Gwida dwar is-saħħa pubblika għall-valutazzjoni u l-mitigazzjoni tar-riskju ta’ mard virali li jinġarr mill-Aedes miksub lokalment fl-UE/fiż-ŻEE

Bejn l-2021 u l-2024, l-għadd ta’ tifqigħat u każijiet awtoktoni tad-dengue żdied b’mod konsiderevoli. L-ivvjaġġar internazzjonali intensiv iffaċilita l-importazzjoni ta’ viruses li jinġarru min-nemus minn żoni endemiċi, tropikali u subtropikali filwaqt li t-trażmissjoni sekondarja u lokali tal-viruses minn każijiet importati hija xprunata b’mod predominanti minn speċijiet invażivi tan-nemus Aedes. Popolazzjonijiet stabbiliti tan-nemus tiger Asjatiku (Ae. albopictus) ġew irrappurtati fi 13-il pajjiż fl-Unjoni Ewropea. In-nemusa tad-deni isfar (Ae. aegypti) instabet ukoll f’partijiet tal-Unjoni Ewropea (eż. Ċipru, il-Gżejjer Kanarji (Spanja) u Madeira (il-Portugall)). Il-kundizzjonijiet tat-temp tas-sajf f’dawn l-aħħar snin kienu favorevoli għall-propagazzjoni invażiva tan-nemus tal-Aedes fil-pajjiżi Ewropej, u għall-multiplikazzjoni tal-viruses li jinġarru mill-Aedes fil-vetturi. Minħabba l-bidliet klimatiċi, il-perjodi b’kundizzjonijiet ambjentali favorevoli għall-firxa ġeografika u l-multiplikazzjoni tan-nemus invażiv tal-Aedes huma mistennija li jsiru itwal. It-temp aktar sħun jiffaċilita wkoll it-trażmissjoni lokali tal-viruses minn dawn in-nemus. Għalhekk, ir-riskju ta’ tifqigħat awtoktoni ta’ mard virali li jinġarr mill-Aedes huwa previst li jiżdied fl-Ewropa. Sadanittant, il-livell ta’ tħejjija u esperjenza fil-prevenzjoni u l-kontroll tal-mard virali li jinġarr mill-Aedes ivarja fil-pajjiżi Ewropej. Din il-gwida dwar is-saħħa pubblika tipprovdi informazzjoni biex tappoġġa l-valutazzjoni u l-mitigazzjoni tar-riskju ta’ mard virali li jinġarr mill-Aedes miksub lokalment għall-esperti tas-saħħa pubblika fl-Unjoni Ewropea/fiż-Żona Ekonomika Ewropea (UE/ŻEE).

Il-gwida ġiet prodotta wara konsultazzjoni ma’ esperti f’dan il-qasam. L-esperti tas-saħħa pubblika ġew ikkonsultati minn pajjiżi affettwati minn trażmissjonijiet awtoktoni ta’ mard virali li jinġarr mill-Aedes (jiġifieri Franza, l-Italja, il-Portugall u Spanja) u minn pajjiżi f’riskju b’sitwazzjonijiet epidemjoloġiċi li jvarjaw (jiġifieri l-Belġju, il-Ġermanja u l-Greċja). Barra minn hekk, esperti tal-laboratorju, entomologi mediċi, u esperti tal-ECDC dwar mard emerġenti u li jinġarr minn vettur, sustanzi ta’ oriġini umana, u appoġġ għat-tħejjija u r-rispons f’każ ta’ emerġenza kienu involuti fil-produzzjoni tal-gwida. F’April 2024, ġie organizzat workshop li matulu ġew żviluppati l-prinċipji ewlenin tal-gwida. Is-sessjoni ta' ħidma kienet segwita minn konsultazzjoni bil-miktub mal-esperti involuti. Abbozz avvanzat tal-gwida mbagħad ġie kondiviż mal-Punti Fokali Nazzjonali min-Network tal-Mard Emerġenti u li Jinġarr mill-Vettur u n-Network tas-Sustanzi ta’ Oriġini Umana – Demm għall-kummenti.

Il-gwida tipprovdi informazzjoni ewlenija dwar il-viruses li jinġarru mill-Aedes (b’mod partikolari l-virus tad-dengue, il-virus taċ-chikungunya u l-virus taż-Zika), il-prinċipji tad-dijanjożi fil-laboratorju ta’ dawn il-viruses u l-epidemjoloġija tal-marda virali li tinġarr mill-Aedes fl-Ewropa. Iż-żoni f’riskju ta’ trażmissjoni awtoktona u li tinġarr min-nemus fl-UE/fiż-ŻEE huma maqsuma f’erba’ livelli ta’ riskju (jiġifieri l-Livell 1 sal-Livell 4, u żewġ sublivelli għal-Livell 2 u 3). Żoni mingħajr vetturi stabbiliti ta’ viruses li jinġarru minn Aedeshuma kategorizzati bħala Livell 1. Iż-żoni predisposti, fejn huma stabbiliti l-vetturi tal-viruses li jinġarru mill-Aedes (jiġifieri hemm evidenza ta’ popolazzjonijiet ta’ vetturi li jinġarru mix-xitwa u li jirriproduċu l-Aedes),  iżda fejn it-trażmissjoni li tinġarr mill-vetturi tal-patoġenu rispettiv ma tkunx ġiet individwata fl-istaġun tat-trażmissjoni attwali huma kategorizzati bħala Livell 2. F’dan il-livell, ġew identifikati żewġ sottolivelli, skont ir-riċettività u l-vulnerabbiltà ta’ żona. Ir-reċettività hija ddeterminata mill-preżenza u d-densità tal-vetturi tal-Aedes u fatturi ekoloġiċi u klimatiċi oħra li jiffavorixxu t-trażmissjoni tal-virus li jinġarr mill-Aedes.  Il-vulnerabbiltà hija definita mill-influss ta’ vjaġġaturi infettati u l-kapaċità tas-sistema tas-saħħa li tidentifika l-infezzjonijiet fil-ħin u tuża miżuri biex tipprevjeni t-trażmissjoni ulterjuri. Żoni predisposti b’riċettività u/jew vulnerabbiltà baxxi (eż. vetturi stabbiliti lokalment biss, densità baxxa ta’ vetturi, klima mhux favorevoli, għadd baxx ta’ vjaġġaturi minn żoni tal-Livell 3 u tal-Livell 4) jitqiesu li huma tal-Livell 2a, filwaqt li żoni b’riċettività u vulnerabbiltà medji sa għoljin jitqiesu li huma tal-Livell 2b. Żoni li esperjenzaw trażmissjoni sporadika u awtoktona fis-snin preċedenti huma kkunsidrati wkoll li huma f’dan il-livell ta’ riskju. Iż-żoni ta’ riskju li huma affettwati mit-trażmissjoni awtoktona tal-viruses li jinġarru mill-Aedes fl-istaġun tat-trażmissjoni attwali huma kkategorizzati bħala Livell 3, b’żewġ sottolivelli, skont l-għadd ta’ tifqigħat/raggruppamenti u t-traċċabbiltà tal-ktajjen tat-trażmissjoni. Jekk kien hemm mill-inqas każ awtoktonu kkonfermat wieħed ta’ marda virali li tinġarr mill-Aedes bħala riżultat ta’ trażmissjoni lokali u probabbli li tinġarr min-nemus fiż-żona matul is-sena attwali, iżda n-numru ta’ każijiet/raggruppamenti jitqies bħala baxx u l-ktajjen tat-trażmissjoni jkunu traċċabbli, iż-żona titqies bħala Livell 3a. Jekk l-għadd ta’ każijiet/raggruppamenti jitqies għoli, li jinvolvi kapaċità kbira ta’ traċċar, iż-żona titqies bħala Livell 3b. Iż-żoni endemo-epidemiċi, fejn it-trażmissjoni awtoktona ta’ mard virali li jinġarr mill-Aedes ma tiddependix fuq l-importazzjoni tal-viruses, huma kkategorizzati bħala Livell 4.

Għal kull livell ta’ riskju, il-gwida dwar is-saħħa pubblika tiddeskrivi l-iskattaturi għar-rivalutazzjoni, kif ukoll l-azzjonijiet rilevanti ta’ sorveljanza, prevenzjoni, tħejjija, rispons u kontroll (inklużi t-tħejjija tal-laboratorju, is-sensibilizzazzjoni u l-bini tal-kapaċità, il-koordinazzjoni multisettorjali u l-attivitajiet ta’ ġestjoni tal-vetturi). Fil-Livelli 1 u 2, l-azzjonijiet tas-saħħa pubblika jiffukaw fuq is-sorveljanza u l-prevenzjoni, filwaqt li fil-Livelli 3 u 4 ssir aktar enfasi fuq il-miżuri ta’ rispons u kontroll. Peress li l-livelli ta’ riskju huma definiti mill-kundizzjonijiet epidemjoloġiċi, entomoloġiċi u ambjentali, l-iskattaturi għall-valutazzjoni mill-ġdid tal-kategorizzazzjonijiet huma speċifikati wkoll fid-dokument. Is-sommarji konċiżi tal-mard u s-sorveljanza entomoloġika għall-mard virali li jinġarr mill-Aedes u l-vetturi tagħhom huma pprovduti wkoll fil-gwida, kif ukoll spjegazzjonijiet tal-azzjonijiet issuġġeriti ta’ prevenzjoni, tħejjija, rispons u kontroll.