Bidliet fir-reġim tan-nar fil-Baċir tal-Mediterran tal-Punent: minn reġim tan-nirien limitat għall-fjuwil u mmexxi min-nixfa

In-nirien fil-foresti huma parti integrali mill-ekosistemi Mediterranji; l-impatt tal-bnedmin fuq il-pajsaġġi jimplika bidliet fl-ammont u l-kontinwità tal-fjuwil, u għalhekk fir-reġim tan-nirien. Aħna ttestjajna l-ipoteżi li r-reġim tan-nar inbidel fil-Baċir tal-Mediterran tal-Punent matul l-aħħar seklu bl-użu ta’ tekniki ta’ serje kronoloġika. L-ewwel ikkompilajna storja ta’ 130 sena ta’ nirien għall-provinċja ta’ Valenzja (Spanja, il-Peniżola Iberika tal-Lvant, il-Baċir tal-Mediterran tal-Punent) minn statistika kontemporanja flimkien ma’ dossiers u gazzetti antiki dwar l-amministrazzjoni tal-foresti. Aħna kkompilajna wkoll ċensiment dwar il-popolazzjoni rurali u d-data klimatika għall-istess perjodu sabiex nevalwaw ir-rwol tal-bidliet fil-klima u fil-fjuwil xprunati mill-bniedem fuq il-bidla fir-reġim tan-nirien. Ir-riżultat issuġġerixxa li kien hemm bidla kbira fir-reġim tan-nirien madwar il-bidu tas-snin sebgħin b’tali mod li n-nirien żdiedu fil-frekwenza annwali (irduppjati) u ż-żona maħruqa (b’madwar ordni ta’ kobor). L-ixprunatur ewlieni ta’ din il-bidla kien iż-żieda fl-ammont ta’ fjuwil u l-kontinwità minħabba d-depopolazzjoni rurali (il-veġetazzjoni u l-akkumulazzjoni tal-fjuwil wara l-abbandun tal-azjenda agrikola) li jissuġġerixxi li n-nirien kienu limitati għall-fjuwil matul il-perjodu ta’ qabel is-sebgħinijiet. Il-kundizzjonijiet klimatiċi ma kinux relatati tajjeb man-nirien ta’ qabel is-sebgħinijiet u kienu relatati ħafna man-nirien ta’ wara s-sebgħinijiet, u dan jissuġġerixxi li n-nirien bħalissa huma inqas limitati fil-fjuwil u aktar xprunati min-nixfa minn qabel is-sebgħinijiet. Għalhekk, il-bidla fir-reġim tan-nirien timplika wkoll bidla fil-mutur ewlieni għall-attività tan-nirien, u dan għandu konsegwenzi fl-aġenda tal-bidla globali.