld: de upstream milieu-, klimaat- en sociaal-economische oorzaken van ziekten kunnen de aanlooptijd bieden voor een snelle respons op het gebied van de volksgezondheid om de menselijke en financiële kosten in verband met het ontstaan en de verspreiding van door vectoren overgedragen ziekten in de EU te beperken.

Stijgende temperaturen veroorzaakt door klimaatverandering betekenen dat planten en bomen eerder en langer bloeien, waardoor het lijden van veel mensen met pollenallergieën wordt verlengd. Het European Aeroallergen Network (EAN) is een pool voor de pollen- en schimmelsporengegevens van Europese polleninformatiediensten, individuele meetlocaties en gegevensleveranciers buiten Europa. Het netwerk omvat 38 landen en meer dan 600 meetlocaties. De EAN-databank is het basisinstrument voor pollenvoorspellingen en dus onmisbaar voor de polleninformatiedienst in heel Europa. De ontwikkeling van dienstenactiviteiten in de afgelopen jaren (waaronder de Europese loadmaps, het pollendagboek voor pollenallergiepatiënten en de gepersonaliseerde polleninformatie) zou niet mogelijk zijn geweest zonder de Europese pollendatabank. De Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) is een partnerschap aangegaan met het European Aeroallergen Network (EAN) en onderzoekt technologieën voor het leveren van automatische pollenwaarnemingen in bijna realtime in heel Europa.