Indiċi tal-Vulnerabbiltà tal-Kosta – CVI

L-Indiċi tal-Vulnerabbiltà Kostali (CVI) huwa wieħed mill-metodi l-aktar użati u sempliċi biex tiġi vvalutata l-vulnerabbiltà kostali għaż-żieda fil-livell tal-baħar, b’mod partikolari minħabba l-erożjoni u/jew it-tgħarriq (Gornitz et al., 1991). L-ewwel pass metodoloġiku għall-kalkolu tal-formulazzjoni oriġinali tas-CVI jittratta l-identifikazzjoni ta’ varjabbli ewlenin li jirrappreżentaw proċessi ta’ sewqan sinifikanti li jinfluwenzaw il-vulnerabbiltà kostali u l-evoluzzjoni kostali b’mod ġenerali. B’mod ġenerali, il-formulazzjoni tas-CVI tinkludi 6 jew 7 varjabbli; l-Istħarriġ Ġeoloġiku tal-Istati Uniti (USGS) ikkunsidra b’mod partikolari s-sitt varjabbli li ġejjin: il-ġeomorfoloġija, ir-rati ta’ bidla tal-linja tal-kosta, ix-xaqliba kostali, ir-rata relattiva tal-livell tal-baħar, l-għoli sinifikanti medju tal-mewġ, il-medda medja tal-marea. It-tieni pass jittratta l-kwantifikazzjoni tal-varjabbli ewlenin identifikati. Għalkemm diversi metodoloġiji huma disponibbli għal dan il-pass, il-kwantifikazzjoni hija ġeneralment ibbażata fuq id-definizzjoni ta’ punteġġi semikwantitattivi skont skala 1-5; 1 jindika kontribuzzjoni baxxa għall-vulnerabbiltà kostali ta’ varjabbli ewlieni speċifiku għaż-żona jew għas-subżoni studjati, filwaqt li 5 jindika kontribuzzjoni għolja. Wara (it-tielet pass) il-varjabbli ewlenin jiġu aggregati f’indiċi wieħed, permezz ta’ formula matematika. Fl-aħħar nett, bħala r-raba’ pass, il-valuri tas-CVI mbagħad jiġu kklassifikati f’n gruppi differenti (normalment 3 jew 4) bl-użu ta’ perċentili n-1 bħala limiti. Għalkemm tintuża ħafna, l-akbar limitazzjoni tal-formulazzjoni oriġinali tas-CVI hija l-inkapaċità tagħha li tindirizza l-aspetti soċjoekonomiċi (bħal pereżempju l-għadd ta’ persuni affettwati, l-infrastruttura potenzjalment danneġġata u l-kostijiet ekonomiċi) fi ħdan il-valutazzjoni tal-vulnerabbiltà kostali (Gornitz et al., 1993; Cooper u McLaughlin, 1998; ETC-ACC, 2010). Biex tiġi indirizzata din il-limitazzjoni ewlenija, hemm żewġ approċċi possibbli ewlenin disponibbli: (i) l-użu tas-CVI oriġinali flimkien ma’ indiċijiet oħra li kapaċi jirrappreżentaw b’mod aktar xieraq il-kumplessità tas-sistema kostali anke fir-rigward tal-aspetti soċjoekonomiċi; (ii) jimmodifika/jestendi l-formulazzjoni oriġinali tas-CVI filwaqt li jqis ukoll il-varjabbli li jirrappreżentaw is-sistemi soċjoekonomiċi. Dan it-tieni approċċ wassal għall-iżvilupp ta’ diversi formulazzjoni mtejba, inklużi dawk li ġejjin: Özyurt et al. (2008) żviluppat CVI biex tivvaluta speċifikament l-impatti kkawżati miż-żieda fil-livell tal-baħar. L-indiċi jiġi ddeterminat permezz tal-integrazzjoni ta’ 5 subindiċijiet, b’kull wieħed jikkorrispondi għal impatt speċifiku relatat maż-żieda fil-livell tal-baħar; jiġifieri l-erożjoni kostali, l-għargħar minħabba l-maltempati qawwija, l-inondazzjoni permanenti, l-intrużjoni tal-ilma mielaħ fir-riżorsi tal-ilma ta’ taħt l-art u l-intrużjoni tal-ilma mielaħ fix-xmajjar/fl-estwarji. Kull subindiċi jiġi kkalkulat permezz tal-valutazzjoni semikwantitattiva kemm tal-parametri tal-influwenza fiżika kif ukoll tal-influwenza umana. L-awtur applika din il-metodoloġija għad-Delta ta’ Göksu fit-Turkija. Szlafsztein and Sterr (2007) ifformulaw l-indiċi tal-vulnerabbiltà kompost li jgħaqqad għadd ta’ varjabbli separati li jirriflettu l-karatteristiċi naturali u soċjoekonomiċi li jikkontribwixxu għall-vulnerabbiltà kostali minħabba perikli naturali. L-awturi applikaw l-indiċi għaż-żoni kostali Brażiljani, filwaqt li qiesu dawn il-parametri naturali: it-tul tal-kosta u s-sinwożità, id-densità tal-kosta f’żoni muniċipali, il-karatteristika kostali (l-estwarju, il-bajja eċċ.), il-miżuri ta’ protezzjoni kostali, id-drenaġġ tax-xmajjar, iż-żoni tal-għargħar. Il-parametri soċjoekonomiċi kienu jikkonsistu fi: il-popolazzjoni totali u l-popolazzjoni totali affettwata mill-għargħar, id-densità tal-popolazzjoni, il-popolazzjoni mhux lokali (jiġifieri mwielda xi mkien ieħor iżda li tgħix f’żoni meqjusa), il-faqar, il-ġid muniċipali. McLaughlin u Cooper (2010) żviluppaw CVI fuq skala multipla, li tindirizza speċifikament l-impatti tal-erożjoni. L-indiċi jintegra tliet subindiċijiet: (i) subindiċi karatteristiku kostali, li jiddeskrivi r-reżiljenza u s-suxxettibbiltà kostali għall-erożjoni, (ii) subindiċi tal-isfurzar kostali, li jikkaratterizza l-varjabbli tal-isfurzar li jikkontribwixxu għall-erożjoni indotta mill-mewġ, (iii) u subindiċi soċjoekonomiku, li jiddeskrivi l-miri potenzjalment f’riskju. B’mod partikolari, l-awturi applikaw l-indiċi għal sistema fuq diversi livelli, inklużi: L-Irlanda ta’ Fuq (skala nazzjonali), Coleraine Borough Council (skala reġjonali) u Portrush East Strand (skala lokali).