Varnarleysi Evrópu gagnvart CC-áhrifum sem eiga sér stað utan Evrópu

Alþjóðaviðskipti, ferðalög, fjarskipti og aðrir þættir hnattvæðingarinnar auka líkurnar á því að áhrif loftslagsbreytinga hafi afleiðingar utan þeirra svæða eða þjóða þar sem þær eiga sér stað. Slíkar afleiðingar eru nefndar "áhrif yfir landamæri" af loftslagsbreytingum eða „óbein áhrif“, „áhrif yfir landamæri“eða „spilluáhrif“. Þessi áhrif geta haft veruleg áhrif á heildaráhættuna á loftslagsbreytingum á svæðum, geirum og fólki. Því ætti að taka tillit til þeirra við þróun og framkvæmd aðlögunarstefnu. Áhrif yfir landamæri geta stafað af einum öfgakenndum loftslagsatburði sem getur valdið efnahvörfum með áhrifaferlum, t.d. tímabundinni röskun á alþjóðlegum aðfangakeðjum vegna skemmdra samgöngugrunnvirkja eða ákvarðast af langvarandi veðurskilyrðum eða smám saman vegna loftslagsbreytinga.

Í kafla 6.4 í skýrslu EEA um loftslagsbreytingar, áhrif og varnarleysi í Evrópu 2016 er fjallað um áhrif yfir landamæri af völdum loftslagsbreytinga sem eiga sér stað utan Evrópu, sem hafa óbein áhrif á evrópskt yfirráðasvæði. Það auðkennir sex helstu leiðir byggðar á tiltækum heimildum: I) viðskipti með landbúnaðarvörur, ii. viðskipti með vörur sem ekki falla undir landbúnað, iii. grunnvirki og flutninga, iv. landfræðipólitík og öryggisáhættu, v) fólksflutninga og vi) fjármögnun (sjá mynd 1).

Mynd 1. Sex helstu leiðir óbeinna áhrifa fyrir Evrópu (EES, 2017).

Uppruni: EES.
Athugasemd: Áhrifaleiðirnar hafa verið settar handahófskenndar á kortinu; þess vegna gefa örvarnar ekki til kynna neina ríkjandi landfræðilega átt sem þessi áhrif gætu haft áhrif á Evrópu (EES-skýrslan "Climate change, impact and vulnerability in Europe 2016").

Eins og greint er frá í kafla 6.4 í skýrslu EEA, eru sterkustu vísbendingarnar um næmi Evrópu fyrir áhrifum yfir landamæri efnahagsleg áhrif af völdum loftslagsbreytinga; röskun á flutninganetum, s.s. höfnum, og breytingar á umhverfi norðurslóða, svo sem nýjar siglingaleiðir.

Miðjarðarhafið í Evrópu hefur verið skilgreint sem viðkvæmast fyrir áföllum í flæði landbúnaðarvara, vegna þess að það er mjög háð innflutningi frá löndum utan Evrópu. Nýlegar öfgar í loftslagsmálum utan Evrópu hafa þegar haft neikvæð áhrif á Evrópu. Til dæmis eyddi rússnesk hitabylgja árið 2010 um 30 % af kornuppskeru Rússlands og stuðlaði að 60-80 % hækkun á verði hveitis í heiminum. Alþjóðlega hrísgrjónakreppan 2008, þar sem alþjóðlegt markaðsverð á hrísgrjónum hækkaði fjórum sinnum á nokkrum mánuðum, var að hluta til af völdum langvarandi þurrka í Ástralíu, meðal annarra orsaka.

Lággjaldahópar í allri Evrópu eru líklegri til að verða fyrir óhlutfallslegum áhrifum vegna uppgufunar matvælaverðs.

Gert er ráð fyrir að lítil, opin og þróuð evrópsk hagkerfi séu fyrst og fremst viðkvæm fyrir áföllum í flæði vara sem ekki eru landbúnaðarafurðir. Dæmi um slík óbein áhrif eru skortur á hörðum diskum og tilheyrandi hækkun á verðlagi af völdum alvarlegra flóða í Taílandi árið 2011 og lækkun á útflutningi kola og hækkun á heimsmarkaðsverði af völdum öfgafullra flóða í Austur-Ástralíu árið 2010/11.

Áhrif loftslagsbreytinga og öfgakenndra atburða á samgöngugrunnvirki utan Evrópu (t.d. vegir, leiðslur, járnbrautir, brýr, hafnir, flugvellir og jarðgöng) geta einnig haft smitáhrif í Evrópu. Til dæmis eyðilagði fellibylurinn Katrina í 2005 stórum hluta hafnarinnar í New Orleans í Bandaríkjunum, sem olli tímabundinni skorti á alþjóðlegum olíubirgðum og tímabundinni hækkun á olíuverði á heimsvísu.

Loftslagsbreytingar í Norður-Afríku og Mið-Austurlöndum geta aukið landfræðilega áhættu fyrir Evrópu. Nýlegar rannsóknir benda til þess að hitastig fari yfir viðmiðunarmörk fyrir aðlögunarhæfni manna við lok 21. aldar á sumum þessara svæða. Enn fremur er hækkun sjávarborðs sífellt ógnandi fjölmennum strandsvæðum, svo sem Nile Delta, þar sem stór hluti egypskra íbúa og landbúnaðarlands er einbeittur. Fordæmalaus loftslagsskilyrði, ásamt félagshagfræðilegum og pólitískum þáttum, geta aukið enn frekar óstöðugleika á svæðinu. Þessi aukning getur aftur á móti leitt til verulegrar aukningar á flæði flóttafólks og fólksflutninga til Evrópu, með mögulegum pólitískum og öryggislegum áhrifum.

Fjárhagsleiðin vísar til þeirra áhrifa loftslagsbreytinga sem geta truflað flæði fjármagns hins opinbera og einkaaðila, s.s. erlendar fjárfestingar, peningasendingar frá farandlaunþegum eða alþjóðlegum tryggingum, sem hafa áhrif á fjárstreymi í ýmsum löndum. Til dæmis lækkaði verulegur hluti tryggingakostnaðar vegna fellibylsins Katrina árið 2005 á hlutabréfamarkaði í London. Áætluð aukning á tíðni og umfangi öfgakenndra veðuratburða víða um heim mun skora á tryggingakerfi, ákvarða hækkun tryggingaiðgjalda og lækkun tryggingaverndar, en einnig veita evrópskum vátryggingafélögum ný tækifæri til að fjárfesta í þróunarheiminum.

Samkvæmt nokkrum rannsóknum er gert ráð fyrir að evrópskt varnarleysi gagnvart áhrifum loftslagsbreytinga yfir landamæri aukist á næstu áratugum, en megindlegar spár liggja ekki fyrir enn.