Náttúruleg hætta: beinn kostnaður og tap vegna röskunar á framleiðsluferlum

Á undanförnum áratugum hefur Evrópa orðið vitni að verulegri aukningu á beinum skaða af völdum náttúruhamfara. Gert er ráð fyrir frekari skaðaaukningu vegna áframhaldandi uppsöfnunar fólks og efnahagslegra eigna á áhættusvæðum og áhrifum loftslagsbreytinga, t.d. á alvarleika og tíðni þurrka á Miðjarðarhafssvæðinu. Til að draga úr áhrifum náttúruhamfara á hagkerfi og samfélög í Evrópu þarf að ná fram bættu áhættumati og stjórnun. Þó að greining á náttúrulegum hættum og reiknilíkönum hafi náð umtalsverðum árangri á síðustu áratugum, er enn mikið rannsóknarstarf sem þarf til að bæta mat á kostnaði við náttúruhamfarir. Einfaldar aðferðir ráða enn yfir mati á tapi, einkum í samanburði við gerð hættulíkana, einkum vegna takmarkana á fyrirliggjandi gögnum og þekkingu á tjónaferlum og áhrifaþáttum. Enn fremur gerir umtalsverður fjölbreytileiki í aðferðafræðilegum aðferðum erfitt að koma á heildstæðum, traustum og áreiðanlegum kostnaðartölum sem eru sambærilegar milli ólíkra áhættuþátta og landa. Þetta er einnig vegna þess að nýjustu og fullkomnustu aðferðir við mat á beinum kostnaði sem og tap af völdum röskunar á framleiðsluferlum eru ekki aðeins sértækar vegna náttúrulegrar hættu heldur einnig sértækar fyrir mismunandi geira eða áhættuþætti á skilgreindum svæðum eða löndum. Þessar aðferðir, sem og gagnalindir og íðorðanotkun, eru teknar saman, kerfisbundnar og greindar í þessari skýrslu. Borin er kennsl á líkindi og mismun á aðferðum við kostnaðarmat vegna mismunandi náttúruhamfara svo að hægt sé að læra mest af hinum ýmsu aðferðum sem beitt er í mismunandi Evrópulöndum. Auk þess er lögð áhersla á skort á þekkingu og rannsóknarþörf og tillögur um bestu starfsvenjur við kostnaðarmat eru veittar.

Þessi skýrsla er hluti af ESB-verkefninu CONHAZ. Fyrsta markmiðið með CONHAZ er að taka saman nýjustu aðferðir og íðorðanotkun eins og þau eru notuð í evrópskum tilfellarannsóknum. Þessi samantekt mun fjalla um þurrka, flóð, storma og Alpahættur, auk ýmissa áhrifasviða, svo sem landbúnaðar, heilsu og náttúru. Í henni verður tekið tillit til beins, óbeins og óefnislegs kostnaðar. CONHAZ skoðar ennfremur kostnað og ávinning af áhættu-forvörnum og neyðarviðbrögðum. Annað markmið CONHAZ er að meta samanteknar aðferðir með því að taka mið af fræðilegum forsendum sem liggja til grundvallar kostnaðarmatsaðferðum og málefnum sem koma fram við beitingu aðferðanna, s.s. tiltækileika og gæði gagna. CONHAZ mun einnig meta áreiðanleika lokaniðurstaðna með því að taka tillit til nákvæmni kostnaðarspáa og bestu aðferða við fullgildingu og mun greina viðeigandi eyður í matsaðferðum. Þriðja markmið CONHAZ er að bera saman tiltækar matsaðferðir við þarfir og starfsvenjur endanlegra notenda til að greina betur bestu starfsvenjur og þekkingarbil í tengslum við stefnumótun. Endanlegt markmið CONHAZ er að gefa tillögur um bestu starfsvenjur og að greina niðurstöður rannsóknarþarfa.