Gezondheidsbeleid van de EU

Beleidskader

Het voorkomen van de gevolgen van de klimaatverandering voor de menselijke gezondheid moet op vele niveaus en op verschillende beleidsterreinen worden aangepakt. Krachtens het Verdrag van Lissabon ligt de primaire verantwoordelijkheid voor het organiseren en verstrekken van gezondheidsdiensten en medische zorg bij de lidstaten. Het gezondheidsbeleid van de EU dient derhalve ter aanvulling van het nationale beleid en ter waarborging van de bescherming van de gezondheid in al het EU-beleid.

In 2013 heeft de Europese Unie het besluit inzake ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid (Besluit 1082/2013/EU) vastgesteld. Dit besluit versterkt de paraatheid in de EU en de coördinatie van de respons op gezondheidsbedreigingen. Het helpt de lidstaten zich voor te bereiden op en burgers te beschermen tegen mogelijke toekomstige pandemieën en ernstige grensoverschrijdende bedreigingen als gevolg van overdraagbare ziekten, chemische, biologische of milieugebeurtenissen, met inbegrip van die welke verband houden met klimaatverandering. In het kader van de nieuwe EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering zal de EU grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen, onder meer als gevolg van de klimaatverandering, aanpakken in een nieuwe Europese Autoriteit voor respons op noodsituaties en paraatheid op gezondheidsgebied (HERA).

Met betrekking tot extreme weersomstandigheden, zoals overstromingen of bosbranden, is in 2013 het Uniemechanisme voor civiele bescherming (UCPM) opgericht om de samenwerking tussen de EU-lidstaten (plus IJsland, Montenegro, Noord-Macedonië, Noorwegen, Servië en Turkije) op het gebied van civiele bescherming te versterken. RescEU is in 2019 toegevoegd aan het Uniemechanisme voor civiele bescherming en heeft tot doel zowel de bescherming van burgers tegen rampen als het beheer van opkomende risico’s te verbeteren. Daarnaast stelt rescEU een nieuwe Europese reserve van middelen in, zoals vliegtuigen, helikopters en medische uitrusting. Wanneer de omvang van een noodsituatie de responscapaciteit van een land overstijgt, kan het via het mechanisme om bijstand verzoeken. Zo werden in 2018 brandbestrijdingspersoneel en -uitrusting uit zeven EU-landen gemobiliseerd om Zweden te helpen bij het bestrijden van ongekende bosbranden.

In de Europese Green Deal zet de Commissie zich in voor het aanpakken van klimaat- en milieugerelateerde uitdagingen. Daarnaast wordt in het voorstel voor het achtste^{milieuactieprogramma}aangedrongen op het versterken van de verbanden tussen het milieu- (met inbegripvan het klimaat) en het gezondheidsbeleid, onder meer door “de monitoring van de menselijke gezondheid en de gevolgen van en de aanpassing aan de klimaatverandering”.

De Europese Commissie heeft een nieuwe EU4Health-visie (2021-2027) voorgesteld om de gezondheidsbeveiliging te versterken en zich voor te bereiden op toekomstige gezondheidscrises. Het voorstel voor een EU4Health-verordening heeft onder meer tot doel “bijte dragen tot het aanpakken van de negatieve gevolgen van klimaatverandering en aantasting van het milieu voor de menselijke gezondheid”. Voorts zal het voorstel van de Europese Commissie voor een Europese gezondheidsunie de coördinatie van ernstige grensoverschrijdende bedreigingen, met inbegrip van bedreigingen in verband met het milieu en de klimatologische omstandigheden, verder verbeteren.

Verbetering van de kennisbasis

Het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) is belast met wetenschappelijk bewijs en risicobeoordelingen van overdraagbare ziekten, met inbegrip van ziekten die verband houden met een veranderend klimaat. Het ECDC heeft het netwerk "Europees milieu en epidemiologie" (E3) ontwikkeld, dat realtime-monitoringinstrumenten voor meteorologische omstandigheden biedt om het risico van door water overgedragen ziekten en door vectoren overgedragen ziekten te beoordelen, alsook andere instrumenten voor risicobeoordelingen. Daarnaast organiseren het ECDC en de Europese Autoriteit voor voedselveiligheid (EFSA) VectorNet, een platform voor de uitwisseling van gegevens over de geografische verspreiding van vectoren van geleedpotigenziekten in Europa, en hebben zij een breed scala aan studies geproduceerd die gericht zijn op het beoordelen van de Europese effecten en kwetsbaarheden voor klimaatverandering.

De Europese Unie heeft de ontwikkeling van relevante informatie en deskundigheid op het gebied van klimaat en gezondheid gefinancierd via het EU-programma voor onderzoek en innovatie Horizon 2020 en de ontwikkeling van de Copernicus-dienst voor klimaatverandering (C3S). Meer informatie over de meest relevante onderzoeks- en kennisprojecten is te vinden in de hulpbronnencatalogus van dit Waarnemingscentrum.

Het onderzoeksfinancieringsprogramma Horizon Europa (2021-2027) zal 94 miljard EUR bedragen om de Europese steun voor onderzoeks- en innovatieactiviteiten op het gebied van gezondheid en klimaat te verhogen. Een integraal onderdeel van het onderzoekskader van Horizon Europa zijn de EU-missies, die verbintenissen zijn om grote maatschappelijke uitdagingen op te lossen, waaronder aanpassing aan de klimaatverandering. De EU-missie inzake aanpassing aan de klimaatverandering, met inbegrip van maatschappelijke transformatie, zal fungeren als een portfolio van acties (onderzoeksprojecten, beleidsmaatregelen of zelfs wetgevingsinitiatieven) om zich aan de klimaatverandering aan te passen. In de samenvatting van het voorgestelde werkbezoek wordt benadrukt dat de gezondheid en het welzijn van de mens moeten worden beschermd tegen klimaateffecten (waaronder hoge temperaturen, extreme weersomstandigheden en infectieziekten), met bijzondere aandacht voor kwetsbare bevolkingsgroepen. Daarnaast omvat de missie inzake klimaatneutrale en slimme steden het bevorderen van een rechtvaardige transitie om de gezondheid en het welzijn van mensen te verbeteren, met nevenvoordelen, zoals een betere luchtkwaliteit of een gezondere levensstijl, waarbij de nadruk wordt gelegd op het belangrijke verband tussen aanpassing aan de klimaatverandering, mitigatie en gezondheid.

Ondersteuning van investeringen en financiering

Het derde gezondheidsprogramma van de EU (2014-2020), een financieringsinstrument ter ondersteuning van de samenwerking tussen de EU-landen en ter ondersteuning en ontwikkeling van de gezondheidsactiviteiten van de EU, omvatte onder meer de noodzaak om de burgers van de Unie te beschermen tegen ernstige grensoverschrijdende bedreigingen van de gezondheid, met inbegrip van bedreigingen als gevolg van de klimaatverandering.

Een aantal opkomende actuele beleidsmaatregelen – bijvoorbeeld op het gebied van energie-efficiëntie van gebouwen of duurzame financiering – biedt mogelijkheden voor het bevorderen van maatregelen om de gevolgen van de klimaatverandering voor de gezondheid aan te pakken. De renovatiegolf heeft tot doel de energie-efficiëntie van gebouwen te verhogen, waarbij wordt erkend dat mensen in energie-inefficiënte gebouwen meer worden blootgesteld aan extreme temperaturen die onderkoeling in de winter en hittestress in de zomer bij kwetsbare bevolkingsgroepen veroorzaken. Tot slot heeft de EU-taxonomie voor duurzame financiering tot doel een gezondere en klimaatbestendigere leefomgeving tot stand te brengen door meer investeringen te richten op ecologisch duurzame activiteiten, waaronder aanpassing aan de klimaatverandering.