Θερμότητα και υγεία στην ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ: επικαιροποιημένα στοιχεία για την αποτελεσματική πρόληψη

Η παρούσα δημοσίευση συγκεντρώνει και συνοψίζει τα σημαντικότερα στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί από το 2008, εστιάζοντας κυρίως στα 53 κράτη μέλη που εξυπηρετούνται από το περιφερειακό γραφείο του ΠΟΥ για την Ευρώπη.

Τα πορίσματα οργανώνονται γύρω από τα οκτώ στοιχεία που το αρχικό έγγραφο καθοδήγησης προσδιόρισε ως «πυρήνα» ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δράσης για τη θερμότητα και την υγεία (HHAP), και κάθε κεφάλαιο συμπληρώνεται με τα αποτελέσματα της έρευνας του ΠΟΥ του 2019 σχετικά με τον σχεδιασμό δράσης για τη θερμότητα και την υγεία, κατά περίπτωση σε σχέση με το καλυπτόμενο θέμα. Τα κύρια περιεχόμενα κάθε κεφαλαίου περιγράφονται παρακάτω.

Το κεφάλαιο 1 παρουσιάζει το σκηνικό και περιγράφει τις επιπτώσεις της θερμότητας και της υγείας, τόσο τις παρατηρούμενες όσο και τις προβλεπόμενες, εστιάζοντας στις χώρες της ευρωπαϊκής περιφέρειας του ΠΟΥ. Οι προβλέψεις δείχνουν σαφώς ότι χωρίς επαρκείς προσπάθειες για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, η έκθεση στη θερμότητα και οι σχετικές επιπτώσεις στην υγεία θα αυξηθούν σημαντικά.

Το κεφάλαιο 2 συνοψίζει τα στοιχεία σχετικά με τη διακυβέρνηση των αντιδράσεων της δημόσιας υγείας στη θερμότητα. Η ανάγκη καθορισμού και εφαρμογής κατάλληλων και συμφωνημένων μέτρων και πολιτικών για τη δημόσια υγεία καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτική, αν και τα διαθέσιμα στοιχεία σχετικά με το τι συνιστά ορθή πρακτική στη διακυβέρνηση των εν λόγω μέτρων και πολιτικών είναι περιορισμένα. Ωστόσο, τα βασικά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν καθίστανται ολοένα και πιο σαφή, συμπεριλαμβανομένης της επαρκούς χρηματοδότησης και των ανθρώπινων πόρων, καθώς και της επίσημης συμμετοχής υποεθνικών και μη κρατικών φορέων.

Στο κεφάλαιο 3 υποβάλλονται εκθέσεις σχετικά με τα συστήματα προειδοποίησης για τη θερμότητα και την υγεία και τον τρόπο με τον οποίο τα HHAP θα πρέπει να υποστηρίζονται από αυτά για έγκαιρη και αποτελεσματική αντίδραση. Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι έχουν καταβληθεί σημαντικές προσπάθειες για τη βελτίωση των επιδόσεων των μοντέλων προειδοποίησης και των χρόνων παράδοσης, τη στοχευμένη διάδοση και την κατανόησή τους μεταξύ των ενδιαφερόμενων μερών στον τομέα της δημόσιας υγείας. Η αξιολόγηση των συστημάτων προειδοποίησης πρέπει να διενεργείται τακτικά ώστε να διασφαλίζεται η συνεχής βελτίωση και κατανόηση.

Το κεφάλαιο 4 συνοψίζει τα στοιχεία σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο τα σχέδια πληροφοριών για τη θερμότητα/την υγεία κοινοποιούν τους κινδύνους θερμότητας και τις συστάσεις. Περιγράφει τις υφιστάμενες προσεγγίσεις για να καταστούν αποτελεσματικά τα μηνύματα για τη θερμότητα και την υγεία και εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο τα HHAP μπορούν να στοχεύουν καλύτερα τις προειδοποιήσεις, τις συστάσεις και τις πληροφορίες στα διάφορα ενδιαφερόμενα μέρη και το κοινό τους. Οι χώρες έχουν γενικά μετατοπίσει τις επικοινωνίες HHAP προς διαδικτυακές και κινητές τεχνολογικές πλατφόρμες και είναι σημαντικό οι εν λόγω μεταβάσεις να πραγματοποιούνται διασφαλίζοντας την κοινωνική δικαιοσύνη, χωρίς να αποκλείονται οι πλέον ευάλωτοι ή εκείνοι με λιγότερους πόρους.

Στο κεφάλαιο 5 αναφέρονται τα είδη παρέμβασης και αποδεικτικά στοιχεία σχετικά με την αποτελεσματικότητα της μείωσης της επικίνδυνης έκθεσης σε θερμότητα εσωτερικού χώρου. Μπορεί να εφαρμοστεί μεγάλη ποικιλία παρεμβάσεων και τεχνολογιών παθητικής ψύξης (που σχετίζονται με τη στέγαση και την ψύξη) και ενεργητικής ψύξης (όπως ο κλιματισμός, οι προσωπικές συσκευές ψύξης). Ωστόσο, η κατανόηση των αναγκών θερμικής άνεσης των πιο ευάλωτων στη θερμότητα εξακολουθεί να είναι περιορισμένη και δεν υπάρχουν δεδομένα σχετικά με τη συσχέτιση σε πραγματικό χρόνο μεταξύ εξωτερικών και εσωτερικών θερμοκρασιών σε οικιακά περιβάλλοντα. Απαιτείται περισσότερη έρευνα σχετικά με τους κινδύνους υπερθέρμανσης και προσαρμοστικών λύσεων σε νοσοκομεία, οίκους ευγηρίας και άλλα περιβάλλοντα.

Στο κεφάλαιο 6 περιγράφονται τα επικαιροποιημένα στοιχεία σχετικά με τους παράγοντες κινδύνου και την ευπάθεια. Τα στοιχεία αυτά εξελίσσονται και εξειδικεύονται όσον αφορά τα αποτελέσματα στον τομέα της υγείας, τους βιολογικούς μηχανισμούς, την αιτιώδη συνάφεια και την ευπάθεια των διαφόρων ομάδων. Μέχρι σήμερα, ωστόσο, τα περισσότερα εθνικά HHAP αναφέρονται σε ευάλωτες ομάδες, αλλά δεν περιλαμβάνουν δράσεις που απευθύνονται σε αυτές. Θα πρέπει να καταβληθούν περισσότερες προσπάθειες για την αύξηση της ευαισθητοποίησης και την προώθηση μέτρων ενεργού αντίδρασης και κατάρτισης των επαγγελματιών του τομέα της υγείας και της κοινωνικής πρόνοιας. Είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι οι ευάλωτες υποομάδες και οι ανάγκες τους μεταβάλλονται με την πάροδο του χρόνου και απαιτούν συνεχή παρακολούθηση και μελέτη.

Στο κεφάλαιο 7 παρουσιάζονται οι εκθέσεις σχετικά με την ετοιμότητα του συστήματος υγείας και κοινωνικής πρόνοιας για τη θέρμανση. Μέχρι σήμερα, τα στοιχεία σχετικά με τα μέτρα σχεδιασμού και αντίδρασης που εφαρμόζονται στο πλαίσιο της υγειονομικής περίθαλψης και την αποτελεσματικότητά τους είναι ανεπαρκή. Μια βασική πρόκληση που παραμένει είναι ο αντίκτυπος των κυμάτων καύσωνα στις εγκαταστάσεις υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικής πρόνοιας, παρά τα σημαντικά γεγονότα καύσωνα που συμβαίνουν σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή περιφέρεια του ΠΟΥ τα τελευταία χρόνια. Πρέπει να καταβληθούν μεγαλύτερες προσπάθειες για την ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά τον σχεδιασμό και τα μέτρα αντιμετώπισης στον τομέα της υγείας.

Το κεφάλαιο 8 περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο ο μακροπρόθεσμος πολεοδομικός σχεδιασμός μπορεί να μειώσει τους κινδύνους θερμότητας. Οι πράσινοι και μπλε (υδάτινοι) χώροι, τα υλικά και τα χρώματα του αστικού τοπίου και οι τροποποιήσεις της αστικής δομής αποτελούν βασικούς τομείς για τον μακροπρόθεσμο μετριασμό των κινδύνων για την υγεία από τη θερμότητα και των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Παρά το δυναμικό τους για την προστασία της υγείας, οι πολεοδομικές παρεμβάσεις παραμένουν το λιγότερο εφαρμοσμένο βασικό στοιχείο του HHAP. Δεν υπάρχουν εργαλεία διατομεακής δράσης που να επιτρέπουν στους οργανισμούς δημόσιας υγείας να επηρεάζουν τις αποφάσεις αστικής διαχείρισης για την προστασία της υγείας από τη θερμότητα. 

Το κεφάλαιο 9 διερευνά τη χρήση των διαδικασιών παρακολούθησης και αξιολόγησης ως κρίσιμων συνιστωσών των HHAP. Η επιτήρηση της υγείας είναι σημαντική για την παρακολούθηση των επιπτώσεων στην υγεία και την αξιολόγηση των μέτρων αντίδρασης κατά τη διάρκεια και μετά από συμβάντα καύσωνα, αλλά εξακολουθεί να αποτελεί περιθωριακό στοιχείο των HHAP και πρέπει να προωθηθεί. Η αξιολόγηση συνεπάγεται διεπιστημονική και συνεργατική δράση μεταξύ διαφόρων ενδιαφερόμενων μερών για την αντιμετώπιση των διαφόρων πτυχών και συνιστωσών του HHAP. Η επίσημη και συνεχής παρακολούθηση και αξιολόγηση των HHAP είναι ουσιαστικής σημασίας για την κατανόηση της αποτελεσματικότητάς τους και των πιθανών τομέων βελτίωσής τους.

Στο κεφάλαιο 10 παρουσιάζονται συνοπτικά τα βασικά μηνύματα της έκθεσης, με συγκεκριμένα και γενικά συμπεράσματα, καθώς και τα κενά όσον αφορά τα αποδεικτικά στοιχεία και την έρευνα.

Επιλεγμένες πληροφορίες από την παρούσα έκθεση απεικονίζονται στη θεματική σελίδα ⁇ Εθνικά συστήματα προειδοποίησης για τη θερμότητα και την υγεία και σχέδια δράσης ⁇ του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για το Κλίμα και την Υγεία.