Ζώνες και χωροθέτηση βάσει κινδύνου για τη θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια

Ο χωροταξικός σχεδιασμός για τη θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια, συμπεριλαμβανομένης της διαίρεσης σε ζώνες και της χωροθέτησης βάσει κινδύνου, λαμβάνει αυξημένη προσοχή, λαμβανομένης υπόψη της αυξανόμενης ανάπτυξης του κλάδου της υδατοκαλλιέργειας. Αποσκοπεί στη διασφάλιση της πλέον ισότιμης χρήσης του θαλάσσιου χώρου για τη δραστηριότητα αυτή, στη στήριξη της παραγωγής, στην ελαχιστοποίηση των συγκρούσεων με άλλες χρήσεις και στη διατήρηση της περιβαλλοντικής ακεραιότητας.

Η θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια και η χωροθέτηση μέσω οικοσυστημικής προσέγγισης και η συνεκτίμηση της μεταβλητότητας και της αλλαγής του κλίματος ενθαρρύνονται από τον FAO (FAO,2018, FAO, 2017) ως σημαντικό μέτρο προσαρμογής. Προτείνεται επίσης η κατάλληλη επιλογή τόπων, υποστηριζόμενη από ένα ευέλικτο κανονιστικό πλαίσιο, ως στρατηγική προσαρμογής σε περιπτωσιολογικές μελέτες του έργου ClimeFish που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020», με στόχο να διασφαλιστεί ότι η αύξηση της παραγωγής θαλασσινών θα πραγματοποιείται σε περιοχές και για είδη όπου υπάρχει δυναμικό βιώσιμης ανάπτυξης, δεδομένων των αναμενόμενων αλλαγών στο κλίμα. Η διαίρεση σε ζώνες και η χωροθέτηση βάσει κινδύνου μπορούν να συμβάλουν στην αποφυγή περιοχών ιδιαίτερα ευάλωτων στους κλιματικούς κινδύνους και στην επιλογή των πλέον κατάλληλων περιοχών για τα καλλιεργούμενα είδη, λαμβανομένων υπόψη τόσο της τρέχουσας κατάστασης όσο και των προκλήσεων που θέτει η κλιματική αλλαγή μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Η συνολική διαδικασία επιτρέπει την ελαχιστοποίηση των πιθανών οικονομικών ζημιών που θα μπορούσαν να προκύψουν από επιλογές που δεν λαμβάνουν υπόψη όλους τους κινδύνους και τις ανησυχίες.

Η χωροθέτηση σε ζώνες βάσει κινδύνου και η επιλογή τοποθεσίας είναι απαραίτητες σε περιοχές τόσο όπου η υδατοκαλλιέργεια αρχίζει να αναπτύσσεται όσο και όπου η υδατοκαλλιέργεια έχει ήδη αναπτυχθεί και η μετακίνησή της περιορίζεται από περιβαλλοντικά ζητήματα και συγκρούσεις με άλλες χρήσεις. Υπάρχει μεγάλη ποικιλία χωρικών εργαλείων και μοντέλων, όπως περιγράφεται σε ειδική δημοσίευση του FAO (FAO, 2017). Νέες γνώσεις έχουν παραχθεί από το έργο Aquaspace (που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» της ΕΕ), το οποίο αποσκοπούσε στην κατανόηση των χωρικών και κοινωνικοοικονομικών περιορισμών στην επέκταση της υδατοκαλλιέργειας και των εργαλείων δοκιμών για την υπέρβαση αυτών των περιορισμών. Συγκεκριμένα, η Aquaspace παρέδωσε μια εργαλειοθήκη που περιέχει πληροφορίες σχετικά με τα εργαλεία που δοκιμάστηκαν κατά τη διάρκεια του έργου, για να βοηθήσει και να υποστηρίξει τον σκοπό της διάθεσης περισσότερου χώρου υψηλής ποιότητας για την υδατοκαλλιέργεια. Με το χρηματοδοτούμενο από το πρόγραμμα «Ορίζων 2020» έργο TAPAS (Εργαλεία για την αξιολόγηση και τον σχεδιασμό της βιωσιμότητας της υδατοκαλλιέργειας), αναπτύσσεται νέα έρευνα για την προώθηση και την εδραίωση της περιβαλλοντικής βιωσιμότητας της ευρωπαϊκής υδατοκαλλιέργειας, παρέχοντας επίσης μοντέλα κοντινού πεδίου για την επιλογή τοποθεσίας υδατοκαλλιέργειας, χρησιμοποιώντας μια σειρά υφιστάμενων, προσαρμοσμένων και πρόσφατα ανεπτυγμένων μοντέλων.

Στο πλαίσιο της διαδικασίας χωροταξικού σχεδιασμού, το στάδιο της διαίρεσης σε ζώνες αποσκοπεί στον προσδιορισμό ευρύτερων περιοχών δυνητικά κατάλληλων για υδατοκαλλιέργεια, οι οποίες αναφέρονται επίσης ως κατανεμημένες ζώνες υδατοκαλλιέργειας (AZA), προκειμένου να διασφαλιστεί η ενσωμάτωση της υδατοκαλλιέργειας σε περιοχές που έχουν ήδη αξιοποιηθεί από άλλες χρήσεις. Η διαίρεση σε ζώνες θα πρέπει να περιλαμβάνει πλήρη ανάλυση κινδύνου που θα εντοπίζει τις κύριες απειλές για την επιτυχή παραγωγή. Πρέπει επίσης να ληφθούν υπόψη οι κίνδυνοι που σχετίζονται με το κλίμα, ώστε να διασφαλιστεί η επιτυχία της επιχείρησης υδατοκαλλιέργειας, δεδομένου ότι ο τομέας είναι ευάλωτος σε ορισμένες δυνητικά καταστροφικές κλιματικές διαταραχές. Στους κλιματικούς κινδύνους περιλαμβάνονται οι άμεσες ζημίες που προκαλούνται από σοβαρά κύματα, παλιρροϊκές εκρήξεις και καταιγίδες, καθώς και οι αργές επιδράσεις που ευθύνονται για την αλλαγή των φυσικοχημικών συνθηκών του θαλάσσιου νερού (π.χ. αύξηση της θερμοκρασίας, οξίνιση) και οι σχετικές έμμεσες επιπτώσεις, όπως η διάδοση ασθενειών, η ανθοφορία επιβλαβών φυκών και η υποξία. Οι κλιματικοί κίνδυνοι συγκαταλέγονται μεταξύ άλλων μη κλιματικών κινδύνων, που σχετίζονται, για παράδειγμα, με το περιβάλλον (ρύπανση), την υγεία (βιοασφάλεια) και τις κοινωνικές συγκρούσεις.

Όταν καθορίζονται ευρείες ζώνες κατάλληλες για θαλάσσια υδατοκαλλιέργεια, το στάδιο χωροθέτησης διασφαλίζει ότι οι εκμεταλλεύσεις βρίσκονται σε συγκεκριμένη τοποθεσία με κατάλληλα χαρακτηριστικά που επιτρέπουν την επιτυχή παραγωγή. Μέσω της επιλογής τοποθεσίας τα βιοφυσικά χαρακτηριστικά μιας τοποθεσίας συγκρίνονται με τις ανάγκες των επιλεγμένων οργανισμών για καλλιέργεια και με τις λειτουργικές απαιτήσεις των εκμεταλλεύσεων. Η αξιολόγηση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει επανεξέταση των τοπικών κλιματικών συνθηκών (ιστορικά δεδομένα), των κινδύνων που ενέχει η μεταβλητότητα του κλίματος (π.χ. καταιγίδες) και των μακροπρόθεσμων τάσεων (π.χ. αύξηση της θερμοκρασίας και μεταβολή της αλατότητας). Η όλη διαδικασία διαίρεσης σε ζώνες και χωροθέτησης αποσκοπεί στην ελαχιστοποίηση των συγκρούσεων με άλλους τομείς και των δυσμενών επιπτώσεων στην κοινωνία, την ανθρώπινη ευημερία και τις λειτουργίες και υπηρεσίες του οικοσυστήματος, σύμφωνα με την οικοσυστημική προσέγγιση για την ανάπτυξη της υδατοκαλλιέργειας.