Αποκατάσταση και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή των εκκλησιαστικών ερειπίων, Holla, Νορβηγία

Το ερείπιο της εκκλησίας Holla βρίσκεται στο Ulefoss της νοτιοανατολικής Νορβηγίας. Πρόκειται για ένα πολύ αρχαίο κτίριο που υποβλήθηκε σε αρκετές εργασίες ανακαίνισης από τη δεκαετία του 1920, χρησιμοποιώντας υλικά και μεθόδους που έχουν αποκαλύψει ορισμένες αδυναμίες μακροπρόθεσμα.Μέχρι το 2100, η Νορβηγία θα έχει ένα θερμότερο κλίμα, αλλά η πιο αισθητή αλλαγή είναι περισσότερο και ακραίες βροχοπτώσεις. Αυτά τα επεισόδια βροχοπτώσεων θα προκαλέσουν μεγαλύτερες πλημμύρες βροχής και θα αυξήσουν τον κίνδυνο διάβρωσης και κατολισθήσεων. Από την άλλη πλευρά, οι καλοκαιρινές ξηρασίες θα εμφανιστούν επίσης συχνότερα. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα οδηγήσει σε μεγαλύτερες καταιγίδες. Ο κίνδυνος πυρόλυσης παγετού μπορεί να αυξηθεί σε περιοχές που βιώνουν αρκετούς κύκλους κατάψυξης/απόψυξης. (Cicero Center for International Climate Research, έκθεση 2018). Ο συνδυασμός των αυξανόμενων βροχοπτώσεων και των κύκλων παγετού-απόψυξης λόγω της κλιματικής αλλαγής αποτελούν μια αυξανόμενη απειλή για το παλιό ερείπιο.

Οι στόχοι της αποκατάστασης ήταν:

• Διατήρηση των ερειπίων μακροπρόθεσμα, επίσης υπό ένα μεταβαλλόμενο κλίμα: τα ερείπια της εκκλησίας Holla είναι ένα πολύτιμο μέρος της νορβηγικής ιστορίας και πολιτισμού, και ως εκ τούτου θεωρούνται ένα σημαντικό πλεονέκτημα για τη διατήρηση των μελλοντικών γενεών.
• Κάντε τα ερείπια προσβάσιμα: Τα ερείπια δεν ήταν εύκολα προσβάσιμα στο κοινό πριν από την αποκατάσταση. Το έργο αποκατάστασης περιλάμβανε την κατασκευή νέας διαδρομής προς τα ερείπια και την εγκατάσταση ερμηνευτικής σήμανσης. Η προσβασιμότητα του κοινού αποτέλεσε επίσης σημαντικό στόχο για την αξιοποίηση των τουριστικών ευκαιριών.
• Βελτιώστε την εμφάνιση των ερειπίων: Τα ερείπια ήταν σε κατάσταση διάλυσης πριν από την αποκατάσταση. Το έργο αποκατάστασης περιλάμβανε την απομάκρυνση της βλάστησης, τη σταθεροποίηση των τοίχων και την αντικατάσταση των ελλειπουσών λίθων.
• Ερμηνεία των ερειπίων: Τα ερείπια είναι μια υπενθύμιση της πλούσιας ιστορίας της Holla Church. Το έργο αποκατάστασης περιλάμβανε την εγκατάσταση ενημερωτικών πινάκων που εξηγούν την ιστορία του ναού και τη διαδικασία αποκατάστασης.

Η ομάδα του έργου υιοθέτησε μια ολιστική προσέγγιση για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Αυτό περιλάμβανε την εξέταση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στα ερείπια της εκκλησίας Holla και στη γύρω περιοχή. Πιο συγκεκριμένα, η κλιματική αλλαγή ελήφθη υπόψη στην αποκατάσταση των ερειπίων της εκκλησίας Holla στον Ούλφο με διάφορους τρόπους.

• Οι τσιμεντένιοι σύνδεσμοι από τη δεκαετία του 1920 αφαιρέθηκαν και αντικαταστάθηκαν με υδραυλικούς συνδέσμους ασβέστη. Αν και το υλικό αυτό δεν είναι το αρχικό κονίαμα («καθαρό κονίαμα ασβέστη» ή «ένυδρο κονίαμα ασβέστη»), είναι λιγότερο επιρρεπές σε βλάβες από την υγρασία και τις καιρικές συνθήκες. Το αρχικό κονίαμα δεν θα αντισταθεί στις υπαίθριες κλιματικές συνθήκες, δεδομένου ότι το ερείπιο Holla δεν είναι ένα στεγασμένο κτίριο.
• Το κάλυμμα τοίχου (παλαιότερα κατασκευασμένο από σχιστόλιθο με κάποια ουσία επισκευής σιλικόνης, από το 1920) αντικαταστάθηκε. Αυτή η νέα κάλυψη τοίχων χρησιμοποίησε χυτές οπλισμένες τσιμεντοειδείς πλάκες, γλιστρώντας στην κορυφή τοίχων. Η λύση αυτή υιοθετήθηκε για την πρόληψη ρωγμών στα υποκείμενα τοιχώματα, καθώς οι συνθήκες θερμοκρασίας και εδάφους (γεωλογία, υδρολογία, υδρογεωλογία και εδαφολογικές συνθήκες μιας τοποθεσίας) αλλάζουν.
• Το χώμα στα πλησιέστερα 25 εκατοστά από τους τοίχους αντικαταστάθηκε με χαλίκι. Αυτό έγινε για να αποτρέψει το νερό της βροχής να εμποτίσει τους τοίχους σε υγρές περιόδους και φωτιά για να φτάσει στους τοίχους σε ξηρές και ζεστές περιόδους.
• Η γηγενής βλάστηση των ειδών φυτεύτηκε στο τοπίο γύρω από τα ερείπια. Αυτό συμβάλλει στην προώθηση της βιοποικιλότητας και στη μείωση του κινδύνου διάβρωσης.

Η είσοδος τούβλου του 18ου αιώνα στη Δύση δεν ήταν δυνατόν να σωθεί. Ως εκ τούτου, αποσυναρμολογήθηκε και αντικαταστάθηκε με το σύγχρονο ιστορικό στυλ τούβλα. Το έργο αποκατάστασης παρακολουθήθηκε από την έναρξη του και θα διαρκέσει για αρκετά χρόνια μετά την ολοκλήρωσή του, ώστε να διασφαλιστεί η λειτουργία του όπως προβλεπόταν. Η παρακολούθηση αυτή συνέβαλε στον εντοπισμό τυχόν τομέων που χρειάζονταν επεξεργασία για την περαιτέρω μείωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Είναι σημαντικό να συνεχιστεί η παρακολούθηση και σε περίπτωση που δεν εντοπιστούν αλλαγές. Η τοιχοποιία παρακολουθείται κάθε δεύτερο χρόνο και μικρά ελαττώματα επισκευάζονται αμέσως πριν προκαλέσουν πιο θεμελιώδεις βλάβες.

Το ερείπιο θεωρείται σταθερό όσον αφορά τις ζημιές καθίζησης κτιρίων. Έτσι, δεν γίνεται καμία ειδική πρόσθετη παρακολούθηση εκτός από διεξοδικές οπτικές επιθεωρήσεις των αρθρώσεων. Δεδομένου ότι το ερείπιο έχει πρόσφατα αναβαθμιστεί, οποιεσδήποτε πιθανές ζημιές θα εμφανιστούν ως ρωγμές μεταξύ πέτρας και αρθρώσεων.

Η Νορβηγική Διεύθυνση Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Riksantikvaren)ήταν ο επικεφαλής οργανισμός για το έργο. Ήταν υπεύθυνη για την επίβλεψη του έργου και τη διασφάλιση ότι πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τον νόμο περί πολιτιστικής κληρονομιάς (Kulturminneloven). Η Διεύθυνση διαβουλεύθηκε επίσης με διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη, συμπεριλαμβανομένων τοπικών ιστορικών, αρχαιολόγων και μελών της τοπικής κοινότητας. Το έργο αποκατάστασης αποτέλεσε επίσης αντικείμενο ελέγχου από το κοινό και διαδόθηκε μέσω των μέσων ενημέρωσης. Κάποιοι ανησυχούσαν ότι το έργο θα έβλαπτε τα ερείπια ή ότι δεν θα γινόταν με τρόπο που να σέβεται την ιστορία του χώρου.

Ο δήμος Holla ήταν υπεύθυνος για τη συγχρηματοδότηση του έργου. Συνεργάστηκαν επίσης με τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη για να διασφαλίσουν ότι το έργο είναι συμβατό με τα σχέδια του δήμου για την περιοχή. Ο δήμος συνέβαλε επίσης στην προώθηση του έργου στους επισκέπτες και τους κατοίκους της περιοχής.

Εκτός από τους επίσημους τρόπους συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών, υπήρξε επίσης μεγάλη άτυπη συμμετοχή από την κοινότητα. Οι κάτοικοι της περιοχής συμμετείχαν στο έργο με διάφορους τρόπους, όπως η παροχή πληροφοριών σχετικά με την ιστορία των ερειπίων και ο εθελοντισμός του χρόνου τους για να βοηθήσουν στις εργασίες αποκατάστασης.

Μπορούν να εντοπιστούν τρεις βασικοί παράγοντες επιτυχίας:

• Το έργο σχεδιάστηκε για να είναι μακράς διαρκείας και η ομάδα αποκατάστασης έλαβε υπόψη τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η προσέγγιση αυτή θα συμβάλει στη διατήρηση των ερειπίων για τις μελλοντικές γενιές. Δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι η τοιχοποιία της τελευταίας αποκατάστασης θα σταθεί «για πάντα». Ωστόσο, οι μέθοδοι και τα υλικά που επιλέχθηκαν επιτρέπουν εστιασμένες επισκευές σε συγκεκριμένα μέρη/τμήματα (από σημείο σε σημείο) της καταστροφής
• Η συμμετοχή των ενδιαφερομένων στην αποκατάσταση των ερειπίων της εκκλησίας Holla ήταν απαραίτητη για την επιτυχία του έργου. Με τη συμμετοχή διαφόρων ενδιαφερομένων, το έργο ήταν σε θέση να καλύψει τις ανάγκες της κοινότητας και να διασφαλίσει ότι τα ερείπια αποκαταστάθηκαν με τρόπο που να είναι ευαίσθητος στην ιστορική και πολιτιστική τους σημασία. Ως εκ τούτου, το έργο ήταν ανοιχτό στο κοινό καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας αποκατάστασης και τα ερείπια ήταν ακόμη ανοιχτά για τους επισκέπτες κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκατάστασης. Αυτό βοήθησε να καλλιεργηθεί η αίσθηση της κοινοτικής ιδιοκτησίας των ερειπίων και τα έκανε ένα πιο πολύτιμο μέρος της κοινότητας.
• Στο έργο αποκατάστασης χρησιμοποιήθηκαν παραδοσιακά υλικά και μέθοδοι ανθεκτικών στο κλίμα, όπως τα κονιάματα και τα κονιάματα, για να διασφαλιστεί ότι τα ερείπια θα διατηρηθούν για τις μελλοντικές γενιές. Η προσέγγιση αυτή ήταν επίσης σεβαστή για τον ιστορικό χαρακτήρα του τόπου.

Οι κύριοι περιοριστικοί παράγοντες ήταν οι εξής:

• Το έργο αποκατάστασης έπρεπε να εξισορροπήσει την ανάγκη διατήρησης των ερειπίων με την ανάγκη να καταστούν πιο προσβάσιμα στο κοινό. Αυτό απαιτούσε προσεκτικό σχεδιασμό και σχεδιασμό.
• Το έργο αποκατάστασης ήταν ακριβό και ήταν απαραίτητο να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση από διάφορες πηγές. Αυτό αφορούσε σημαντικό αριθμό αιτήσεων συγκέντρωσης κεφαλαίων και επιχορηγήσεων.
• Υπήρξε κάποια αντίθεση στο έργο αποκατάστασης από ανθρώπους που ανησυχούσαν για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και την ιστορική ακεραιότητα του χώρου. Αυτό απαιτούσε προσεκτική επικοινωνία και προβολή για να αντιμετωπιστούν οι ανησυχίες της κοινότητας.
• Τα ερείπια θα απαιτήσουν συνεχή συντήρηση για να διασφαλιστεί ότι παραμένουν σε καλή κατάσταση. Αυτό θα απαιτήσει δέσμευση από την τοπική κοινότητα και από τις αρχές.

Η αποκατάσταση των ερειπίων της εκκλησίας Holla ήταν μια συνεργατική προσπάθεια μεταξύ της Νορβηγικής Διεύθυνσης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Riksantikvaren), της Νορβηγικής Εταιρείας Προστασίας των Αρχαίων Μνημείων και του δήμου Holla. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από τη νορβηγική κυβέρνηση, τον δήμο Holla και ιδιωτικές δωρεές.

Σύμφωνα με το Riksantikvaren, το συνολικό κόστος του έργου ανήλθε σε 14,5 εκατ. ΝΟΚ (περίπου 1,4 εκατ. ευρώ). Ιδιωτικές δωρεές παρείχαν 2,8 εκατ. ΝΟΚ (περίπου 0,3 εκατ. ευρώ).

Εκτός από τη διατήρηση ενός πολύτιμου τμήματος της νορβηγικής ιστορίας και πολιτισμού, τα ερείπια της εκκλησίας Holla είναι μια υπενθύμιση της ιστορίας της ενορίας Holla και της γύρω περιοχής. Η αναστήλωση έχει προσελκύσει περισσότερους επισκέπτες στην περιοχή. Αυτό έχει ωφελήσει τις επιχειρήσεις στην τοπική κοινωνία και έχει συμβάλει στην αναζωογόνηση της τοπικής οικονομίας.

Η αποκατάσταση των ερειπίων της εκκλησίας Holla υπόκειτο σε διάφορες νομικές απαιτήσεις, μεταξύ των οποίων:

• Νόμος περί πολιτιστικής κληρονομιάς (Kulturminneloven): Ο νόμος αυτός διέπει την προστασία και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς στη Νορβηγία. Απαιτεί όλα τα έργα που ενδέχεται να επηρεάσουν χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς να εγκρίνονται από το Riksantikvaren.
• Ο νόμος περί σχεδιασμού και οικοδόμησης (Plan- og bygningsloven): Ο νόμος αυτός διέπει τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη της γης στη Νορβηγία. Απαιτεί όλα τα έργα που συνεπάγονται αλλαγές στο δομημένο περιβάλλον να εγκρίνονται από τον δήμο.
• Νόμος για την προστασία του περιβάλλοντος (Forurensningsloven): Ο νόμος αυτός διέπει την προστασία του περιβάλλοντος στη Νορβηγία. Απαιτεί όλα τα έργα που ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον να αξιολογούνται ως προς τις περιβαλλοντικές τους επιπτώσεις.

Το έργο αποκατάστασης υποβλήθηκε σε εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΕΠΕ) προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν θα έχει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Η ΕΠΕ διαπίστωσε ότι το έργο θα είχε ορισμένες ήσσονος σημασίας αρνητικές επιπτώσεις, όπως η απώλεια βλάστησης και η διατάραξη των ενδιαιτημάτων των ζώων. Ωστόσο, το έργο κρίθηκε αποδεκτό υπό το πρίσμα των οφελών που θα παρείχε για την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής.

Η αποκατάσταση των ερειπίων της εκκλησίας Holla στον Ulefoss ήταν ένα έργο που ξεκίνησε το 2002 και ολοκληρώθηκε το 2020.

Υπό την προϋπόθεση ότι η τακτική παρακολούθηση και συντήρηση πραγματοποιείται όπως έχει προγραμματιστεί, οι εργασίες αναμένεται να παραμείνουν σταθερές για τα επόμενα 100 χρόνια.

Inger-Marie Aicher Olsrud
The Norwegian Directorate of Cultural Heritage
postmottak@ra.no

Holla Kirkeruin (στα νορβηγικά)

Konserveringen av Holla Kirkeruin — Riksantikvaren (στα νορβηγικά)