Restauratie en klimaatadaptatie van kerkruïnes, Holla, Noorwegen

De Holla kerkruïne bevindt zich in Ulefoss, Zuidoost-Noorwegen. Het is een zeer oud gebouw dat sinds 1920 verschillende renovatiewerkzaamheden heeft ondergaan, met behulp van materialen en methoden die op de lange termijn enkele zwakke punten hebben blootgelegd. Deze neerslagepisodes zullen grotere regenoverstromingen veroorzaken en het risico op erosie en aardverschuivingen vergroten. Aan de andere kant zullen zomerdroogtes ook vaker voorkomen. De stijging van de zeespiegel zal leiden tot grotere stormvloeden. Het risico op vorstscheuren kan worden verhoogd in gebieden waar meerdere vries-/dooicycli plaatsvinden. (CICERO Centrum voor Internationaal Klimaatonderzoek, rapport 2018). De combinatie van toenemende neerslag en vorst-dooicycli als gevolg van klimaatverandering vormen een toenemende bedreiging voor de oude ruïne.

De doelstellingen van de restauratie waren:

• Bewaar de ruïnes op de lange termijn, ook onder een veranderend klimaat: De ruïnes van Holla Church zijn een waardevol onderdeel van de Noorse geschiedenis en cultuur, en daarom worden ze beschouwd als een belangrijke troef om te bewaren voor toekomstige generaties.
• Maak de ruïnes toegankelijk: De ruïnes waren voor de restauratie niet gemakkelijk toegankelijk voor het publiek. Het restauratieproject omvatte de aanleg van een nieuw pad naar de ruïnes en de installatie van interpretatieve bewegwijzering. De publieke toegankelijkheid was een belangrijke doelstelling om ook toeristische mogelijkheden te ontvouwen.
• Verbeter het uiterlijk van de ruïnes: De ruïnes waren in verval voor de restauratie. Het restauratieproject omvatte het verwijderen van vegetatie, het stabiliseren van de muren en het vervangen van ontbrekende stenen.
• Interpreteer de ruïnes: De ruïnes zijn een herinnering aan de rijke geschiedenis van Holla Church. Het restauratieproject omvatte de installatie van informatiepanelen die de geschiedenis van de kerk en het restauratieproces uitleggen.

Het projectteam koos voor een holistische benadering van de aanpassing aan de klimaatverandering. Dit hield in dat rekening werd gehouden met de langetermijneffecten van klimaatverandering op de ruïnes van de Holla-kerk en het omliggende gebied. Meer in het bijzonder werd op verschillende manieren rekening gehouden met klimaatverandering bij de restauratie van de ruïnes van de Holla-kerk in Ulefoss.

• Betonverbindingen uit de jaren 1920 zijn verwijderd en vervangen door hydraulische kalkverbindingen. Hoewel dit materiaal niet de oorspronkelijke mortel is (“pure kalkmortel” of “hydraatkalkmortel”), is het minder gevoelig voor schade door vocht en verwering. De originele mortel zou niet bestand zijn tegen buitenklimaatomstandigheden, omdat de Holla-ruïne geen overdekt gebouw is.
• De wandafdekking (voorheen gemaakt van leisteen met een reparatiemiddel op basis van siliconen, sinds 1920) werd vervangen. Deze nieuwe muurafdekking gebruikte gegoten vezelbewapende betonplaten, glijdend bij de muurbovenkant. Deze oplossing werd gebruikt om scheuren op de onderliggende wanden te voorkomen, omdat de temperatuur en bodemcondities (geologie, hydrologie, hydrogeologie en bodemcondities van een locatie) veranderen.
• Bodem op de dichtstbijzijnde 25 cm van de muren werd vervangen door grind. Dit werd gedaan om te voorkomen dat regenwater de muren in natte periodes doorweekt en vuur om de muren in droge en warme periodes te bereiken.
• Inheemse soorten vegetatie werden geplant in het landschap rond de ruïnes. Dit helpt de biodiversiteit te bevorderen en het risico op erosie te verminderen.

De 18e eeuwse bakstenen ingang naar het Westen was niet te redden. Daarom werd het gedemonteerd en vervangen door moderne historische stijl metselwerk. Het restauratieproject werd gemonitord sinds het werd gestart en zal enkele jaren na de voltooiing ervan worden uitgevoerd om ervoor te zorgen dat het functioneert zoals bedoeld. Deze monitoring hielp bij het identificeren van gebieden die moesten worden behandeld om de gevolgen van klimaatverandering verder te verminderen. Het is belangrijk dat de monitoring ook wordt voortgezet als er geen wijzigingen worden geconstateerd. Het metselwerk wordt om de twee jaar gecontroleerd en kleine gebreken worden onmiddellijk hersteld voordat ze meer fundamentele schade veroorzaken.

De ruïne wordt beschouwd als stabiel met betrekking tot de schade van de bouwdaling. Er wordt dus geen speciale aanvullende monitoring uitgevoerd, behalve grondige visuele inspecties van de gewrichten. Aangezien de ruïne onlangs is herbenoemd, zal elke mogelijke schade zich laten zien als scheuren tussen steen en gewrichten.

Het Noorse directoraat Cultureel Erfgoed (Riksantikvaren)was het leidende agentschap voor het project. Het was verantwoordelijk voor het toezicht op het project en voor de naleving van de wet op het cultureel erfgoed (Kulturminneloven). Het directoraat heeft ook verschillende belanghebbenden geraadpleegd, waaronder lokale historici, archeologen en leden van de lokale gemeenschap. Het restauratieproject werd ook onderworpen aan controle door het publiek en werd verspreid via de media. Sommige mensen waren bezorgd dat het project de ruïnes zou beschadigen of dat het niet zou worden gedaan op een manier die de geschiedenis van de site respecteerde.

De gemeente Holla was verantwoordelijk voor de medefinanciering van het project. Ze werkten ook samen met de andere belanghebbenden om ervoor te zorgen dat het project verenigbaar was met de plannen van de gemeente voor het gebied. De gemeente heeft ook bijgedragen aan de promotie van het project bij bezoekers en bewoners van het gebied.

Naast formele manieren om belanghebbenden te betrekken, was er ook veel informele participatie vanuit de gemeenschap. Omwonenden waren op verschillende manieren betrokken bij het project, zoals het verstrekken van informatie over de geschiedenis van de ruïnes en vrijwilligerswerk om te helpen met de restauratiewerkzaamheden.

Er kunnen drie belangrijke succesfactoren worden geïdentificeerd:

• Het project is ontworpen om langdurig te zijn en het restauratieteam heeft rekening gehouden met de langetermijneffecten van klimaatverandering. Deze aanpak zal helpen om ervoor te zorgen dat de ruïnes worden bewaard voor toekomstige generaties. Er is geen garantie dat het metselwerk van de laatste restauratie 'voor altijd' zal blijven staan. De gekozen methoden en materialen maken echter gerichte reparaties aan specifieke onderdelen / secties (punt-tot-punt) van de ruïne mogelijk
• De deelname van belanghebbenden aan de restauratie van de ruïnes van de Holla-kerk was essentieel voor het succes van het project. Door een verscheidenheid aan belanghebbenden te betrekken, kon het project voldoen aan de behoeften van de gemeenschap en ervoor zorgen dat de ruïnes werden hersteld op een manier die gevoelig was voor hun historische en culturele betekenis. Als zodanig was het project open voor het publiek tijdens het restauratieproces, en de ruïnes waren zelfs open voor bezoekers tijdens de restauratiewerkzaamheden. Dit heeft bijgedragen aan het bevorderen van een gevoel van gemeenschapseigendom van de ruïnes en heeft hen een meer gewaardeerd deel van de gemeenschap gemaakt.
• Het restauratieproject gebruikte traditionele en klimaatbestendige materialen en methoden, zoals ashlar en mortel, om ervoor te zorgen dat de ruïnes voor toekomstige generaties zouden worden bewaard. Deze aanpak was ook respectvol voor het historische karakter van de site.

De belangrijkste beperkende factoren waren:

• Het restauratieproject moest de noodzaak om de ruïnes te behouden in evenwicht brengen met de noodzaak om ze toegankelijker te maken voor het publiek. Dit vereiste een zorgvuldige planning en ontwerp.
• Het restauratieproject was duur en het was noodzakelijk om financiering uit verschillende bronnen te verkrijgen. Dit ging gepaard met een aanzienlijke hoeveelheid fondsenwerving en subsidieaanvragen.
• Er was enige weerstand tegen het restauratieproject van mensen die zich zorgen maakten over de impact op het milieu en de historische integriteit van de site. Dit vereiste zorgvuldige communicatie en outreach om de zorgen van de gemeenschap aan te pakken.
• De ruïnes zullen voortdurend onderhoud nodig hebben om ervoor te zorgen dat ze in goede staat blijven. Dit vereist een engagement van de lokale gemeenschap en van de autoriteiten.

De restauratie van de ruïnes van de Hollakerk was een samenwerking tussen het Noorse Directoraat voor Cultureel Erfgoed (Riksantikvaren), de Noorse Vereniging voor de Bescherming van Oude Monumenten en de gemeente Holla. Het project werd gefinancierd door de Noorse overheid, de gemeente Holla en particuliere donaties.

Volgens de Riksantikvaren bedroegen de totale kosten van het project 14,5 miljoen NOK (ongeveer 1,4 miljoen EUR). Particuliere donaties leverden 2,8 miljoen NOK (ongeveer 0,3 miljoen EUR).

Naast het behoud van een waardevol deel van de Noorse geschiedenis en cultuur, zijn de Holla Church ruïnes een herinnering aan de geschiedenis van de Holla parochie en het omliggende gebied. De restauratie heeft meer bezoekers naar het gebied getrokken. Dit heeft bedrijven in de lokale gemeenschap ten goede gekomen en heeft geholpen om de lokale economie nieuw leven in te blazen.

De restauratie van de ruïnes van de Holla-kerk was onderworpen aan een aantal wettelijke vereisten, waaronder:

• De Culturele Erfgoedwet (Kulturminneloven): Deze wet regelt de bescherming en het behoud van cultureel erfgoed in Noorwegen. Het vereist dat alle projecten die van invloed kunnen zijn op cultureel erfgoed moeten worden goedgekeurd door de Riksantikvaren.
• De plannings- en bouwwet (Plan- og bygningsloven): Deze wet regelt de planning en ontwikkeling van land in Noorwegen. Het vereist dat alle projecten die veranderingen in de gebouwde omgeving met zich meebrengen, door de gemeente moeten worden goedgekeurd.
• De Wet milieubescherming (Forurensningsloven): Deze wet regelt de bescherming van het milieu in Noorwegen. Het vereist dat alle projecten die een impact op het milieu kunnen hebben, worden beoordeeld op hun milieueffect.

Het herstelproject werd onderworpen aan een milieueffectbeoordeling (MEB) om ervoor te zorgen dat het geen significant negatief effect op het milieu zou hebben. In de MEB werd vastgesteld dat het project enkele kleine negatieve gevolgen zou hebben, zoals het verlies van vegetatie en de verstoring van de habitats van dieren. Het project werd echter aanvaardbaar geacht in het licht van de voordelen die het zou opleveren voor het culturele erfgoed van het gebied.

De restauratie van de ruïnes van de Hollakerk in Ulefoss was een project dat in 2002 begon en in 2020 werd voltooid.

Op voorwaarde dat regelmatig toezicht en onderhoud wordt uitgevoerd zoals gepland, zullen de werken naar verwachting de komende 100 jaar standhouden.

Inger-Marie Aicher Olsrud
The Norwegian Directorate of Cultural Heritage
postmottak@ra.no

Holla kirkeruin (in het Noors)

Konserveringen av Holla kirkeruin - Riksantikvaren (in het Noors)