Stedenbouwkundige planning voor veerkracht en gezondheid: kernboodschappen

Volksgezondheid en de relatie met stedelijke planning, risicobeheer en de natuurlijke en gebouwde omgeving in steden zijn relevanter dan ooit. Klimaatverandering, snelle en/of onvoldoende geplande verstedelijking en aantasting van het milieu hebben veel steden kwetsbaarder gemaakt voor rampen, waarvan vele worden veroorzaakt door of verband houden met veranderende klimaat- en milieuomstandigheden. De COVID-19-pandemie heeft regeringen en burgers gewezen op de verbanden tussen gezondheid en stedelijke omgevingen – met name huisvesting, openbare ruimte, basisdiensten en infrastructuur, en vervoer. Het recente rapport van de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) van de Verenigde Naties geeft een nieuwe urgentie aan zowel de noodzaak van preventieve actie als de vereiste om zich voor te bereiden op een grotere frequentie en betekenis van het klimaat en de daarmee verband houdende natuurgebeurtenissen. Bovendien worden steden steeds vaker geconfronteerd met lokale noodsituaties als gevolg van industriële ongevallen en systeemstoringen, wat wijst op de hoge mate van onderlinge afhankelijkheid die vooral grote steden hebben. Ontoereikende planning is dus erkend als een relevante risicofactor voor rampen, die van invloed is op stedelijke gevaren, blootstelling en het kwetsbaarheidsniveau. Steden moeten de kenmerken en processen begrijpen die hen kwetsbaar maken voor crises en noodsituaties op milieugebied – en de daarmee samenhangende gevolgen voor de gezondheid – en de meest doeltreffende beleidsmaatregelen en acties erkennen om risico’s te verminderen, beter voorbereid te zijn en veerkrachtiger te worden.

Het project “Milieu en gezondheid beschermen door stedelijke veerkracht op te bouwen” onder leiding van het Europees Centrum voor milieu en gezondheid van het Regionaal Bureau voor Europa van de WHO heeft tot doel lokale overheden en besluitvormers te helpen nadenken over lokale paraatheidsbehoeften en veerkracht op te bouwen. Het projectteam verzamelde bewijsmateriaal en ervaringen en geleerde lessen op lokaal niveau met betrekking tot:

• vermindering van de gezondheidsrisico's van lokale rampen en noodsituaties;
• het beperken van de lokale kwetsbaarheid voor deze gevaren; en
• lokale prioriteiten en acties ter verbetering van de paraatheid, veerkracht (en gezondheid) door middel van stadsplanning en -ontwerp, alsook het beheer van stedelijke infrastructuur.

De verkenning door het project van hoe steden stedelijke en infrastructurele interventies, beschikbare gegevens en lokale indicatoren en beoordelingen kunnen gebruiken om lokale rampenrisico’s te verminderen en de paraatheid en veerkracht te vergroten, draagt bij tot stedelijke veerkracht en lokale copingcapaciteiten. Het is ook een centraal onderdeel van de bredere doelstelling van duurzame, billijke en gezonde stedelijke ontwikkeling.

In dit samenvattend verslag worden kernboodschappen en conclusies uit drie afzonderlijke werkterreinen samengebracht om na te gaan hoe de stedelijke veerkracht en paraatheid kunnen worden verbeterd door de structuur en het ontwerp van steden en door stedelijk beheer en monitoring.