Áhættumiðað svæðisskipulag og staðsetning lagareldis í sjó

Landnotkunarskipulag fyrir lagareldi í sjó, þ.m.t. áhættumiðuð skipulags- og staðsetningarskipulag, fær aukna athygli, að teknu tilliti til aukinnar þróunar lagareldisiðnaðarins. Það miðar að því að tryggja sem sanngjarnasta notkun sjávarrýmisins fyrir þessa starfsemi, styðja við framleiðslu, lágmarka átök við aðra notkun og viðhalda umhverfisheilbrigði.

FAO (FAO,2018,FAO, 2017) hvetur til skipulags sjávareldis og staðsetningar með vistkerfisnálgun og að teknu tilliti til breytileika og breytinga í loftslagi sem mikilvægrar aðlögunarráðstöfunar. Einnig er lagt til að viðeigandi val á staðnum, sem er stutt af sveigjanlegum regluramma, sé aðlögunaráætlun ef rannsóknir á ClimeFish-verkefninu, sem fjármagnað er af Horizon 2020, miða að því að tryggja að aukning í framleiðslu sjávarafurða komi á svæðum og fyrir tegundir þar sem möguleiki er á sjálfbærum vexti, í ljósi væntanlegra loftslagsbreytinga. Áhættumiðuð svæðaskipting og staðsetning getur hjálpað til við að forðast svæði sem eru sérstaklega viðkvæm fyrir loftslagsáhættu og velja heppilegustu svæðin fyrir ræktuðu tegundirnar, bæði með tilliti til núverandi ástands og þeirra viðfangsefna sem loftslagsbreytingar hafa í för með sér til meðallangs tíma. Heildarferlið gerir kleift að lágmarka mögulegt efnahagslegt tap sem gæti stafað af vali sem tekur ekki tillit til allra áhættu og áhyggjuefna.

Þörf er á áhættumiðuðu skipulags- og staðarvali á svæðum bæði þar sem lagareldi er farið að þróast og þar sem lagareldi hefur þegar þróast og flutningur þess takmarkast af umhverfismálum og árekstrum við aðra notkun. Fjölbreytt úrval landverkfæra og -líkana er til, eins og lýst er í sérstakri útgáfu Matvæla- og landbúnaðarstofnunar Sameinuðu þjóðanna (FAO,2017). Ný þekking hefur verið unnin af Aquaspace verkefninu (fjármögnuð af Horizon 2020 áætlun ESB), sem miðaði að því að skilja staðbundnar og félagslegar og efnahagslegar takmarkanir á útvíkkun lagareldis og prófunartækja til að hjálpa til við að sigrast á þessum takmörkunum. Nánar tiltekið afhenti Aquaspace verkfærakassa með upplýsingum um verkfæri sem prófuð voru meðan á verkefninu stóð, til að hjálpa og styðja við þann tilgang að gera meira hágæða rými aðgengilegt fyrir fiskeldi. Með verkefninu TAPAS (Tools for Assessment and Planning of Aquaculture Sustainability) sem styrkt er af H2020, hafa nýjar rannsóknir verið þróaðar til að stuðla að og styrkja umhverfislega sjálfbærni evrópsks fiskeldis, einnig með því að bjóða upp á nálægt vettvangslíkön fyrir val á fiskeldi með því að nota röð núverandi, aðlagaðra og nýlega þróaðra líkana.

Innan landskipulagsferlisins miðar skipulagsstigið að því að greina breið svæði sem gætu hentað fyrir lagareldi, einnig nefnd úthlutað svæði fyrir lagareldi (AZA), í því skyni að tryggja samþættingu lagareldis við svæði sem þegar eru nýtt til annarra nota. Skipulagning skal fela í sér heildaráhættugreiningu þar sem helstu ógnir við árangursríka framleiðslu eru greindar. Einnig þarf að taka tillit til áhættu í tengslum við loftslag til að tryggja árangur í lagareldisstarfseminni, að teknu tilliti til þess að geirinn er viðkvæmur fyrir ýmsum mögulegum stóráföllum í loftslagsröskunum. Loftslagsáhætta felur í sér beint tjón af völdum alvarlegra öldu-, sjávarfalla- og stormabylgna, auk hægra áhrifa sem bera ábyrgð á breytingum á eðlisefnafræðilegum aðstæðum sjávar (t.d. hækkandi hitastigi, súrnun) og tengdum óbeinum áhrifum eins og dreifingu sjúkdóma, skaðlegum þörungablómum og súrefnisskorti. Loftslagsáhætta er meðal annarra áhættuþátta sem ekki tengjast loftslagi, t.d. í tengslum við umhverfið (mengun), heilbrigði (líföryggi) og félagslega árekstra.

Þegar breið svæði, sem henta fyrir lagareldi í sjó, eru skilgreind tryggir staðarþrepið að eldisstöðvar séu staðsettar á tilteknum stað með viðeigandi einkennum sem gera það kleift að ná árangri í framleiðslu. Með vali á staðnum eru lífeðlisfræðilegir eiginleikar staðarins bornir saman við þarfir lífveranna sem valdar eru til ræktunar og kröfur um starfsemi eldisstöðva. Þetta mat skal fela í sér endurskoðun á staðbundnum loftslagsskilyrðum (sögulegum gögnum), áhættu sem stafar af breytileika í loftslagi (t.d. stormum) og langtímaleitni (t.d. hækkandi hitastigi og breytingum á seltu). Allt skipulags- og staðsetningarferlið miðar að því að lágmarka árekstra við aðra geira og skaðleg áhrif á samfélagið, velferð manna og starfsemi og þjónustu vistkerfa, í samræmi við vistkerfisnálgunina við þróun lagareldis.