Áætlun ESB um græna innviði

Stefna ESB um græna innviði (2013) stuðlar að vernd, endurreisn, sköpun og endurbótum á grænum innviðum. Áætlunin sýnir hvernig grænir innviðir (GI) og náttúrulegar lausnir geta veitt vistfræðilegan, efnahagslegan og félagslegan ávinning á ýmsum málaflokkum ESB. Þetta felur í sér stefnu ESB um loftslagsbreytingar og aðlögun, meðal margra annarra eins og sameiginlegu landbúnaðarstefnuna, siglingamál ESB og sjávarútvegsstefnu, áhættustýringu hamfara, þéttbýli ESB, vatn, heilsu, orku eða flutningastefnu. Þegar grænir innviðir bjóða upp á annan valkost en gráar ráðstafanir skal árita eða koma á fót grænu lausninni sem viðbót.

Í GI-áætluninni eru settir fram fjórir forgangsvinnustraumar:

1. að stuðla að grænum innviðum á helstu málaflokkum,
2. bæta upplýsingar, styrkja þekkingargrunninn og stuðla að nýsköpun,
3. bæta aðgang að fjármagni,
4. að stuðla að þróun verkefna í tengslum við GI á vettvangi Evrópusambandsins.

Að auki skulu landfræðilegir skilfletir og grænir gangar studdir á háan staðþátt og þeim skal ekki ljúka við landhelgisgæslu. Þess vegna er þróun samevrópsks nets fyrir græn grunnvirki í Evrópu annað markmið áætlunarinnar.

GI stefnan var samþykkt árið 2013. Síðan þá veitir framkvæmdastjórnin leiðbeiningar um framkvæmd áætlananna og endurskoðar framkvæmdina.

Árið 2015 var gefin út skýrslan Supporting the Implementation of Green Infrastructure (2015), sem felur í sér almennar ráðleggingar um hvernig eigi að kynna GI sem og sérstakar upplýsingablöð fyrir land og geira (1. viðauki).

Árið 2019 gaf framkvæmdastjórnin út eitt leiðbeiningarskjal og tvær endurskoðunarskýrslur um framvindu framkvæmdar.

Leiðbeiningaskjal ESB um stefnumótandi ramma til að styðja frekar við innleiðingu á grænum og bláum innviðum á vettvangi ESB (2019) leggur áherslu á leiðbeiningar um stigstærð fjárfestinga í GI-verkefnum á vettvangi ESB. Stuðningstæki og -leiðir eru kynntar og útskýrðar, þ.m.t. i. fjármögnunarleiðir til að styðja við stefnumótandi fjárfestingar í verkefnum á vettvangi ESB á sviði vergra fjármuna. ii. forgangsraðað aðgerðaramma (sem eru áætlanagerðartæki sem tilgreina fjármögnunarþörf fyrir framkvæmd Evrópunets verndarsvæða og landfræðilegra mælikvarða)), og iii. vísindaleg eða tæknileg verkfæri, s.s. framtaksverkefni ESB um kortlagningu og mat á vistkerfum og þjónustu þeirra (MAES) og tæki fyrir landfræðileg upplýsingakerfi (GIS). Ítarlegri upplýsingar um núverandi fjármögnunarleiðir ESB, um meðávinning og um nokkrar viðeigandi tilviksrannsóknir er að finna í viðaukanum við leiðbeiningarskjalið.

Í endurskoðunarskýrslunum tveimur er litið til framfara sem orðið hafa í þróun grænna innviða (Green Infrastructure (GI)) og þeirra viðfangsefna sem komið hafa upp við framkvæmd hinna fjögurra forgangsvinnustrauma stefnu ESB um vergar þjóðartekjur (sjá hér að framan).  Endurskoðunin á árangri við framkvæmd áætlunarinnar um græna innviði ESB (2019) tekur saman heildaráfangana sem lærst hafa og gerir tillögur um framtíðaraðgerðir. Skýrslan Viðbótarupplýsingar um endurskoðun á framkvæmd áætlunarinnar um græna innviði ESB (2019) veitir frekari upplýsingar um samþættingu GI í öðrum stefnum ESB og framkvæmd í aðildarríkjum ESB.

Að því er varðar aðlögun að loftslagsbreytingum og stefnu ESB varðandi aðlögun að loftslagsbreytingum hafa endurskoðunarskýrslurnar í huga að lausnir sem byggja á landfræðilegum grunni og vistkerfi verða sífellt mikilvægari og viðurkenndari. Bæði hugtökin eru sérstaklega fjallað í áætlun ESB um aðlögun að loftslagsbreytingum (COM (2013) 216) og GI er vísað til sem hluti af nokkrum stefnuaðgerðum. Á alþjóðavettvangi leggur samningurinn um líffræðilega fjölbreytni ítrekað áherslu á ávinninginn af GI og vistkerfistengdum lausnum í tengslum við loftslagsbreytingar og aðlögun. Á heildina litið hefur GI-stefna ESB stutt vitundarvakningu og innleiðingu GI á mörgum sviðum með góðum árangri. Skýrslurnar varpa ljósi á nokkur dæmi um góðar starfsvenjur við að samþætta GI í mismunandi stefnu ESB, verkefni og starfsemi GI í aðildarríkjum ESB.

Báðar endurskoða skýrslurnar álykta að mikið hafi gerst á undanförnum árum, en það er enn mikil möguleiki á að gera meira. Mælt er með því að meiri áhersla verði lögð á efnahagslegan, félagslegan og annan ávinning sem hlýst af erfðabreyttum lífverum og vistkerfum. Enn er möguleiki á að þróa þetta áfram og styrkja skilvirka samþættingu landfræðilegra áhrifaþátta í viðkomandi stefnu og löggjöf ESB.