LIFE en kustbeheer

Kustgebieden behoren tot de meest productieve gebieden ter wereld en hebben een hoge ecologische en economische waarde. Ze bieden een breed scala aan waardevolle habitats en ecosysteemdiensten die altijd mensen en menselijke activiteiten hebben aangetrokken. Momenteel woont meer dan 40 % van de Europese burgers in de buurt van kustlijnen, die zich uitstrekken van het noordoostelijke deel van de Atlantische Oceaan en de Oostzee tot de Middellandse Zee en de Zwarte Zee. Deze intensieve concentratie van de bevolking en de buitensporige exploitatie van natuurlijke hulpbronnen zetten onze kustecosystemen onder enorme druk, wat leidt tot verlies van biodiversiteit en vernietiging van habitats. Kustgebieden behoren ook tot de meest kwetsbare gebieden voor klimaatverandering. Risico's zijn onder meer overstromingen, erosie, zeespiegelstijging en extreme weersomstandigheden. Deze gevolgen zijn verreikend en veranderen reeds het leven en de bestaansmiddelen van kustgemeenschappen. Binnen de Europese Unie worden naar schatting 13 miljoen mensen met ontheemding bedreigd als de zeespiegel met één meter stijgt, met een jaarlijkse rekening voor nietsdoen van maximaal 6 miljard euro. De EU is zich bewust van deze talrijke en gevoelige kwesties en heeft met name door middel van een aanbeveling van 2002 het geïntegreerde, sectoroverschrijdende beheer van kustgebieden en de grensoverschrijdende samenwerking bevorderd. De aanbeveling over ICZM en de ratificatie van het ICZM-protocol bij het Verdrag van Barcelona voor het Middellandse Zeegebied in 2010 bieden geharmoniseerde beleidsinstrumenten die de uitvoering van geïntegreerd beleid vergemakkelijken. In dit verband en binnen het bredere kader van het geïntegreerd maritiem beleid heeft de Europese Commissie een aantal projecten en initiatieven opgezet en gefinancierd die deze aanpak ondersteunen of illustreren. Het LIFE-programma (het financieringsinstrument van de EU voor het milieu) is een van de belangrijkste financieringsinstrumenten van de EU ter ondersteuning van de goedkeuring en uitvoering van concrete ICZM-projecten en de ontwikkeling van beste praktijken voor het beheer van kustgebieden. Dit rapport geeft een overzicht van verschillende LIFE-projecten die bijdragen aan de kennis, bescherming en duurzaam gebruik van het kustmilieu. Hierin worden voorbeelden gegeven van de wijze waarop het beleid in de praktijk is gebracht ten behoeve van de Europese kustgebieden. Na een inleiding over het ICZM-beleidskader richt het verslag zich met name op de analyse (met inbegrip van een beschrijving van relevante casestudy’s) van de volgende kwesties: - het uitvoeren van kustbeheer; - activiteiten die gevolgen hebben voor kustgebieden; - Duurzame scheepvaart en havens; aanpassing aan de klimaatverandering aan de kust; - verbetering van het kustmilieu; - Geïntegreerde kusthabitatacties. De kwetsbaarheid van kustgebieden voor de gevolgen van de klimaatverandering heeft de EU ertoe aangezet een begin te maken met de herziening van haar aanbeveling inzake GBKG om meer aandacht te besteden aan de aanpassing aan de klimaatverandering op lokaal en regionaal niveau. Een aantal voltooide en voortgezette LIFE-projecten biedt nuttige lessen voor het ICZM-proces op dit gebied. Bijvoorbeeld projecten die aantonen hoe lokale en regionale overheden gegevens en scenario’s over klimaatverandering kunnen opnemen in het in kaart brengen van kustrisico’s en langetermijnplanning; of projecten die actie ondernemen tegen het binnendringen van zout water door samen te werken met, in plaats van tegen, de natuur om de veerkracht van kustecosystemen en -gemeenschappen te versterken. Een op kennis gebaseerde aanpak, waarbij alle belangrijke belanghebbenden worden betrokken, was een essentieel onderdeel van de inspanningen van LIFE-projecten.