Leiðbeiningar um lýðheilsu til að meta og draga úr hættu á veirusjúkdómum sem berast með Aedes-veiki í ESB/EES

Á árunum 2021 til 2024 jókst fjöldi tilvika og tilvika um samloðun. Umfangsmikil alþjóðleg ferðalög hafa auðveldað innflutning á veirum sem berast með moskítóflugum frá svæðum þar sem landlægar, hitabeltissvæði og hitabeltissvæði eru undir heittempruðum svæðum en annars stigs smit veirunnar frá innfluttum tilvikum er aðallega drifin áfram af ágengum moskítótegundum Aedes. Greint hefur verið frá þekktum stofnum asískratígrisdýra moskítóflugna (Ae. albopictus) í 13 löndum í Evrópusambandinu. Moskítóflugan (Ae.aegypti)hefur einnig fundist í hlutum Evrópusambandsins (t.d. á Kýpur, Kanaríeyjum (Spánn) og Madeira (Portúgal)). Sumarveðrið á undanförnum árum hefur verið hagstætt fyrir ífarandi Aedes moskítóflugufjölgun í Evrópulöndum og fyrir margföldun Aedes-veira í smitferjunum. Vegna loftslagsbreytinga er gert ráð fyrir að tímabil þar sem umhverfisskilyrði eru hagstæð fyrir landfræðilega útbreiðslu og fjölgun ífarandi moskítóflugna í Aedes verði lengri. Hlýrra veður auðveldar einnig staðbundna sendingu vírusa af þessum moskítóflugum. Því er gert ráð fyrir að hættan á sjálfvakinni uppkomu veirusjúkdóma, sem berast með Aedes, aukist í Evrópu. Á sama tíma er viðbúnaður og reynsla af forvörnum og vörnum gegn veirusjúkdómi sem berst gegn Aedesmismunandi í Evrópulöndum. Þessar leiðbeiningar um lýðheilsu veita upplýsingar til að styðja mat á og draga úr áhættunniá veirusjúkdómum sem berast á staðnum fyrir lýðheilsusérfræðinga á Evrópska efnahagssvæðinu (ESB/EES).

Leiðbeiningarnar voru settar fram að höfðu samráði við sérfræðinga á þessu sviði. Haft var samráð við lýðheilsusérfræðinga frá löndum sem urðu fyrir sjálfvirkri útbreiðslu veirusjúkdóma sem berast með Aedes(þ.e. Frakklandi, Ítalíu, Portúgal og Spáni) og frá löndum sem eru í hættu við mismunandi faraldsfræðilegar aðstæður (þ.e. Belgíu, Þýskalandi og Grikklandi). Auk þess tóku sérfræðingar á rannsóknarstofum, skordýrasérfræðingar og sérfræðingar ECDC í tengslum við nýtilkomna sjúkdóma og smitferjur, efni úr mönnum og neyðarviðbúnað og viðbragðsstuðning við gerð leiðbeininganna. Í apríl 2024 var haldin vinnustofa þar sem meginreglur leiðbeininganna voru þróaðar. Á námskeiðinu fylgdi skriflegt samráð við sérfræðingana sem tóku þátt. Ítarlegri drög að leiðbeiningum var síðan deilt með National Focal Points frá Emerging and Vector-borne Diseases Network and the Substances of Human Origin — Blood Network fyrir athugasemdir.

Leiðbeiningarnar veita lykilupplýsingar um veirur sem berast með Aedes(sérstaklega dengue virus, chikungunya veira og Zika veira), meginreglur rannsóknarstofugreiningar á þessum veirum og faraldursfræði Aedes-borinn veirusjúkdóms í Evrópu. Svæðum sem hætta er á að berist með moskítóflugum í ESB/EES er skipt í fjögur áhættustig (þ.e. stig 1 til 4. stig og tvö undirstig fyrir 2. og 3. stig). Svæði án viðurkenndra smitferja af völdum Aedes-veira eru flokkuð sem stig 1. Svæði þar sem smitferjur, sem berast með Aedes-veirum, hafa verið staðfestar (þ.e. vísbendingar eru um að stofnar Aedes smitbera, sem berast með smitferjum, hafi ekki greinst á yfirstandandi útsendingatímabili eru flokkuð sem stig 2. Á þessu stigi voru tvö undirstig skilgreind, allt eftir móttækileika og varnarleysi svæðis. Næmni ákvarðast af tilvist og þéttleika Aedes smitferja og annarra vistfræðilegra og loftslagsþátta sem stuðla að útbreiðslu veiru sem berst með Aedes. Varnarleysi er skilgreint af innstreymi sýktra ferðamanna og getu heilbrigðiskerfisins til að greina sýkingar tímanlega og beita ráðstöfunum til að koma í veg fyrir áframhaldandi smit. Viðkvæm svæði með litla móttækileika og/eða varnarleysi (t.d. aðeins staðbundnar smitferjur, lítill þéttleiki genaferja, óhagstæð loftslag, lítill fjöldi ferðamanna frá svæðum á 3. og 4. stigi) teljast vera stig 2a en svæði með miðlungs mikla til mikla móttækileika og viðkvæmni teljast vera stig 2b. Svæði sem hafa orðið fyrir sporalegum, sjálfvirkum sendingum á undangengnum árum eru einnig talin vera á þessu áhættustigi. Áhættusvæði, sem verða fyrir áhrifum af sjálfvirkri útbreiðslu veira sem berast með Aedes-veirum á yfirstandandi útsendingartímabili, eru flokkuð í 3. stig, með tveimur undirstigum, allt eftir fjölda uppkomu/þyrpinga og rekjanleika flutningskeðja. Ef a.m.k. eitt staðfest tilfelli veirusjúkdóms, sem berst með Aedes, hefur komið fram vegna staðbundinnar og líklegrar smits sem berst með moskítóflugum á svæðinu á yfirstandandi ári, en fjöldi tilvika/þyrpinga telst vera lítill og smitkeðjur eru rekjanlegar skal svæðið vera stig 3a. Ef fjöldi tilvika/þyrpinga er talinn mikill, sem felur í sér yfirþyrmandi getu til að rekja feril, telst svæðið vera stig 3b. Svæði þar sem veirusjúkdómar, sem berast með sjálfvirkri útbreiðslu Aedes, eru ekki háð innflutningi á veirunum, eru flokkuð sem 4. stig.

Fyrir hvert áhættustig dregur fram leiðbeiningar um lýðheilsu sem kallar á endurmat sem og viðeigandi aðgerðir til eftirlits, forvarna, viðbúnaðar, viðbragða og eftirlits (þ.m.t. viðbúnaðar rannsóknarstofu, vitundarvakningar og uppbyggingar á getu, samræmingu á mörgum sviðum og aðgerðir til að stjórna smitferjum). Á 1. og 2. stigi beinast aðgerðir á sviði lýðheilsu að eftirliti og forvörnum en á 3. og 4. stigi er lögð áhersla á viðbrögð og eftirlitsaðgerðir. Þar eð áhættustig eru skilgreind eftir faraldsfræðilegum, skordýrafræðilegum og umhverfisaðstæðum er einnig tilgreint í skjalinu vegna endurmats á flokkun. Í leiðbeiningunum er einnig að finna nákvæmar samantektir á sjúkdómum og skordýrafræðilegu eftirliti vegna veirusjúkdóma sem berast með Aedesog smitferjur þeirra, sem og útskýringar á ráðlögðum aðgerðum til forvarna, viðbúnaðar, viðbragða og eftirlits.