Αποκατάσταση και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή των ερειπίων των εκκλησιών, Holla, Νορβηγία

Το ερείπιο της εκκλησίας Holla βρίσκεται στο Ulefoss, στη νοτιοανατολική Νορβηγία. Είναι ένα πολύ αρχαίο κτίριο που υποβλήθηκε σε αρκετές εργασίες ανακαίνισης από τη δεκαετία του 1920, χρησιμοποιώντας υλικά και μεθόδους που έχουν αποκαλύψει κάποιες αδυναμίες μακροπρόθεσμα.Μέχρι το 2100, η Νορβηγία θα έχει ένα θερμότερο κλίμα, αλλά η πιο αξιοσημείωτη αλλαγή είναι όλο και πιο ακραίες βροχοπτώσεις. Αυτά τα επεισόδια βροχοπτώσεων θα προκαλέσουν μεγαλύτερες πλημμύρες βροχής και θα αυξήσουν τον κίνδυνο διάβρωσης και κατολισθήσεων. Από την άλλη πλευρά, οι καλοκαιρινές ξηρασίες θα συμβαίνουν επίσης πιο συχνά. Η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα οδηγήσει σε μεγαλύτερες καταιγίδες. Ο κίνδυνος ρωγμών από παγετό μπορεί να αυξηθεί σε περιοχές που παρουσιάζουν αρκετούς κύκλους κατάψυξης/απόψυξης. (CICERO Center for International Climate Research, έκθεση 2018). Ο συνδυασμός των αυξανόμενων βροχοπτώσεων και των κύκλων απόψυξης του παγετού λόγω της κλιματικής αλλαγής αποτελεί αυξανόμενη απειλή για την παλιά καταστροφή.

Οι στόχοι της αποκατάστασης ήταν:

• Διατήρηση των ερειπίων μακροπρόθεσμα, μεταξύ άλλων σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα: Τα ερείπια της εκκλησίας Holla αποτελούν πολύτιμο μέρος της νορβηγικής ιστορίας και πολιτισμού και, ως εκ τούτου, θεωρούνται σημαντικό περιουσιακό στοιχείο που πρέπει να διατηρηθεί για τις μελλοντικές γενιές.
• Κάντε τα ερείπια προσβάσιμα: Τα ερείπια δεν ήταν εύκολα προσβάσιμα στο κοινό πριν από την αποκατάσταση. Το έργο αποκατάστασης περιελάμβανε την κατασκευή ενός νέου μονοπατιού προς τα ερείπια και την εγκατάσταση ερμηνευτικής σήμανσης. Η προσβασιμότητα του κοινού αποτέλεσε επίσης σημαντικό στόχο για την ανάπτυξη τουριστικών ευκαιριών.
• Βελτιώστε την εμφάνιση των ερειπίων: Τα ερείπια ήταν σε κατάσταση παρακμής πριν από την αποκατάσταση. Το έργο αποκατάστασης περιελάμβανε την απομάκρυνση της βλάστησης, τη σταθεροποίηση των τοίχων και την αντικατάσταση των ελλειπόντων λίθων.
• Ερμηνεύστε τα ερείπια: Τα ερείπια είναι μια υπενθύμιση της πλούσιας ιστορίας της εκκλησίας Holla. Το έργο αποκατάστασης περιελάμβανε την εγκατάσταση ενημερωτικών πινάκων που εξηγούν την ιστορία του ναού και τη διαδικασία αποκατάστασης.

Η ομάδα του έργου υιοθέτησε μια ολιστική προσέγγιση για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Αυτό περιλάμβανε την εξέταση των μακροπρόθεσμων επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στα ερείπια της εκκλησίας Holla και στη γύρω περιοχή. Πιο συγκεκριμένα, η κλιματική αλλαγή λήφθηκε υπόψη στην αποκατάσταση των ερειπίων της εκκλησίας Holla στο Ulefoss με διάφορους τρόπους.

• Οι αρμοί σκυροδέματος της δεκαετίας του 1920 αφαιρέθηκαν και αντικαταστάθηκαν από υδραυλικούς αρμούς ασβέστη. Αν και το υλικό αυτό δεν είναι το αρχικό κονίαμα («καθαρό κονίαμα ασβέστη» ή «ένυδρο κονίαμα ασβέστη»), είναι λιγότερο επιρρεπές σε βλάβες από την υγρασία και τις καιρικές συνθήκες. Το αρχικό κονίαμα δεν θα αντισταθεί στις εξωτερικές κλιματικές συνθήκες, δεδομένου ότι το ερείπιο Holla δεν είναι στεγασμένο κτίριο.
• Αντικαταστάθηκε η επιτοίχια επένδυση (προηγουμένως κατασκευασμένη από σχιστόλιθο με κάποια επισκευαστική ουσία με βάση τη σιλικόνη, από τη δεκαετία του 1920). Αυτή η νέα κάλυψη τοίχων χρησιμοποίησε τις χυτές οπλισμένες συγκεκριμένες πλάκες ινών, που γλιστρούν στην κορυφή τοίχων. Αυτή η λύση υιοθετήθηκε για να αποφευχθεί η ρωγμή στα υποκείμενα τοιχώματα, καθώς αλλάζουν οι συνθήκες θερμοκρασίας και εδάφους (γεωλογία, υδρολογία, υδρογεωλογία και εδαφολογικές συνθήκες μιας τοποθεσίας).
• Το έδαφος στα πλησιέστερα 25 εκατοστά από τους τοίχους αντικαταστάθηκε με χαλίκι. Αυτό έγινε για να αποφευχθεί το νερό της βροχής να εμποτίζει τους τοίχους σε υγρές περιόδους και φωτιά για να φτάσει στους τοίχους σε ξηρές και ζεστές περιόδους.
• Στο τοπίο γύρω από τα ερείπια φυτεύτηκαν αυτοφυή είδη βλάστησης. Αυτό συμβάλλει στην προώθηση της βιοποικιλότητας και στη μείωση του κινδύνου διάβρωσης.

Η είσοδος τούβλων του 18ου αιώνα στη Δύση δεν ήταν δυνατόν να σωθεί. Ως εκ τούτου, αποσυναρμολογήθηκε και αντικαταστάθηκε με μοντέρνα τούβλα ιστορικού στυλ. Το έργο αποκατάστασης παρακολουθείται από τότε που ξεκίνησε και θα διαρκέσει αρκετά χρόνια μετά την ολοκλήρωσή του για να διασφαλιστεί ότι λειτουργεί όπως προβλέπεται. Η παρακολούθηση αυτή συνέβαλε στον εντοπισμό τυχόν τομέων που έπρεπε να αντιμετωπιστούν για την περαιτέρω μείωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Είναι σημαντικό να συνεχιστεί η παρακολούθηση και σε περίπτωση που δεν εντοπιστούν αλλαγές. Η τοιχοποιία παρακολουθείται κάθε δύο χρόνια και μικρά ελαττώματα επισκευάζονται αμέσως πριν προκαλέσουν πιο θεμελιώδεις ζημιές.

Το ερείπιο θεωρείται σταθερό όσον αφορά τις ζημιές από καθιζήσεις κτιρίων. Έτσι, δεν γίνεται καμία ειδική πρόσθετη παρακολούθηση εκτός από διεξοδικές οπτικές επιθεωρήσεις των αρθρώσεων. Δεδομένου ότι το ερείπιο έχει πρόσφατα επανατοποθετηθεί, τυχόν ζημιές θα εμφανιστούν ως ρωγμές μεταξύ πέτρας και αρθρώσεων.

Επικεφαλής του έργου ήταν η Νορβηγική Διεύθυνση Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Riksantikvaren). Ήταν υπεύθυνη για την επίβλεψη του έργου και τη διασφάλιση της υλοποίησής του σύμφωνα με τον νόμο για την πολιτιστική κληρονομιά (Kulturminneloven). Η Διεύθυνση ζήτησε επίσης τη γνώμη διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών, συμπεριλαμβανομένων τοπικών ιστορικών, αρχαιολόγων και μελών της τοπικής κοινότητας. Το έργο αποκατάστασης υποβλήθηκε επίσης σε έλεγχο από το κοινό και διαδόθηκε μέσω των μέσων ενημέρωσης. Ορισμένοι ανησυχούσαν ότι το έργο θα έβλαπτε τα ερείπια ή ότι δεν θα γινόταν με τρόπο που να σέβεται την ιστορία του χώρου.

Ο δήμος Holla ήταν υπεύθυνος για τη συγχρηματοδότηση του έργου. Συνεργάστηκαν επίσης με τα άλλα ενδιαφερόμενα μέρη για να διασφαλίσουν ότι το έργο ήταν συμβατό με τα σχέδια του δήμου για την περιοχή. Ο δήμος συνέβαλε επίσης στην προώθηση του έργου στους επισκέπτες και τους κατοίκους της περιοχής.

Εκτός από τους επίσημους τρόπους συμμετοχής των ενδιαφερόμενων μερών, υπήρξε επίσης μεγάλη άτυπη συμμετοχή από την κοινότητα. Οι κάτοικοι της περιοχής συμμετείχαν στο έργο με διάφορους τρόπους, όπως η παροχή πληροφοριών σχετικά με την ιστορία των ερειπίων και ο εθελοντισμός του χρόνου τους για να βοηθήσουν στις εργασίες αποκατάστασης.

Μπορούν να προσδιοριστούν τρεις βασικοί παράγοντες επιτυχίας:

• Το έργο σχεδιάστηκε για να είναι μακράς διαρκείας και η ομάδα αποκατάστασης έλαβε υπόψη τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Η προσέγγιση αυτή θα συμβάλει στη διασφάλιση της διατήρησης των ερειπίων για τις μελλοντικές γενιές. Δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι η τοιχοποιία του τελευταίου εστιατορίου θα σταθεί «για πάντα». Ωστόσο, οι μέθοδοι και τα υλικά που επιλέχθηκαν επιτρέπουν εστιασμένες επισκευές σε συγκεκριμένα μέρη/τμήματα (από σημείο σε σημείο) του ερειπίου.
• Η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών στην αποκατάσταση των ερειπίων της εκκλησίας Holla ήταν απαραίτητη για την επιτυχία του έργου. Με τη συμμετοχή διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών, το έργο ήταν σε θέση να καλύψει τις ανάγκες της κοινότητας και να διασφαλίσει ότι τα ερείπια αποκαταστάθηκαν με τρόπο που ήταν ευαίσθητος στην ιστορική και πολιτιστική τους σημασία. Ως εκ τούτου, το έργο ήταν ανοικτό στο κοινό καθ’ όλη τη διάρκεια της διαδικασίας αποκατάστασης και τα ερείπια ήταν ανοικτά ακόμη και στους επισκέπτες κατά τη διάρκεια των εργασιών αποκατάστασης. Αυτό βοήθησε να καλλιεργηθεί η αίσθηση της κοινοτικής ιδιοκτησίας των ερειπίων και τα έχει καταστήσει ένα πιο πολύτιμο μέρος της κοινότητας.
• Το έργο αποκατάστασης χρησιμοποίησε παραδοσιακά και ανθεκτικά στο κλίμα υλικά και μεθόδους, όπως τέφρα και κονίαμα, για να διασφαλίσει ότι τα ερείπια θα διατηρηθούν για τις μελλοντικές γενιές. Αυτή η προσέγγιση ήταν επίσης σεβαστή του ιστορικού χαρακτήρα του χώρου.

Οι κύριοι περιοριστικοί παράγοντες ήταν οι εξής:

• Το έργο αποκατάστασης έπρεπε να εξισορροπήσει την ανάγκη διατήρησης των ερειπίων με την ανάγκη να καταστούν πιο προσβάσιμα στο κοινό. Αυτό απαιτούσε προσεκτικό σχεδιασμό και σχεδιασμό.
• Το έργο αποκατάστασης ήταν δαπανηρό και ήταν απαραίτητο να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση από διάφορες πηγές. Αυτό συνεπαγόταν σημαντικό αριθμό αιτήσεων συγκέντρωσης κεφαλαίων και επιχορηγήσεων.
• Υπήρξε κάποια αντίθεση στο έργο αποκατάστασης από ανθρώπους που ανησυχούσαν για τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και την ιστορική ακεραιότητα του χώρου. Αυτό απαιτούσε προσεκτική επικοινωνία και προσέγγιση για την αντιμετώπιση των ανησυχιών της κοινότητας.
• Τα ερείπια θα χρειαστούν συνεχή συντήρηση για να διασφαλιστεί ότι παραμένουν σε καλή κατάσταση. Αυτό θα απαιτήσει δέσμευση από την τοπική κοινότητα και από τις αρχές.

Η αποκατάσταση των ερειπίων της εκκλησίας Holla ήταν μια συλλογική προσπάθεια μεταξύ της Νορβηγικής Διεύθυνσης Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Riksantikvaren), της Νορβηγικής Εταιρείας για την Προστασία των Αρχαίων Μνημείων και του δήμου Holla. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από τη νορβηγική κυβέρνηση, τον δήμο Holla και ιδιωτικές δωρεές.

Σύμφωνα με το Riksantikvaren, το συνολικό κόστος του έργου ήταν 14,5 εκατ. ΝΟΚ (περίπου 1,4 εκατ. EUR). Οι ιδιωτικές δωρεές παρείχαν 2,8 εκατ. ΝΟΚ (περίπου 0,3 εκατ. EUR).

Εκτός από τη διατήρηση ενός πολύτιμου μέρους της νορβηγικής ιστορίας και πολιτισμού, τα ερείπια της εκκλησίας Holla είναι μια υπενθύμιση της ιστορίας της ενορίας Holla και της γύρω περιοχής. Η αναστήλωση προσέλκυσε περισσότερους επισκέπτες στην περιοχή. Αυτό έχει ωφελήσει τις επιχειρήσεις στην τοπική κοινότητα και έχει συμβάλει στην αναζωογόνηση της τοπικής οικονομίας.

Η αποκατάσταση των ερειπίων της εκκλησίας Holla υπόκειται σε ορισμένες νομικές απαιτήσεις, όπως:

• Νόμος περί πολιτιστικής κληρονομιάς (Kulturminneloven): Ο νόμος αυτός διέπει την προστασία και τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς στη Νορβηγία. Απαιτεί όλα τα έργα που ενδέχεται να επηρεάσουν χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς να εγκρίνονται από το Riksantikvaren.
• Ο νόμος περί σχεδιασμού και οικοδόμησης (Plan- og bygningsloven): Ο νόμος αυτός διέπει τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη της γης στη Νορβηγία. Απαιτεί όλα τα έργα που συνεπάγονται αλλαγές στο δομημένο περιβάλλον να εγκρίνονται από τον δήμο.
• Νόμος για την προστασία του περιβάλλοντος (Forurensningsloven): Ο νόμος αυτός διέπει την προστασία του περιβάλλοντος στη Νορβηγία. Απαιτεί όλα τα έργα που ενδέχεται να έχουν επιπτώσεις στο περιβάλλον να αξιολογούνται ως προς τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις τους.

Το έργο αποκατάστασης υποβλήθηκε σε εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΕΠΕ) προκειμένου να διασφαλιστεί ότι δεν θα έχει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στο περιβάλλον. Η ΕΠΕ διαπίστωσε ότι το έργο θα είχε ορισμένες ήσσονος σημασίας αρνητικές επιπτώσεις, όπως η απώλεια βλάστησης και η διατάραξη των οικοτόπων των ζώων. Ωστόσο, το έργο κρίθηκε αποδεκτό με βάση τα οφέλη που θα παρείχε για την πολιτιστική κληρονομιά της περιοχής.

Η αποκατάσταση των ερειπίων της εκκλησίας Holla στο Ulefoss ήταν ένα έργο που ξεκίνησε το 2002 και ολοκληρώθηκε το 2020.

Υπό την προϋπόθεση ότι η τακτική παρακολούθηση και συντήρηση πραγματοποιείται όπως έχει προγραμματιστεί, οι εργασίες αναμένεται να διατηρηθούν για τα επόμενα 100 χρόνια.

Inger-Marie Aicher Olsrud
The Norwegian Directorate of Cultural Heritage
postmottak@ra.no

Konserveringen av Holla kirkeruin - Riksantikvaren (στα Norwegian)