Hiti og heilsa á svæði WHO í Evrópu: uppfærðar sannanir fyrir skilvirkum forvörnum

Í þessu riti er safnað saman og dregin saman þau gögn sem mestu máli skipta frá árinu 2008 og beinast fyrst og fremst að þeim 53 aðildarríkjum sem starfa á vegum svæðisskrifstofu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar fyrir Evrópu.

Niðurstöður eru skipulagðar í kringum þá átta þætti sem upprunalega leiðbeiningarskjalið, skilgreint sem "kjarna" í heildstæða aðgerðaáætlun um hitaheilsu (HHAP), og hverjum kafla er bætt við niðurstöður úr könnun WHO 2019 á áætlun um aðgerðir á sviði hita-heilsu, þar sem við á um efnið sem fjallað er um. Helstu efni hvers kafla er lýst hér að neðan.

Í 1. kafla er fjallað um hita- og heilsuáhrif, bæði skoðuð og áætluð, með áherslu á lönd á Evrópusvæði WHO. Spár gefa skýrt til kynna að án nægilegrar viðleitni til aðlögunar að loftslagsbreytingum, muni váhrif í tengslum við hita og tengd áhrif á heilbrigði aukast verulega.

Í 2. kafla er samantekt á gögnum um stjórnun lýðheilsuviðbragða við hita. Þörfin á að skilgreina og framkvæma viðeigandi og samþykkt viðbrögð og stefnur á sviði lýðheilsu hefur orðið sífellt brýnt, þó að fyrirliggjandi gögn um hvað teljist góðar starfsvenjur við stjórnun slíkra viðbragða séu takmarkaðar. Lykilatriðin sem þarf að takast á við verða sífellt skýrari, þ.m.t. fullnægjandi fjármögnun og mannauður og formleg þátttaka aðila sem eru ekki aðilar að ríki.

Kafli 3 skýrslur um hita-heilsu viðvörun kerfi og hvernig HHAPs ætti að vera undirstaða af þeim fyrir tímanlega og árangursrík viðbrögð. Vísindaritin benda til þess að umtalsverð viðleitni hafi verið lögð í að bæta frammistöðu viðvörunarlíkans og leiðatíma, markvissa miðlun og skilning þeirra meðal hagsmunaaðila á sviði lýðheilsu. Meta þarf viðvörunarkerfi reglulega til að tryggja stöðugar umbætur og skilning.

Í kafla 4 er samantekt á gögnum um hvernig hita-/tengdar heilsufarsupplýsingar áætlanir um miðlun hitaáhættu og ráðleggingar. Það lýsir núverandi aðferðum til að gera hita-heilsu skilaboð árangursrík, og skoðar hvernig HHAPs geta betur miða viðvaranir, tilmæli og upplýsingar til ýmissa hagsmunaaðila og áhorfenda þeirra. Lönd hafa almennt fært HHAP-samskipti sín yfir í vef- og farsímatæknipalla og það er mikilvægt að slíkar umskipti séu gerðar til að tryggja félagslegt réttlæti, án þess að útiloka viðkvæmustu eða þá sem hafa færri úrræði.

5. kafli skýrslur um tegundir íhlutunar og vísbendingar um skilvirkni í að draga úr hættulegum váhrifum innanhúss. Hægt er að beita margs konar óvirkri kælingu (í tengslum við húsnæði og kælingu) og virka kælingu (s.s. loftræstibúnað, tæki til einkakælingar) og tækni. Skilningur á hitauppstreymisþörfum þeirra sem eru viðkvæmastir fyrir hita er þó takmörkuð og gögn um rauntímasambandið milli hitastigs utandyra og innandyra í íbúðarhúsnæði vantar. Frekari rannsókna er þörf á hættu á ofhitnun og aðlögunarlausnum á sjúkrahúsum, dvalarheimilum og öðrum stillingum.

Í 6. kafla er lýst uppfærðum gögnum um áhættuþætti og veikleika. Þessar vísbendingar eru að þróast og verða nákvæmari hvað varðar heilsufar, líffræðilegar aðferðir, orsakasamhengi og varnarleysi mismunandi hópa. Hingað til nefna flestir heimilislæknar hins vegar viðkvæma hópa en innihalda ekki aðgerðir sem beint er til þeirra. Leggja skal meiri áherslu á að auka vitund og stuðla að virkum viðbragðsráðstöfunum og þjálfun heilbrigðis- og félagsráðgjafa. Mikilvægt er að viðurkenna að viðkvæmir undirhópar og þarfir þeirra breytast með tímanum og krefjast stöðugs eftirlits og rannsókna.

Kafli 7 skýrslur um viðbúnað heilbrigðis- og félagsþjónustukerfisins fyrir hita. Hingað til eru vísbendingar um áætlanagerð og viðbragðsráðstafanir sem eru til staðar innan heilbrigðisþjónustu og skilvirkni þeirra er strjál. Helsta áskorunin sem enn er eftir eru áhrif hitabylgju í heilbrigðis- og félagslegri umönnunaraðstöðu, þrátt fyrir verulegar hitabylgjur sem eiga sér stað á öllu Evrópusvæði WHO á undanförnum árum. Leggja þarf meiri áherslu á að miðla bestu starfsvenjum og viðbragðsráðstöfunum innan heilbrigðisgeirans.

Chapter 8 describes how long-term urban planning can reduce heat risks. Græn og blá (vatn) rými, landslagsefni og litir í þéttbýli og breytingar á uppbyggingu þéttbýlis eru lykilatriði til að draga úr heilbrigðisáhættu vegna hita og losunar gróðurhúsalofttegunda til lengri tíma. Þrátt fyrir möguleika þeirra á heilsuvernd eru þéttbýlisskipulagsaðgerðir áfram minnsti útfærði HHAP kjarnaþátturinn. Ekki vantar tæki til aðgerða milli geira til að gera opinberum heilbrigðisstofnunum kleift að hafa áhrif á ákvarðanir um stjórnun þéttbýlis til að vernda heilsuna gegn hita. 

Í 9. kafla er fjallað um notkun eftirlits- og matsferla sem mikilvæga þætti HHAPs. Heilbrigðiseftirlit er mikilvægt til að fylgjast með heilsuáhrifum og meta viðbragðsráðstafanir meðan á hitabylgjuatburðum stendur en það er samt jaðarþáttur í HHAPs og þarf að kynna. Mat felur í sér þverfagleg og samstarfsverkefni milli ýmissa hagsmunaaðila til að takast á við mismunandi þætti og þætti HHAP. Formlegt og stöðugt eftirlit og mat á HHAPs eru nauðsynleg til að skilja skilvirkni þeirra og möguleg svið úrbóta.

Í 10. kafla er að finna samantekt á helstu skilaboðum úr skýrslunni, með sérstökum og yfirgripsmiklum niðurstöðum, svo og sönnunargögnum og rannsóknareyðum.

Valdar upplýsingar úr þessari skýrslu eru sýndar á þemasíðunni National heat-health warning systems and action plans of the European Climate and Health Observatory.