Sprawiedliwość społeczna w przygotowaniach do zmiany klimatu: jak sprawiedliwa odporność może przynieść korzyści społecznościom w całej Europie

Sprawozdanie EEA pt. „Sprawiedliwość społeczna w przygotowaniach do zmiany klimatu: w jaki sposób sprawiedliwa odporność może przynieść korzyści społecznościom w całej Europie” podkreśla rosnące uznanie w całej UE i jej państwach członkowskich wymiaru sprawiedliwości jako podstawowej zasady przystosowania się do zmiany klimatu. Jego praktyczne wdrożenie pozostaje jednak ograniczone. Bez celowych działań sprzyjających włączeniu społecznemu środki dostosowawcze mogą w sposób niezamierzony pogłębić istniejące nierówności społeczne.

W sprawozdaniu przeanalizowano, w jaki sposób zasady sprawiedliwej odporności można zintegrować z czterema krytycznymi systemami: środowisko zbudowane, rolnictwo i żywność, woda i transport. Określono w nim istotne luki w uwzględnianiu wymiaru sprawiedliwości w politykach i praktykach w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu na szczeblu europejskim, krajowym i niższym niż krajowy:

• Chociaż wiele planów przystosowania się do zmiany klimatu identyfikuje osoby zagrożone, niewielu ocenia, kto faktycznie odnosi korzyści z działań przystosowawczych.

• Jedynie 4 % planów przystosowania się do zmiany klimatu na szczeblu niższym niż krajowy aktywnie angażuje grupy szczególnie wrażliwe w proces planowania.

• Zaledwie 3 % obejmuje wyraźne cele związane z wymiarem sprawiedliwości.

• Brakuje spójnych danych, wskaźników i mechanizmów finansowania w celu wspierania sprawiedliwej adaptacji na wszystkich szczeblach zarządzania.

Aby sprostać tym wyzwaniom, w sprawozdaniu przedstawiono jasne i wykonalne zalecenia dla decydentów i praktyków na wszystkich szczeblach:

• szczebel UE: Określenie i monitorowanie koncepcji sprawiedliwej odporności, zapewnienie specjalnego finansowania i włączenie zasad sprawiedliwości do przyszłego europejskiego planu przystosowania się do zmiany klimatu na 2026 r.

• Poziom krajowy: Systematyczne włączanie wymiaru sprawiedliwości do polityki w zakresie przystosowania się do zmiany klimatu i powiązanych polityk, zapewnienie dostępności dla słabszych grup społecznych oraz ustanowienie mechanizmów monitorowania skutków społecznych.

• Poziom lokalny: Wczesne i znaczące angażowanie społeczności zmarginalizowanych w planowanie przystosowania się do zmiany klimatu oraz opracowywanie środków dostosowanych do ich szczególnych podatności na zagrożenia i potrzeb.

Sprawozdanie zawiera również praktyczne przykłady z całej Europy i zawiera wytyczne, które pomogą zagwarantować, że nikt nie zostanie pominięty. Uczynienie wymiaru sprawiedliwości kamieniem węgielnym przystosowania się do zmiany klimatu jest nie tylko imperatywem moralnym – ma ono zasadnicze znaczenie dla budowania prawdziwie odpornej i sprzyjającej włączeniu społecznemu Europy.