Dostosowanie i dywersyfikacja oferty turystycznej

Dostosowanie i zróżnicowanie oferty turystycznej nie jest możliwe bez współpracy i wsparcia różnych zainteresowanych stron. Proces partycypacyjny ma kluczowe znaczenie dla stworzenia wspólnej wizji i rozwiązania potencjalnych konfliktów od samego początku. Połączenie zainteresowanych stron o różnym doświadczeniu i pochodzeniu (np. podmiotów gospodarczych działających w sektorze turystyki, przedsiębiorstw oferujących rejsy wycieczkowe, dostawców transportu publicznego, organizatorów wydarzeń kulturalnych, stowarzyszeń zajmujących się ochroną środowiska i dziedzictwem kulturowym, lokalnych producentów żywności, gmin) może również sprzyjać innowacyjnym pomysłom i uniknąć nieodpowiednich wyników.  

Zaangażowanie turystów (np. poprzez przeprowadzenie ankiety lub wywiadów) pomaga lepiej zrozumieć ich potrzeby i oczekiwania. Równie ważne jest uwzględnienie potrzeb lokalnych mieszkańców, zwłaszcza grup szczególnie wrażliwych, ponieważ dywersyfikacja oferty turystycznej powinna przynosić korzyści zarówno turystom, jak i lokalnym mieszkańcom. Najlepiej byłoby, gdyby dywersyfikacja przyczyniała się również do ochrony przyrody. W związku z tym konieczna jest wymiana informacji z odpowiednimi zainteresowanymi stronami (np. zarządcami obszarów chronionych i władzami lokalnymi odpowiedzialnymi za ochronę środowiska), aby zachęcić do synergii i uniknąć nowych konfliktów wynikających z propozycji dywersyfikacji.

Ogólnie rzecz biorąc, szeroki proces uczestnictwa jest podstawą zapewnienia udanej dywersyfikacji i dostosowania oferty turystycznej.

Dostosowanie i zróżnicowanie oferty turystycznej jest trudnym zadaniem, ponieważ nie ma uniwersalnego rozwiązania, a to, co sprawdziło się w jednym miejscu, niekoniecznie działa w innym. Kluczowym czynnikiem udanej dywersyfikacji jest zaangażowanie wszystkich zainteresowanych stron, których to dotyczy, w celu zwiększenia akceptacji strategii i budowania wsparcia dla wdrażania. Innym kluczowym czynnikiem jest tworzenie inicjatyw współpracy z innymi dostawcami usług turystycznych w skali regionalnej, aby stworzyć synergię i uniknąć konkurowania ofert. Ponadto proponuje się stosowanie systematycznego podejścia obejmującego następujące kroki:

• Przegląd istniejących ofert i grup docelowych
• Ocena wpływu zmiany klimatu i innych przyszłych zmian na ofertę turystyczną i popyt na nią
• Analiza mocnych i słabych stron, szans i zagrożeń (SWOT) obecnej oferty turystycznej  
• Rozwój strategii (koncentracja na stawianiu czoła wyzwaniom i wykorzystywaniu nowych możliwości)
• Wdrażanie
• Monitorowanie, ocena i uczenie się (MEL)
• Marketing i komunikacja.

Wyzwania związane z pomyślnym dostosowaniem i dywersyfikacją turystyki to tworzenie inicjatyw ścisłej współpracy z innymi sektorami, które często są potrzebne ze względu na przekrojowy charakter sektora turystyki. Aby uniknąć niekorzystnych skutków, należy wziąć pod uwagę zalety i wady różnych strategii dywersyfikacji w kontekście lokalnym. Dywersyfikacja może przynieść różne pozytywne korzyści, jeżeli wspiera przejście na bardziej zrównoważone oferty turystyczne, np. poprzez zaangażowanie lokalnych przedsiębiorstw. Może to jednak być utrudnione ze względu na brak zmotywowanych, wykwalifikowanych i przyszłościowych operatorów oraz ogólny brak świadomości na temat wpływu zmiany klimatu na sektor turystyki.

Koszty mogą stanowić istotną przeszkodę we wdrażaniu tego wariantu, ale różne możliwości finansowania na szczeblu UE, a także na szczeblu krajowym i niższym niż krajowy mogą wspierać dostosowanie i dywersyfikację w sektorze turystyki. Przewodnik dotyczący finansowania turystyki przez UE może pomóc zainteresowanym stronom w znalezieniu odpowiednich unijnych programów finansowania.

Koszty dywersyfikacji mogą się znacznie różnić i mogą być wysokie, jeśli potrzebna jest nowa infrastruktura. Dostosowanie i ponowne wykorzystanie istniejącej infrastruktury turystycznej może zatem stanowić strategię mającą na celu zmniejszenie kosztów. Na przykład gmina w Alpach Allgäu wykorzystała dawny staw do naśnieżania do stworzenia „parku wspinaczkowego”.

Korzyści płynące ze zróżnicowanej oferty turystycznej obejmują przewagę konkurencyjną w porównaniu z nisko zdywersyfikowanymi miejscami docelowymi oraz większą elastyczność w reagowaniu na zmiany popytu. Ponadto negatywne skutki społeczne i środowiskowe turystyki można ograniczyć poprzez zrównoważoną dywersyfikację, która zamiast tego może stworzyć możliwości waloryzacji i promowania dziedzictwa kulturowego i środowiskowego. Obejmuje to na przykład tworzenie nowych ścieżek dla mniej odwiedzanych obszarów, promowanie eko-muzeów, organizację wycieczek z przewodnikiem w celu zaprezentowania cech środowiskowych itp. Korzyści gospodarcze można osiągnąć poprzez zwiększenie powiązań między turystyką a lokalnymi przedsiębiorstwami, na przykład organizowanie rynków w celu promowania regionalnej żywności lub rzemiosła ręcznego (zob. np. studium przypadku dotyczące lwów na Cyprze). Za każdym razem, gdy dywersyfikacja oferty turystycznej opiera się na względach związanych ze zmianą klimatu, może ona pomóc w uniknięciu strat gospodarczych w sektorze turystyki w perspektywie długoterminowej. Dodatkowe korzyści obejmują podnoszenie świadomości na temat podatności kierunków turystycznych na zmianę klimatu, a potencjalnie także zmiany zachowań turystów i lokalnej ludności.

Ponieważ turystyka jest sektorem przekrojowym, różne aspekty prawne mogą być istotne dla dywersyfikacji i dostosowania oferty turystycznej (np. dyrektywa 76/160/EWG w odniesieniu do wody w kąpieliskach, dyrektywa 92/43/EWG w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych). Dywersyfikacja oferty turystycznej poprzez wykorzystanie wspólnego europejskiego dziedzictwa kulturowego jest zalecana w komunikacie KE „Europa – najpopularniejszy kierunek turystyczny na świecie – nowe ramy polityczne dla turystyki w Europie” (COM(2010) 352 wersja ostateczna). Dywersyfikacja została również przywołana w komunikacie KE „Europejska strategia na rzecz większego wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w turystyce przybrzeżnej i morskiej” (COM(2014) 86 final) poprzez promowanie transnarodowych tras tematycznych, takich jak szlaki kulturowe, religijne lub starożytne szlaki handlowe.

Dywersyfikacja jest procesem długotrwałym i dynamicznym, ponieważ wymaga elastycznego dostosowywania się do zmieniających się okoliczności. Czas realizacji konkretnego działania będzie różny w zależności od zakresu i złożoności projektu, ram prawnych, dostępności zasobów finansowych oraz poziomu zaangażowania zainteresowanych stron.

Najlepiej byłoby, gdyby ta opcja przystosowania się do zmiany klimatu stanowiła długoterminową strategię przeciwdziałania zmianie klimatu. Kluczem do długiego życia jest opracowanie ofert, które pozwolą zachować elastyczność w reagowaniu na zmieniające się warunki klimatyczne, ale także społeczno-kulturowe.