Προσεγγίσεις πολεοδομικού σχεδιασμού, σχεδιασμού και διαχείρισης για την οικοδόμηση ανθεκτικότητας — επισκόπηση αποδεικτικών στοιχείων

Οι τοπικές κρίσεις και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης επηρεάζουν την οικονομική δραστηριότητα, βλάπτουν το περιβάλλον, διακόπτουν τις υπηρεσίες υποδομών ζωτικής σημασίας και προκαλούν άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις στην υγεία. Οι πόλεις πρέπει να εξασφαλίσουν αποτελεσματική αντίδραση και ανάκαμψη από κρίσεις. Πρέπει επίσης να μειώσουν την τρέχουσα και μελλοντική έκθεση σε κινδύνους και την ευπάθεια. Ο πολεοδομικός σχεδιασμός, η διαχείριση και ο σχεδιασμός διαδραματίζουν ρόλο πρόληψης και μετριασμού του κινδύνου· ως εκ τούτου, θα πρέπει να ενσωματωθούν σε τοπικές στρατηγικές και σχέδια ανθεκτικότητας. Αρκετές πρόσφατες πολυμερείς εκθέσεις, πλαίσια και κατευθυντήριες γραμμές επισημαίνουν τις πόλεις ως κορυφαίους παράγοντες στον μετριασμό των κινδύνων και την προσαρμογή, καθορίζοντας προτεραιότητες και επιτρέποντας προσεγγίσεις από τη βάση προς την κορυφή που εμπλέκουν περαιτέρω τις κοινότητες (και καθιστούν τις τοπικές κυβερνήσεις πιο υπεύθυνες για) την οικοδόμηση πιο υγιών, βιώσιμων, δίκαιων και ανθεκτικών πόλεων.

Στο πλαίσιο του προγράμματος του ΠΟΥ για την προστασία του περιβάλλοντος και της υγείας μέσω της οικοδόμησης έργου αστικής ανθεκτικότητας, πραγματοποιήθηκε ευρεία βιβλιογραφική ανασκόπηση του πολεοδομικού σχεδιασμού, του σχεδιασμού, της διαχείρισης και της ετοιμότητας που σχετίζεται με καταστροφές. Καταρτίστηκε ακαδημαϊκή βιβλιογραφία που δημοσιεύθηκε κατά τη διάρκεια της περιόδου 2015–2021 και ισχύει για τις πόλεις της ευρωπαϊκής περιφέρειας του ΠΟΥ, και εξήχθησαν στρατηγικές πολεοδομικού σχεδιασμού με βάση τους κινδύνους για τη βελτίωση της ανθεκτικότητας σε τοπικό επίπεδο. Μια σύντομη επιλογή πρόσφατων διεθνών εκθέσεων και κατευθυντήριων γραμμών συμπεριλήφθηκε επίσης ως πόροι για την παροχή πλαισίου και συγκριτικής αξιολόγησης.

Η παρούσα έκθεση προσδιορίζει εννοιολογικές προσεγγίσεις, πλαίσια και στρατηγικές στη βιβλιογραφία για να βοηθήσει τις πόλεις να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις της προετοιμασίας και της πρόληψης της πιθανότητας και της σοβαρότητας των επιπτώσεων των τοπικών ακραίων γεγονότων. Διερευνά πώς (και σε ποιο βαθμό) ο πολεοδομικός σχεδιασμός, η διαχείριση και ο σχεδιασμός μπορούν να αποτελέσουν μηχανισμό για τη βελτίωση της ετοιμότητας και της ανθεκτικότητας.

Τα ευρήματα δείχνουν ότι η δημοσιευμένη έρευνα που βασίζεται σε έναν μόνο τύπο κινδύνου είναι κοινή: περίπου το 60 % των εγγράφων που εξετάστηκαν διαπιστώθηκε ότι ήταν ειδικά για την επικινδυνότητα. Η έκθεση εξετάζει μια σειρά στρατηγικών που σχετίζονται ιδιαίτερα με ορισμένους τύπους κινδύνου, κάνοντας διάκριση μεταξύ εκείνων που συνεπάγονται την τροποποίηση ή τον σχεδιασμό της υλικής υποδομής και εκείνων που σχετίζονται με τη διακυβέρνηση, την επικοινωνία και τη συμμετοχή του κοινού. Για παράδειγμα, οι καύσωνες και το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας συχνά συνδέονται με πυκνούς και αδιαπέραστους αστικούς ιστούς και ζητούν μεγαλύτερη πράσινη κάλυψη μέσω λύσεων που βασίζονται στη φύση. Υπό την έννοια αυτή, οι τοπικοί πολεοδομικοί κανονισμοί (όπως οι υποχρεωτικές ελάχιστες αναλογίες χώρων πρασίνου) θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αύξηση του ποσού της πράσινης κάλυψης στις πόλεις. Αυτό με τη σειρά του θα μπορούσε να είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την πρόληψη (ή τον μετριασμό των επιπτώσεων) των πλημμυρών στα αστικά περιβάλλοντα — που παραδοσιακά εξαρτώνται αποκλειστικά από γκρίζες υποδομές, οι οποίες ενδέχεται να μην είναι σε θέση να αντιμετωπίσουν τα μελλοντικά επίπεδα που προβλέπονται λόγω της κλιματικής αλλαγής. Η σεισμική ετοιμότητα περιλαμβάνει τον βέλτιστο σχεδιασμό ανοιχτών χώρων εντός της πόλης ώστε να
λειτουργούν ως καταφύγια, καθώς και επικαιροποιημένους καταλόγους του οδικού δικτύου και του κτιριακού αποθέματος. Η βελτίωση της αντίστασης στα κτίρια είναι ζωτικής σημασίας όταν αντιμετωπίζουμε τόσο σεισμικά γεγονότα όσο και ισχυρούς ανέμους κατά τη διάρκεια καταιγίδων. Για τους τελευταίους, η αύξηση των γνώσεων του κοινού και της ευαισθητοποίησης σχετικά με τους κινδύνους που σχετίζονται με τις καταιγίδες μπορεί να βελτιώσει τα μέτρα ετοιμότητας σε προσωπικό και οικιακό επίπεδο, τα οποία διαπιστώθηκε επίσης ότι είναι δυνητικά σημαντικά για τον μετριασμό των επιπτώσεων και τη μείωση του χρόνου ανάκαμψης.