Aanpassing in EU-beleidssectoren

Klimaatverandering heeft complexe gevolgen voor de biofysische processen die ten grondslag liggen aan landbouwsystemen, met zowel negatieve als positieve gevolgen in verschillende EU-regio’s. Stijgende atmosferische CO2-concentratie, hogere temperaturen, veranderingen in neerslagpatronen en in de frequentie van extreme gebeurtenissen beïnvloeden zowel de natuurlijke omgeving als de kwantiteit, kwaliteit en stabiliteit van de voedselproductie. Klimaatschommelingen zijn van invloed op watervoorraden, bodems, plagen en ziekten, wat leidt tot aanzienlijke veranderingen in de landbouw en de veehouderij.

Gebouwen kunnen kwetsbaar zijn voor klimaatverandering. In de toekomst kan er een toename zijn van het risico op instorten, afnemende staat en aanzienlijk waardeverlies als gevolg van meer stormen, sneeuw- of verzakkingsschade, waterschending, verslechterend binnenklimaat en verminderde levensduur van gebouwen. De Europese Commissie wil de klimaatbestendigheid van infrastructuur, met inbegrip van gebouwen, vergroten. Nieuwe en bestaande gebouwen moeten worden beoordeeld op hun weerbaarheid tegen de huidige risico’s en toekomstige klimaatveranderingen, en dienovereenkomstig worden gepland of opgewaardeerd. Een belangrijk beleid ter ondersteuning van de veerkracht van gebouwen is het cohesiebeleid (ook wel regionaal beleid genoemd).

Gebouwen kunnen kwetsbaar zijn voor klimaatverandering. In de toekomst kan er een toename zijn van het risico op instorten, afnemende staat en aanzienlijk waardeverlies als gevolg van meer stormen, sneeuw- of verzakkingsschade, waterschending, verslechterend binnenklimaat en verminderde levensduur van gebouwen. De Europese Commissie wil de klimaatbestendigheid van infrastructuur, met inbegrip van gebouwen, vergroten. Nieuwe en bestaande gebouwen moeten worden beoordeeld op hun weerbaarheid tegen de huidige risico’s en toekomstige klimaatveranderingen, en dienovereenkomstig worden gepland of opgewaardeerd. Een belangrijk beleid ter ondersteuning van de veerkracht van gebouwen is het cohesiebeleid (ook wel regionaal beleid genoemd).

Ondernemingen worden geconfronteerd met twee belangrijke soorten klimaatgerelateerde risico’s: directe fysieke risico’s en transitierisico’s die voortvloeien uit de reactie van de samenleving op klimaatverandering, met name mitigatiemaatregelen. Klimaatverandering kan op verschillende manieren aanzienlijke gevolgen hebben voor toeleveringsketens, distributie en verkoop. Hitte heeft een negatieve invloed op de menselijke gezondheid en kan leiden tot slechtere werkprestaties (verminderde productiviteit) of minder werkuren (arbeidsaanbod).

Zeespiegelstijging kan overstromingen, kusterosie en het verlies van laaggelegen kustsystemen veroorzaken. Het verhoogt ook het risico op stormvloeden en de kans op landwaartse indringing van zout water en kan kustecosystemen in gevaar brengen. De verwachte stijging van de watertemperaturen en de verzuring van de oceanen zullen bijdragen tot een herstructurering van de kustecosystemen; met implicaties voor oceaancirculatie en biogeochemische cycli.

De gevolgen van catastrofale gebeurtenissen voor dit erfgoed gaan gepaard met het trage begin van veranderingen als gevolg van verslechteringsprocessen. Voortdurende temperatuurstijging en schommelingen in temperatuur en vochtigheid of schommelingen in vries-dooicycli veroorzaken degradatie en stress in materialen, wat leidt tot een grotere behoefte aan herstel en behoud. Biologische afbraak veroorzaakt door micro-organismen, bijvoorbeeld, is waarschijnlijker.

De afgelopen jaren heeft Europa te maken gehad met allerlei natuurrampen: ernstige overstromingen, droogtes en bosbranden met verwoestende gevolgen voor het leven van mensen, de Europese economie en het milieu. In het afgelopen decennium heeft de Europese Commissie verschillende strategieën en maatregelen goedgekeurd om het risico op rampen te beperken, zoals de overstromingsrichtlijn en de uitvoering ervan (tijdschema), de EU-actie inzake waterschaarste en droogte, het groenboek over verzekeringen in de context van natuurrampen en door de mens veroorzaakte rampen.

Klimaatverandering beïnvloedt de energiesector op verschillende manieren, variërend van veranderingen in de vraag naar verwarming en koeling; de gevolgen voor de energievoorziening - bijvoorbeeld een verminderde beschikbaarheid van waterkracht tijdens langdurige droogte en een verminderde beschikbaarheid van koelwater die van invloed zijn op de efficiëntie van elektriciteitscentrales. Bovendien kan energie-infrastructuur meer worden blootgesteld aan schade door veranderende klimaatomstandigheden. De Europese Commissie streeft er in het algemeen naar de klimaatbestendigheid van infrastructuur, waaronder energie, te vergroten door strategische kaders te bieden.

Extreme weersomstandigheden in de afgelopen jaren hebben de urgentie vergroot om de aanpassing aan de klimaatverandering in de verschillende EU-beleidsgebieden te integreren. Er zijn weinig specifieke EU-activiteiten om de aanpassing aan de klimaatverandering te integreren in het beleid voor de financiële en verzekeringssector. Veel Europese beleidsmaatregelen in verband met natuurrampen (zie Rampenrisicovermindering) zijn echter zeer relevant voor de financiële en verzekeringssector, aangezien zij aanzienlijke verliezen en financiële rampen kunnen helpen voorkomen. De Europese Commissie heeft zich er ook toe verbonden de financiering van klimaatgerelateerde activiteiten te verhogen door ervoor te zorgen dat ten minste 20 % van de Europese begroting klimaatgerelateerde uitgaven zijn.

De snelle klimaatverandering kan het natuurlijke aanpassingsvermogen van bosecosystemen te boven komen. Het leidt tot een verhoogd risico op verstoringen door stormen, brand, plagen en ziekten met gevolgen voor de groei en productie van bossen. De economische levensvatbaarheid van de bosbouw zal worden aangetast, vooral in zuidelijke gebieden van Europa, evenals het vermogen van bossen om milieudiensten te verlenen, met inbegrip van veranderingen in de koolstofputfunctie. In 2013 heeft de Commissie een nieuwe EU-bosstrategie aangenomen, waarmee wordt ingespeeld op nieuwe uitdagingen waarmee bossen en de bosbouwsector worden geconfronteerd.

Klimaatverandering zal nieuwe gezondheidsrisico's met zich meebrengen en de huidige gezondheidsproblemen versterken. Zowel directe als indirecte effecten op de gezondheid van mens, plant en dier worden verwacht van klimaatverandering. Directe effecten zijn het gevolg van veranderingen in de intensiteit en frequentie van extreme weersomstandigheden zoals hittegolven en overstromingen. Indirecte effecten kunnen worden gevoeld door veranderingen in de incidentie van ziekten die worden overgedragen door insecten (d.w.z. door vectoren overgedragen ziekten veroorzaakt door muggen en teken), knaagdieren of veranderingen in water, voedsel en luchtkwaliteit. De EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering van de Europese Commissie gaat vergezeld van een werkdocument van de diensten van de Commissie.

De uitdagingen die de klimaatverandering met zich meebrengt voor de ICT vallen uiteen in twee hoofdcategorieën: acute gebeurtenissen en chronische stress. Acute gebeurtenissen (ook wel kritieke of crisisgebeurtenissen genoemd) omvatten overstromingen (pluviaal, fluviaal, kust), ijsstormen, hittegolven, enz. Acute gebeurtenissen brengen ICT-infrastructuren in gevaar door de fysieke activa waarvan ze afhankelijk zijn te vernietigen of uit te schakelen. Chronische spanningen zijn het gevolg van meer geleidelijke veranderingen in klimaatnormen, zoals veranderingen in temperatuurbereiken en vochtigheidsniveaus. Hoewel deze effecten minder waarschijnlijk catastrofale gevolgen zullen hebben, zullen ze leiden tot een verhoogde aantasting van activa, frequentere storingen en een kortere levensduur.

Ruimtelijke ordening wordt beschouwd als een van de meest doeltreffende processen om de lokale aanpassing aan de klimaatverandering te vergemakkelijken. Bestaande processen en instrumenten die beschikbaar zijn via het gemeentelijke ruimtelijkeordeningsproces in de EU, met inbegrip van officiële plannen, bestemmingsplannen en/of ontwikkelingsvergunningen, helpen bij het minimaliseren van de ontwikkelingsrisico’s voor een gemeente als gevolg van de voorspelde gevolgen van toegenomen overstromingen, bosbranden, aardverschuivingen en/of andere natuurlijke gevaren als gevolg van een veranderend klimaat.

De klimaatverandering zal naar verwachting ernstige gevolgen hebben voor het mariene milieu. De stijging van de watertemperaturen zal bijdragen tot een herstructurering van mariene ecosystemen met gevolgen voor de oceaancirculatie, biogeochemische cycli en de mariene biodiversiteit. Oceaanverzuring zal van invloed zijn op het vermogen van sommige soorten die calciumcarbonaat afscheiden (zoals weekdieren, planktons en koralen) om hun schelpen of skeletten te produceren. Warmer en zuurder zeewater zal dus negatieve gevolgen hebben voor de visserij en de aquacultuur.

Tegen het einde van de eeuw wordt verwacht dat de Europese bergen fysiek zullen zijn veranderd. Gletsjers zullen een aanzienlijk massaverlies hebben geleden, maar veranderingen hebben ook gevolgen voor de lagere, middenheuvels en uiterwaarden, waardoor de beschikbaarheid van water, de landbouwproductie, het toerisme en de gezondheidssector worden beïnvloed. Seizoensgebonden sneeuwlijnen zullen op hogere hoogten worden gevonden en sneeuwseizoenen zullen korter worden. Boomlijnen zullen omhoog bewegen en bospatronen zullen veranderen in lagere hoogtes.

Omdat weer en klimaat een beslissende invloed hebben op het reisseizoen en de keuze van vakantiebestemmingen, is de toeristische sector er sterk van afhankelijk. Er is ook een sterke band tussen natuur en toerisme, maar ook tussen cultureel erfgoed en toerisme. Afhankelijk van de locatie en de tijd van het jaar kan het toerisme positief of negatief worden beïnvloed door klimaatverandering.

Sinds het witboek van de Europese Commissie over aanpassing aan de klimaatverandering (COM(2009) 148) wordt gewezen op de noodzaak om het vervoerssysteem aan te passen aan de gevolgen van de klimaatverandering. Aanpassing van het vervoer wordt aangepakt door een combinatie van Europees beleid op het gebied van vervoer, klimaatverandering en onderzoek. De Europese Unie bevordert beste praktijken door aanpassing te integreren in haar programma's voor de ontwikkeling van vervoersinfrastructuur en verstrekt richtsnoeren, bijvoorbeeld door passende normen voor de bouw te ontwikkelen. De actie is gericht op vervoersinfrastructuur, en met name op het trans-Europees vervoersnetwerk (TEN-T).

In Europa woont bijna 73% van de bevolking in stedelijke gebieden en dit zal naar verwachting toenemen tot meer dan 80% in 2050. Klimaatverandering zal waarschijnlijk van invloed zijn op bijna alle componenten van steden en dorpen - hun milieu, economie en samenleving. Dit brengt nieuwe, complexe uitdagingen met zich mee voor stadsplanning en -beheer. De gevolgen van de klimaatverandering voor de knooppunten van de economische activiteit, het sociale leven, de cultuur en de innovatie in Europa hebben repercussies tot ver buiten hun gemeentegrenzen.

Watervoorraden worden rechtstreeks beïnvloed door de klimaatverandering en het beheer van deze hulpbronnen heeft gevolgen voor de kwetsbaarheid van ecosystemen, sociaal-economische activiteiten en de menselijke gezondheid. Waterbeheer zal naar verwachting ook een steeds centralere rol spelen bij adaptatie. De klimaatverandering zal naar verwachting leiden tot grote veranderingen in de beschikbaarheid van water in heel Europa, met toenemende waterschaarste en droogtes, voornamelijk in Zuid-Europa, en een toenemend risico op overstromingen in het grootste deel van Europa.