Risicogebaseerde zonering en locatiebepaling voor mariene aquacultuur

Ruimtelijke planning voor mariene aquacultuur, met inbegrip van risicogebaseerde zonering en situering, krijgt meer aandacht, gezien de toenemende ontwikkeling van de aquacultuursector. Het heeft tot doel het meest billijke gebruik van de mariene ruimte voor deze activiteit te waarborgen, de productie te ondersteunen, conflicten met andere toepassingen tot een minimum te beperken en de milieu-integriteit te handhaven.

De FAO (FAO,2018 , FAO,2017 ) moedigt de zonering en situering van mariene aquacultuur aan door middel van een ecosysteembenadering en door rekening te houden met klimaatvariabiliteit en -verandering als een belangrijke aanpassingsmaatregel. Een passende locatieselectie, ondersteund door een flexibel regelgevingskader, wordt ook voorgesteld als aanpassingsstrategie in casestudy’s van het door Horizon 2020 gefinancierde ClimeFish-project, met als doel ervoor te zorgen dat de toename van de productie van schaal- en schelpdieren plaatsvindt in gebieden en voor soorten met een potentieel voor duurzame groei, gezien de verwachte veranderingen in het klimaat. Risicogebaseerde zonering en situering kunnen helpen gebieden te vermijden die bijzonder kwetsbaar zijn voor klimaatrisico’s en de meest geschikte gebieden voor de gekweekte soorten te selecteren, rekening houdend met zowel de huidige toestand als de uitdagingen die de klimaatverandering op middellange termijn met zich meebrengt. Het totale proces maakt het mogelijk om mogelijke economische verliezen te minimaliseren die kunnen voortvloeien uit keuzes die geen rekening houden met alle risico's en zorgen.

Risicogebaseerde zonering en locatieselectie zijn nodig in gebieden waar de aquacultuur zich begint te ontwikkelen en waar de aquacultuur zich al heeft ontwikkeld en de verplaatsing ervan wordt beperkt door milieukwesties en conflicten met andere toepassingen. Er bestaat een grote verscheidenheid aan ruimtelijke instrumenten en modellen, zoals beschreven in een speciale FAO-publicatie (FAO, 2017). Het Aquaspace-project (gefinancierd door het Horizon 2020-programma van de EU) heeft nieuwe kennis opgeleverd om inzicht te krijgen in de ruimtelijke en sociaal-economische beperkingen op de uitbreiding van de aquacultuur en testinstrumenten om deze beperkingen te helpen overwinnen. Aquaspace heeft met name een toolbox geleverd met informatie over instrumenten die tijdens het project zijn getest, om te helpen en te ondersteunen bij het doel om meer ruimte van hoge kwaliteit beschikbaar te stellen voor aquacultuur. Met het H2020-gefinancierde project TAPAS (Tools for Assessment and Planning of Aquaculture Sustainability) is nieuw onderzoek ontwikkeld om de ecologische duurzaamheid van de Europese aquacultuur te bevorderen en te consolideren, waarbij ook near-field modellen voor locatieselectie van aquacultuur worden verstrekt, met behulp van een reeks bestaande, aangepaste en nieuw ontwikkelde modellen.

In het kader van het ruimtelijke ordeningsproces is de zoneringsstap gericht op het identificeren van brede gebieden die potentieel geschikt zijn voor aquacultuur, ook wel “toegewezen zones voor aquacultuur” (AZA) genoemd, om ervoor te zorgen dat aquacultuur wordt geïntegreerd in gebieden die al voor andere doeleinden worden geëxploiteerd. De zonering moet een volledige risicoanalyse omvatten waarin de belangrijkste bedreigingen voor een succesvolle productie worden vastgesteld. Er moet ook rekening worden gehouden met klimaatgerelateerde risico’s om succes in de aquacultuursector te waarborgen, aangezien de sector kwetsbaar is voor een aantal potentieel catastrofale klimaatverstoringen. Klimaatrisico’s omvatten directe schade als gevolg van ernstige golven, getijden- en stormvloeden, alsook langzame effecten die verantwoordelijk zijn voor veranderingen in de fysisch-chemische omstandigheden van zeewater (bv. stijgende temperaturen, verzuring) en gerelateerde indirecte effecten zoals ziekteverspreiding, schadelijke algenbloei en hypoxie. Klimaatrisico’s zijn onder meer niet-klimaatrisico’s, bijvoorbeeld in verband met het milieu (verontreiniging), gezondheid (bioveiligheid) en sociale conflicten.

Wanneer brede zones worden gedefinieerd die geschikt zijn voor mariene aquacultuur, zorgt de situeringsstap ervoor dat bedrijven zich bevinden op een specifieke locatie met de juiste kenmerken die een succesvolle productie mogelijk maken. Door middel van locatieselectie worden de biofysische eigenschappen van een locatie vergeleken met de behoeften van de geselecteerde organismen voor cultuur en met de functionele vereisten van landbouwbedrijven. Deze beoordeling moet een beoordeling omvatten van de lokale klimaatomstandigheden (historische gegevens), van de risico’s van klimaatvariabiliteit (bv. stormen) en van langetermijntrends (bv. stijgende temperatuur en verandering in zoutgehalte). Het hele proces van zonering en situering heeft tot doel conflicten met andere sectoren en negatieve effecten op de samenleving, het menselijk welzijn en ecosysteemfuncties en -diensten tot een minimum te beperken, volgens de ecosysteembenadering van de ontwikkeling van aquacultuur.