Restauratie en klimaatadaptatie van kerkruïnes, Holla, Noorwegen

De Holla-kerkruïne bevindt zich in Ulefoss, Zuidoost-Noorwegen. Het is een zeer oud gebouw dat sinds de jaren 1920 verschillende renovatiewerken heeft ondergaan, door materialen en methoden te gebruiken die op de lange termijn enkele zwakheden hebben blootgelegd. Deze neerslagepisodes zullen grotere regenoverstromingen veroorzaken en het risico op erosie en aardverschuivingen vergroten. Aan de andere kant zullen zomerdroogtes ook vaker voorkomen. De stijging van de zeespiegel zal leiden tot grotere stormvloeden. Het risico op vorstscheuren kan worden verhoogd in gebieden die verschillende bevriezings- / dooicycli ervaren. (CICERO Center for International Climate research, verslag 2018). De combinatie van toenemende neerslag en vorst-dooicycli als gevolg van klimaatverandering vormen een toenemende bedreiging voor de oude ruïne.

De doelstellingen van de restauratie waren:

• Bewaar de ruïnes op de lange termijn, ook in een veranderend klimaat: De ruïnes van de Holla-kerk zijn een waardevol onderdeel van de Noorse geschiedenis en cultuur, en daarom worden ze beschouwd als een belangrijke aanwinst om te behouden voor toekomstige generaties.
• Maak de ruïnes toegankelijk: De ruïnes waren voor de restauratie niet gemakkelijk toegankelijk voor het publiek. Het restauratieproject omvatte de aanleg van een nieuw pad naar de ruïnes en de installatie van interpretatieve bewegwijzering. De toegankelijkheid voor het publiek was ook een belangrijke doelstelling om toeristische kansen te ontplooien.
• Verbeter het uiterlijk van de ruïnes: De ruïnes waren in een staat van verval voor de restauratie. Het restauratieproject omvatte de verwijdering van vegetatie, de stabilisatie van de muren en de vervanging van ontbrekende stenen.
• Interpreteer de ruïnes: De ruïnes herinneren aan de rijke geschiedenis van Holla Church. Het restauratieproject omvatte de installatie van informatiepanelen die de geschiedenis van de kerk en het restauratieproces uitleggen.

Het projectteam koos voor een holistische aanpak van de aanpassing aan de klimaatverandering. Dit hield in dat rekening werd gehouden met de langetermijneffecten van klimaatverandering op de ruïnes van de Holla-kerk en de omgeving. Meer in het bijzonder werd bij de restauratie van de ruïnes van de Hollakerk in Ulefoss op verschillende manieren rekening gehouden met de klimaatverandering.

• Betonvoegen uit de jaren 1920 zijn verwijderd en vervangen door hydraulische kalkvoegen. Hoewel dit materiaal niet de oorspronkelijke mortel is (“pure kalkmortel” of “kalkhydraatmortel”), is het minder gevoelig voor schade door vocht en verwering. De oorspronkelijke mortel zou niet bestand zijn tegen buitenklimaatomstandigheden, omdat de Holla-ruïne geen overdekt gebouw is.
• De wandafdekking (voorheen gemaakt van leisteen met een op siliconen gebaseerde reparatiestof, sinds 1920) werd vervangen. Deze nieuwe muurafdekking gebruikte gegoten vezelbewapende betonplaten, die aan de muurbovenkant glijden. Deze oplossing werd gekozen om scheuren op de onderliggende wanden te voorkomen, omdat de temperatuur en grondomstandigheden (geologie, hydrologie, hydrogeologie en bodemomstandigheden van een locatie) veranderen.
• Bodem op de dichtstbijzijnde 25 cm van de muren werd vervangen door grind. Dit werd gedaan om te voorkomen dat regenwater de muren in natte perioden doorweekt en vuur om de muren in droge en hete perioden te bereiken.
• Inheemse soorten vegetatie werden geplant in het landschap rond de ruïnes. Dit helpt de biodiversiteit te bevorderen en het risico op erosie te verminderen.

De 18e eeuwse bakstenen ingang naar het Westen was niet te redden. Daarom werd het ontmanteld en vervangen door moderne historische stijl metselwerk. Het restauratieproject werd gemonitord sinds het werd gestart en zal nog enkele jaren na de voltooiing ervan worden uitgevoerd om ervoor te zorgen dat het naar behoren functioneert. Deze monitoring heeft geholpen bij het identificeren van gebieden die moeten worden behandeld om de impact van klimaatverandering verder te verminderen. Het is belangrijk dat de monitoring ook wordt voortgezet als er geen wijzigingen worden gedetecteerd. Het metselwerk wordt om de twee jaar gecontroleerd en kleine gebreken worden onmiddellijk gerepareerd voordat ze meer fundamentele schade veroorzaken.

De ruïne wordt beschouwd als stabiel met betrekking tot schade door verzakking van het gebouw. Er wordt dus geen speciale aanvullende monitoring uitgevoerd, behalve grondig visuele inspecties van de gewrichten. Omdat de ruïne onlangs is hernoemd, zal elke mogelijke schade zich laten zien als scheuren tussen steen en gewrichten.

Het Noorse directoraat Cultureel Erfgoed (Riksantikvaren) was het leidende agentschap voor het project. Zij was verantwoordelijk voor het toezicht op het project en zorgde ervoor dat het werd uitgevoerd in overeenstemming met de wet op het cultureel erfgoed (Kulturminneloven). Het directoraat heeft ook een verscheidenheid aan belanghebbenden geraadpleegd, waaronder lokale historici, archeologen en leden van de lokale gemeenschap. Het restauratieproject werd ook door het publiek gecontroleerd en via de media verspreid. Sommige mensen waren bezorgd dat het project de ruïnes zou beschadigen of dat het niet zou worden gedaan op een manier die de geschiedenis van de site respecteerde.

De gemeente Holla was verantwoordelijk voor de medefinanciering van het project. Ze werkten ook samen met de andere belanghebbenden om ervoor te zorgen dat het project verenigbaar was met de plannen van de gemeente voor het gebied. De gemeente hielp ook om het project te promoten bij bezoekers en bewoners van het gebied.

Naast formele manieren om belanghebbenden te betrekken, was er ook veel informele participatie vanuit de gemeenschap. Omwonenden waren op verschillende manieren betrokken bij het project, zoals het verstrekken van informatie over de geschiedenis van de ruïnes en vrijwilligerswerk om te helpen met de restauratiewerkzaamheden.

Er kunnen drie belangrijke succesfactoren worden onderscheiden:

• Het project was ontworpen om lang mee te gaan en het restauratieteam hield rekening met de langetermijneffecten van klimaatverandering. Deze aanpak zal ervoor zorgen dat de ruïnes bewaard blijven voor toekomstige generaties. Er is geen garantie dat het metselwerk van de laatste restauratie 'voor altijd' zal blijven staan. De gekozen methoden en materialen maken echter gerichte reparaties aan specifieke onderdelen / secties (punt-tot-punt) van de ruïne mogelijk
• De deelname van belanghebbenden aan de restauratie van de ruïnes van de Hollakerk was essentieel voor het succes van het project. Door verschillende belanghebbenden te betrekken, kon het project voldoen aan de behoeften van de gemeenschap en ervoor zorgen dat de ruïnes werden hersteld op een manier die rekening hield met hun historische en culturele betekenis. Als zodanig was het project open voor het publiek tijdens het restauratieproces, en de ruïnes waren zelfs open voor bezoekers tijdens de restauratiewerkzaamheden. Dit hielp om een gevoel van gemeenschapseigendom van de ruïnes te bevorderen en heeft hen tot een meer gewaardeerd deel van de gemeenschap gemaakt.
• Het restauratieproject gebruikte traditionele, klimaatbestendige materialen en methoden, zoals ashlar en mortel, om ervoor te zorgen dat de ruïnes voor toekomstige generaties bewaard zouden blijven. Deze aanpak was ook respectvol voor het historische karakter van de site.

De belangrijkste beperkende factoren waren:

• Het restauratieproject moest een evenwicht vinden tussen de noodzaak om de ruïnes te behouden en de noodzaak om ze toegankelijker te maken voor het publiek. Dit vereiste een zorgvuldige planning en ontwerp.
• Het restauratieproject was duur en het was noodzakelijk om financiering uit verschillende bronnen te verkrijgen. Dit omvatte een aanzienlijk bedrag aan fondsenwerving en subsidieaanvragen.
• Er was enige weerstand tegen het restauratieproject van mensen die bezorgd waren over de impact op het milieu en de historische integriteit van de site. Dit vereiste zorgvuldige communicatie en outreach om de zorgen van de gemeenschap aan te pakken.
• De ruïnes zullen voortdurend onderhoud nodig hebben om ervoor te zorgen dat ze in goede staat blijven. Dit vereist een engagement van de lokale gemeenschap en van de autoriteiten.

De restauratie van de ruïnes van de Hollakerk was een gezamenlijke inspanning van het Noorse Directoraat voor Cultureel Erfgoed (Riksantikvaren), de Noorse Vereniging voor de Bescherming van Oude Monumenten, en de gemeente Holla. Het project werd gefinancierd door de Noorse overheid, de gemeente Holla en particuliere donaties.

Volgens de Riksantikvaren bedroegen de totale kosten van het project 14,5 miljoen NOK (ongeveer 1,4 miljoen EUR). Particuliere donaties leverden 2,8 miljoen NOK (ongeveer 0,3 miljoen EUR).

Naast het behoud van een waardevol deel van de Noorse geschiedenis en cultuur, zijn de ruïnes van de Holla-kerk een herinnering aan de geschiedenis van de Holla-parochie en de omgeving. De restauratie heeft meer bezoekers naar het gebied getrokken. Dit heeft bedrijven in de lokale gemeenschap ten goede gekomen en heeft geholpen om de lokale economie nieuw leven in te blazen.

De restauratie van de ruïnes van de Hollakerk was onderworpen aan een aantal wettelijke vereisten, waaronder:

• De Wet op het Cultureel Erfgoed (Kulturminneloven): Deze wet regelt de bescherming en het behoud van cultureel erfgoed in Noorwegen. Het vereist dat alle projecten die van invloed kunnen zijn op cultureel erfgoed door de Riksantikvaren worden goedgekeurd.
• De plannings- en bouwwet (Plan- og bygningsloven): Deze wet regelt de planning en ontwikkeling van land in Noorwegen. Het vereist dat alle projecten die veranderingen in de gebouwde omgeving met zich meebrengen, door de gemeente worden goedgekeurd.
• Wet milieubescherming (Forurensningsloven): Deze wet regelt de bescherming van het milieu in Noorwegen. Het vereist dat alle projecten die een impact op het milieu kunnen hebben, op hun milieueffect worden beoordeeld.

Het herstelproject werd onderworpen aan een milieueffectbeoordeling (MEB) om ervoor te zorgen dat het geen significante negatieve gevolgen voor het milieu zou hebben. Uit de MEB bleek dat het project enkele kleine negatieve gevolgen zou hebben, zoals het verlies van vegetatie en de verstoring van dierlijke habitats. Het project werd echter aanvaardbaar geacht in het licht van de voordelen die het zou opleveren voor het cultureel erfgoed van het gebied.

De restauratie van de ruïnes van de Hollakerk in Ulefoss was een project dat begon in 2002 en werd voltooid in 2020.

Op voorwaarde dat regelmatig toezicht en onderhoud wordt uitgevoerd zoals gepland, zullen de werkzaamheden naar verwachting de komende 100 jaar standhouden.

Inger-Marie Aicher Olsrud
The Norwegian Directorate of Cultural Heritage
postmottak@ra.no

Konserveringen av Holla kirkeruin - Riksantikvaren (in het Noors)