Wytyczne w zakresie zdrowia publicznego dotyczące oceny i ograniczania ryzyka lokalnych chorób wirusowych przenoszonych przez Aedes w UE/EOG

W latach 2021–2024 znacznie wzrosła liczba autochtonicznych ognisk i przypadków dengi. Intensywne podróże międzynarodowe ułatwiły przywóz wirusów przenoszonych przez komary z obszarów endemicznych, tropikalnych i subtropikalnych, podczas gdy wtórne, lokalne przenoszenie wirusów z przywożonych przypadków jest głównie napędzane przez inwazyjne gatunki komarów Aedes. Ustalone populacje azjatyckiego komara tygrysiego (Ae.albopictus) odnotowano w 13 krajach Unii Europejskiej. Komary z żółtą febrą(Ae. aegypti) wykryto również w niektórych częściach Unii Europejskiej (np. na Cyprze, Wyspach Kanaryjskich (Hiszpania) i Maderze (Portugalia)). Letnie warunki pogodowe w ostatnich latach sprzyjają inwazyjnemu rozprzestrzenianiu się komarów Aedes w krajach europejskich oraz namnażaniu się wirusów przenoszonych przez Aedesw wektorach. Ze względu na zmiany klimatyczne oczekuje się wydłużenia okresów występowania i namnażania inwazyjnych komarów Aedes, w których panują korzystne warunki środowiskowe. Ciepła pogoda ułatwia również lokalną transmisję wirusów przez te komary. W związku z tym przewiduje się, że ryzyko wystąpienia autochtonicznych ognisk chorób wirusowych przenoszonych przez Aedeswzrośnie w Europie. Tymczasem poziom gotowości i doświadczenia w zakresie zapobiegania i kontroli chorób wirusowych przenoszonych przez Aedesjest różny w krajach europejskich. Niniejsze wytyczne dotyczące zdrowia publicznego dostarczają ekspertom ds. zdrowia publicznego w Unii Europejskiej/Europejskim Obszarze Gospodarczym (UE/EOG) informacji wspierających ocenę i ograniczanie ryzyka wystąpienia miejscowo nabytych chorób wirusowych przenoszonych przez Aedes.

Wytyczne opracowano po konsultacji z ekspertami w tej dziedzinie. Skonsultowano się z ekspertami w dziedzinie zdrowia publicznego z krajów dotkniętych autochtonicznymi przeniesieniami chorób wirusowych przenoszonych przez Aedes(tj. z Francji, Włoch, Portugalii i Hiszpanii) oraz z krajów zagrożonych o różnej sytuacji epidemiologicznej (tj. z Belgii, Niemiec i Grecji). Ponadto w opracowanie wytycznych zaangażowani byli eksperci laboratoryjni, entomolodzy medyczni i eksperci ECDC ds. pojawiających się i przenoszonych przez wektory chorób, substancji pochodzenia ludzkiego oraz wsparcia w zakresie gotowości i reagowania w sytuacjach nadzwyczajnych. W kwietniu 2024 r. zorganizowano warsztaty, podczas których opracowano główne zasady wytycznych. Po warsztatach przeprowadzono pisemne konsultacje z zaangażowanymi ekspertami. Zaawansowany projekt wytycznych został następnie udostępniony krajowym punktom kontaktowym z sieci ds. chorób wschodzących i przenoszonych przez wektory oraz sieci ds. substancji pochodzenia ludzkiego – krwi w celu uzyskania uwag.

Wytyczne zawierają kluczowe informacje na temat wirusów przenoszonych przez Aedes(w szczególności wirusa dengi, wirusa chikungunya i wirusa Zika), zasad diagnostyki laboratoryjnej tych wirusów oraz epidemiologii choroby wirusowej przenoszonej przez Aedesw Europie. Obszary zagrożone autochtoniczną transmisją przenoszoną przez komary w UE/EOG są podzielone na cztery poziomy ryzyka (tj. od poziomu 1 do poziomu 4 oraz dwa podpoziomy dla poziomu 2 i 3). Obszary bez ustalonych wektorów wirusów przenoszonych przez Aedessą klasyfikowane jako poziom 1. Obszary predysponowane, na których ustanowiono wektory wirusów przenoszonych przez Aedes(tj. istnieją dowody na nadmierną zimę i reprodukcję populacji wektorów Aedes), ale na których transmisja danego patogenu przenoszona przez wektory nie została wykryta w bieżącym sezonie transmisji, klasyfikuje się jako poziom 2. W ramach tego poziomu zidentyfikowano dwa podpoziomy, w zależności od wrażliwości i podatności danego obszaru. Receptywność zależy od obecności i gęstości wektorów Aedes oraz innych czynników ekologicznych i klimatycznych sprzyjających przenoszeniu wirusa przez Aedes. Podatność jest zdefiniowana przez napływ zakażonych podróżnych i zdolność systemu opieki zdrowotnej do szybkiego wykrywania zakażeń i wdrażania środków zapobiegających dalszemu przenoszeniu zakażenia. Obszary predysponowane o niskiej wrażliwości lub podatności na zagrożenia (np. tylko lokalnie ustalone wektory, niska gęstość wektorów, niekorzystny klimat, niska liczba podróżnych z obszarów poziomu 3 i poziomu 4) uznaje się za obszary poziomu 2a, natomiast obszary o średniej do wysokiej wrażliwości i podatności na zagrożenia uznaje się za obszary poziomu 2b. Obszary, które doświadczyły sporadycznej, autochtonicznej transmisji w poprzednich latach, również uznaje się za obszary o takim poziomie ryzyka. Obszary ryzyka dotknięte autochtoniczną transmisją wirusów przenoszonych przez Aedesw bieżącym sezonie transmisyjnym są klasyfikowane jako poziom 3, z dwoma podpoziomami, w zależności od liczby ognisk/klastrów i identyfikowalności łańcuchów transmisyjnych. Jeżeli w bieżącym roku wystąpił co najmniej jeden potwierdzony autochtoniczny przypadek choroby wirusowej przenoszonej przez Aedesw wyniku miejscowej i prawdopodobnej transmisji przenoszonej przez komary na tym obszarze, ale liczba przypadków/klastrów jest uważana za niską, a łańcuchy transmisji są identyfikowalne, obszar uznaje się za poziom 3a. Jeżeli liczbę przypadków/klastrów uznaje się za wysoką, co wiąże się z przytłaczającą zdolnością śledzenia, obszar uznaje się za poziom 3b. Obszary endemoepidemii, w których autochtoniczne przenoszenie chorób wirusowych przenoszonych przez Aedesnie zależy od importu wirusów, są klasyfikowane jako poziom 4.

W odniesieniu do każdego poziomu ryzyka wytyczne dotyczące zdrowia publicznego określają czynniki uruchamiające ponowną ocenę, a także odpowiednie działania w zakresie nadzoru, zapobiegania, gotowości, reagowania i kontroli (w tym gotowość laboratoriów, podnoszenie świadomości i budowanie zdolności, wielosektorowa koordynacja i działania w zakresie zarządzania wektorami). Na poziomach 1 i 2 działania w zakresie zdrowia publicznego koncentrują się na nadzorze i profilaktyce, natomiast na poziomach 3 i 4 większy nacisk kładzie się na środki reagowania i kontroli. Ponieważ poziomy ryzyka są określone przez warunki epidemiologiczne, entomologiczne i środowiskowe, w dokumencie określono również czynniki uruchamiające ponowną ocenę kategoryzacji. W wytycznych przedstawiono również zwięzłe streszczenia dotyczące chorób i nadzoru entomologicznego w odniesieniu do chorób wirusowych przenoszonych przez Aedesi ich wektorów, a także wyjaśnienia dotyczące sugerowanych działań w zakresie zapobiegania, gotowości, reagowania i kontroli.