Κλιματικές υπηρεσίες

Η νέα στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή υπογραμμίζει τον ρόλο των κλιματικών υπηρεσιών για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Οι υπηρεσίες για το κλίμα συμβάλλουν στην κατανόηση της τρέχουσας και της μελλοντικής κλιματικής αλλαγής και των σχετικών επιπτώσεων σε διάφορους τομείς πολιτικής σε ολόκληρη την Ευρώπη μέσω προϊόντων προσανατολισμένων στον χρήστη.

Μια υπηρεσία για το κλίμα είναι η παροχή πληροφοριών για το κλίμα που βοηθούν τους τελικούς χρήστες να λαμβάνουν έξυπνες αποφάσεις για το κλίμα. Οι πληροφορίες για το κλίμα μπορεί να κυμαίνονται από εποχιακές προβλέψεις (π.χ. προβλέψεις δασικών πυρκαγιών) έως μακροπρόθεσμες προβλέψεις (π.χ. άνοδος της στάθμης της θάλασσας). Μπορεί να συνδυαστεί με άλλες τομεακές πληροφορίες (π.χ. κατανομή πληθυσμού, κατανομή καλλιεργειών, προστασία των ακτών) που είναι σημαντικές για την αξιολόγηση της έκθεσης και της ευπάθειας σε κλιματικούς κινδύνους. Οι κλιματικές υπηρεσίες μπορεί να περιλαμβάνουν μετεωρολογικές υπηρεσίες, οι οποίες επικεντρώνονται σε βραχυπρόθεσμες προβλέψεις (π.χ. επικίνδυνες καιρικές συνθήκες).

Οι υπηρεσίες για το κλίμα πρέπει να βασίζονται σε επιστημονικά αξιόπιστες πληροφορίες και εμπειρογνωσία, πρέπει να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των χρηστών και μπορούν να σχεδιάζονται από κοινού από τους τελικούς χρήστες και τους παρόχους, ώστε να καθίσταται δυνατή η υιοθέτησή τους. Μπορούν να απευθύνονται σε ευρύ κοινό ή να προσαρμόζονται σε συγκεκριμένους τομείς ή ομάδες χρηστών.

Στο κείμενο που ακολουθεί επισημαίνονται τρεις ευρωπαϊκές υπηρεσίες για το κλίμα που παρέχονται από το πρόγραμμα Copernicus. Παρέχει επίσης συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τα ευρωπαϊκά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης, τις εθνικές κλιματικές υπηρεσίες και τα διεθνή πλαίσια συντονισμού και έρευνας για τις κλιματικές υπηρεσίες.

Το τμήμα «Συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για τους κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα για την υγεία και την ευημερία» του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για το Κλίμα και την Υγεία παρουσιάζει βασικά ευρωπαϊκά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για τους κινδύνους για την υγεία που σχετίζονται με το κλίμα, ιδίως για τον κίνδυνο πλημμυρών και αιφνίδιων πλημμυρών, τις καταιγίδες, τις δασικές πυρκαγιές, τους καύσωνες και τις ξηρασίες.

Υπηρεσία του Copernicus για την κλιματική αλλαγή (C3S)

Η υπηρεσία Copernicus για την κλιματική αλλαγή (C3S) έχει ως στόχο να στηρίξει τις ευρωπαϊκές πολιτικές και δράσεις για το κλίμα, συμβάλλοντας στην οικοδόμηση μιας ευρωπαϊκής κοινωνίας με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα έναντι του ανθρωπογενούς μεταβαλλόμενου κλίματος.

Το Copernicus είναι το πρόγραμμα γεωσκόπησης της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αποτελείται από ένα σύνθετο σύνολο συστημάτων που συλλέγουν δεδομένα από πολλαπλές πηγές: δορυφόροι γεωσκόπησης και επιτόπιοι αισθητήρες, όπως επίγειοι σταθμοί, εναέριοι και θαλάσσιοι αισθητήρες. Το Copernicus επεξεργάζεται αυτά τα δεδομένα και παρέχει στους χρήστες πληροφορίες μέσω ενός συνόλου υπηρεσιών που αφορούν έξι θεματικούς τομείς: γη, θάλασσα, ατμόσφαιρα, κλιματική αλλαγή, διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και ασφάλεια.

Η C3S παρέχει πληροφορίες σχετικά με την κλιματική αλλαγή και τις επιπτώσεις σε πολλούς τομείς μέσω του Climate Data Store, το οποίο περιλαμβάνει:

• Βασικές κλιματικές μεταβλητές (ECV),
• παρατηρήσεις σχετικά με το κλίμα,
• κλιματολογικές αναλύσεις,
• κλιματικές προβλέψεις,
• δείκτες κλιματικών επιπτώσεων.

Οι χρήστες του C3S περιλαμβάνουν επιστήμονες, συμβούλους, σχεδιαστές και υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τα μέσα ενημέρωσης και το κοινό. Όλα τα δεδομένα και τα εργαλεία του C3S παρέχονται δωρεάν.

Υπηρεσία διαχείρισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης του Copernicus (CEMS)

Η υπηρεσία διαχείρισης καταστάσεων έκτακτης ανάγκης του Copernicus (CEMS) παρέχει πληροφορίες σχετικά με διάφορους κινδύνους που σχετίζονται με το κλίμα, συμπεριλαμβανομένων των πλημμυρών, των ξηρασιών και των δασικών πυρκαγιών, για την αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και τη διαχείριση του κινδύνου καταστροφών.

Το CEMS υποστηρίζει όλους τους φορείς που εμπλέκονται στη διαχείριση φυσικών ή ανθρωπογενών καταστροφών, παρέχοντας γεωχωρικά δεδομένα και εικόνες για τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων. Το CEMS παρακολουθεί συνεχώς την Ευρώπη και τον κόσμο για ενδείξεις επικείμενης καταστροφής ή ενδείξεις ότι κάτι συμβαίνει σε πραγματικό χρόνο. Τα προϊόντα CEMS μπορούν να εξετάσουν τις αλλαγές σε μια περιοχή της Γης για μια σειρά ημερών, εβδομάδων, μηνών ή ετών.

Το CEMS Early Warning and Monitoring προσφέρει κρίσιμες γεωχωρικές πληροφορίες σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο μέσω συνεχών παρατηρήσεων και προβλέψεων για πλημμύρες, ξηρασίες και δασικές πυρκαγιές.

• Τα ευρωπαϊκά συστήματα ευαισθητοποίησης για τις πλημμύρες (EFAS) και τα παγκόσμια συστήματα ευαισθητοποίησης για τις πλημμύρες (GloFAS) παρέχουν συμπληρωματικές πληροφορίες για την πρόβλεψη πλημμυρών στα σχετικά ενδιαφερόμενα μέρη που στηρίζουν τη διαχείριση των κινδύνων πλημμύρας σε εθνικό, περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο.
• Το Παρατηρητήριο Ξηρασίας (DO) παρέχει πληροφορίες σχετικά με την ξηρασία και έγκαιρες προειδοποιήσεις για την Ευρώπη (Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Ξηρασίας - EDO) και παγκοσμίως (GDO). Η υπηρεσία δημοσιεύει σύντομες αναλυτικές εκθέσεις (Drought News) εν αναμονή επικείμενης ξηρασίας.
• Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Πληροφόρησης για τις Δασικές Πυρκαγιές (EFFIS) παρακολουθεί τη δραστηριότητα των δασικών πυρκαγιών σε σχεδόν πραγματικό χρόνο. Το EFFIS υποστηρίζει τη διαχείριση δασικών πυρκαγιών σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο για την Ευρώπη και σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική.

Το CEMS On Demand Mapping παρέχει κατά παραγγελία λεπτομερείς πληροφορίες για επιλεγμένες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που προκύπτουν από φυσικές ή ανθρωπογενείς καταστροφές οπουδήποτε στον κόσμο: Ταχεία χαρτογράφηση και χαρτογράφηση κινδύνων και αποκατάστασης, η οποία παρέχει γεωχωρικές πληροφορίες για την υποστήριξη των δραστηριοτήτων διαχείρισης καταστροφών, συμπεριλαμβανομένων των φάσεων πρόληψης, ετοιμότητας, μείωσης των κινδύνων και αποκατάστασης.

Υπηρεσία παρακολούθησης του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Copernicus (CMEMS)

Η θαλάσσια υπηρεσία του Copernicus (ή η υπηρεσία παρακολούθησης του θαλάσσιου περιβάλλοντος του Copernicus· CMEMS) είναι μία από τις έξι υπηρεσίες του Copernicus, του προγράμματος της ΕΕ που αποσκοπεί στην ανάπτυξη ευρωπαϊκών υπηρεσιών πληροφόρησης με βάση τη δορυφορική γεωσκόπηση και τα επιτόπια (μη διαστημικά) δεδομένα. Το CMEMS λειτουργεί από τον Μάιο του 2015 και λειτουργεί από την Mercator Ocean.

Το CMEMS παρέχει υπερσύγχρονες αναλύσεις και προβλέψεις ωκεανογραφικών παραμέτρων (ωκεανογραφικά προϊόντα), οι οποίες προσφέρουν μια άνευ προηγουμένου ικανότητα παρατήρησης, κατανόησης και πρόβλεψης συμβάντων θαλάσσιου περιβάλλοντος. Το CMEMS προσφέρει μοναδική πρόσβαση σε ωκεανογραφικά προϊόντα μέσω ηλεκτρονικού καταλόγου. Οι εγγεγραμμένοι χρήστες μπορούν να τηλεφορτώσουν προϊόντα σύμφωνα με τις ανάγκες τους και να επωφεληθούν από πληροφορίες ποιότητας και επικύρωσης για καθένα από αυτά. Οι χρήστες μπορούν επίσης να επωφεληθούν από μια σειρά επιγραμμικών υπηρεσιών χωρίς εγγραφή, όπως: να ανακαλύψετε τον κατάλογο των προϊόντων, να δείτε τα προϊόντα, να έχετε πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με την ποιότητα των προϊόντων, να χρησιμοποιήσετε τεχνικές συχνές ερωτήσεις, να έχετε πρόσβαση στο διαδραστικό διαδικτυακό φόρουμ.

Η υπηρεσία προορίζεται για κάθε τελικό χρήστη που ζητεί πληροφορίες σχετικά με τους ωκεανούς (συμπεριλαμβανομένης ευρείας ποικιλίας τελικών χρήσεων, από τον εμπορικό τομέα έως τον τομέα Ε&Α) και ιδίως για τους παρόχους υπηρεσιών επόμενου σταδίου που χρησιμοποιούν τις πληροφορίες αυτές ως εισροή στις δικές τους υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας στους τελικούς χρήστες. Οι στοχευόμενοι χρήστες σχετίζονται με τέσσερις κύριους τομείς: ασφάλεια στη θάλασσα, παράκτιο και θαλάσσιο περιβάλλον, θαλάσσιοι πόροι και εποχιακές προβλέψεις και κλιματικές δραστηριότητες.

Η CMEMS δημοσιεύει την ετήσια έκθεση για την κατάσταση των ωκεανών, η οποία παρέχει μια ολοκληρωμένη και προηγμένη αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης, των φυσικών διακυμάνσεων και των αλλαγών στις παγκόσμιες ωκεάνιες και ευρωπαϊκές περιφερειακές θάλασσες. Προορίζεται να λειτουργήσει ως έγγραφο αναφοράς για τις επιστημονικές και επιχειρηματικές κοινότητες των ωκεανών, καθώς και για τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων και το ευρύ κοινό. Η δημοσίευση της περίληψης της έκθεσης επιτρέπει στους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων και στο ευρύ κοινό να έχουν άμεση ενημέρωση σχετικά με την κατάσταση των ωκεανών σε συνοπτική, εικονογραφημένη και εύκολα κοινοποιήσιμη μορφή.

Υπηρεσία παρακολούθησης της ατμόσφαιρας του Copernicus (CAMS)

Η υπηρεσία παρακολούθησης της ατμόσφαιρας του Copernicus (CAMS) παρέχει συνεκτικές και ποιοτικά ελεγχόμενες πληροφορίες σχετικά με τα αέρια του θερμοκηπίου, την ηλιακή ενέργεια και την κλιματική πίεση, στην Ευρώπη και στον υπόλοιπο κόσμο.

Το CAMS παρέχει στους χρήστες του καθημερινές αναλύσεις και προβλέψεις στους ακόλουθους θεματικούς τομείς αποτελεσμάτων:

• ποιότητα του αέρα
• εργαλεία πολιτικής
• ηλιακή ενέργεια
• στιβάδα του όζοντος και υπεριώδης ακτινοβολία
• Εκπομπές CO2 και επιφανειακές ροές
• κλιματική πίεση

Η CAMS υποστηρίζει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο με ένα σύνολο εργαλείων και εκθέσεων που περιγράφουν την ποιότητα του αέρα στην Ευρώπη και την εξέλιξή της με την πάροδο των ετών. Διατίθενται τα ακόλουθα εργαλεία και εκθέσεις:

• Η εργαλειοθήκη ελέγχου του αέρα CAMS (ACT) — η οποία παρέχει βραχυπρόθεσμες προβλέψεις της ποιότητας του αέρα στην Ευρώπη για διάφορες στρατηγικές μείωσης των εκπομπών.
• Ημερήσιες προβλέψεις — βοηθώντας τους χρήστες να κατανοήσουν πόση ατμοσφαιρική ρύπανση μπορεί να αποδοθεί σε τοπικές αστικές πηγές και πόση εισάγεται μέσω μεταφορών μεγάλων αποστάσεων.
• Εκθέσεις αξιολόγησης — παροχή επικυρωμένων ετήσιων εκθέσεων αξιολόγησης και ενδιάμεσων εκθέσεων αξιολόγησης σχετικά με προηγούμενα επίπεδα και επεισόδια ατμοσφαιρικής ρύπανσης για την υποστήριξη της υποβολής εκθέσεων σε εθνικό επίπεδο σχετικά με την ποιότητα του αέρα και τις υπερβάσεις των κατώτατων ορίων.

Οι περιπτώσεις χρήσης καταδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο τα δεδομένα και οι υπηρεσίες του CAMS υποστηρίζουν την προσαρμογή στις ατμοσφαιρικές συνθήκες. Αυτές οι περιπτώσεις χρήσης περιλαμβάνουν πληροφορίες υψηλής ανάλυσης σχετικά με τα προβλήματα ποιότητας του αέρα (AIR-Portal), ένα σύστημα υποστήριξης αποφάσεων για την ανάπτυξη της παραγωγής φωτοβολταϊκής ενέργειας σε στέγες (Mon Toit Solaire), μια εργαλειοθήκη για την ποιότητα του αέρα που στοχεύει στη στήριξη της πολιτικής (ATMOSYS-CAMS) και προβλέψεις για την ποιότητα του αέρα εύκολης πρόσβασης (Windy).

Οι πληροφορίες που απευθύνονται ειδικά στον τομέα της υγείας περιγράφονται εδώ.

Η CAMS διοργανώνει επίσης μια σειρά εργαστηρίων πολιτικής για την εις βάθος αμφίδρομη συνεργασία με τους χρήστες.

Περαιτέρω πόροι που σχετίζονται με τις κλιματικές υπηρεσίες

Το Παγκόσμιο Πλαίσιο για τις Κλιματικές Υπηρεσίες (GFCS) επιτρέπει την καλύτερη διαχείριση των κινδύνων της κλιματικής μεταβλητότητας και αλλαγής μέσω της ανάπτυξης και της ενσωμάτωσης επιστημονικά τεκμηριωμένων πληροφοριών και προβλέψεων για το κλίμα στον σχεδιασμό, την πολιτική και την πρακτική σε παγκόσμια, περιφερειακή και εθνική κλίμακα.

Η διαδικτυακή έκθεση της Ευρώπης για τους μεταβαλλόμενους κλιματικούς κινδύνους περιλαμβάνει επισκόπηση των εθνικών και διακρατικών κλιματικών άτλαντων στην Ευρώπη, η οποία παρέχει πρόσβαση σε διαδραστικές πύλες με χωρικά σαφείς πληροφορίες σχετικά με την παρελθούσα και μελλοντική κλιματική αλλαγή από εθνικές μετεωρολογικές υπηρεσίες και άλλους αξιόπιστους παρόχους πληροφοριών στην Ευρώπη.

Η δέσμη αποτελεσμάτων των υπηρεσιών για το κλίμα CORDIS (Πώς οι υπηρεσίες για το κλίμα μπορούν να συμβάλουν στη λήψη αποφάσεων σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα: Ιστορίες από έργα του προγράμματος «Ορίζων 2020») παρέχουν ολοκληρωμένη επισκόπηση (σε διάφορες γλώσσες) των περισσότερων αποτελεσμάτων των έργων. Αυτό το πακέτο αποτελεσμάτων CORDIS επικεντρώνεται σε 10 χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έργα που έχουν αναπτύξει ζωτικής σημασίας εργαλεία και εμπειρογνωμοσύνη για να συμβάλουν στον μετριασμό των επιπτώσεων ενός μεταβαλλόμενου κλίματος μέσω της εφαρμογής κλιματικών υπηρεσιών.

Ο Ευρωπαϊκός Χώρος Έρευνας για τις Κλιματικές Υπηρεσίες (ERA4CS) στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας κοινού προγραμματισμού (ΠΚΠ) έχει συντονίσει τη χρηματοδότηση της έρευνας για τις κλιματικές υπηρεσίες από πολλούς εθνικούς φορείς χρηματοδότησης με συγχρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Περισσότερες πληροφορίες είναι διαθέσιμες στην παρούσα επισκόπηση των έργων που χρηματοδοτούνται από το ERA4CS.

Η δράση συντονισμού και στήριξης Climateurope παρέχει ολοκληρωμένη επισκόπηση των δραστηριοτήτων στον τομέα των κλιματικών υπηρεσιών. Το Climateurope έληξε τον Ιανουάριο του 2021 και είχε τέσσερις πρωταρχικούς στόχους: 1) να αναπτύξει ένα πανευρωπαϊκό πλαίσιο για τη μοντελοποίηση του γήινου συστήματος και τις δραστηριότητες κλιματικών υπηρεσιών· 2) συντονίζει και ενσωματώνει τις τρέχουσες και μελλοντικές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για τη μοντελοποίηση του κλίματος, τις παρατηρήσεις για το κλίμα και τις υποδομές κλιματικών υπηρεσιών· (3) να συγκροτήσουν πολυτομεακές ομάδες εμπειρογνωμόνων για να αξιολογήσουν τις τελευταίες εξελίξεις στη μοντελοποίηση του γήινου συστήματος και στις κλιματικές υπηρεσίες στην Ευρώπη και να εντοπίσουν τα υφιστάμενα κενά, τις νέες προκλήσεις και τις αναδυόμενες ανάγκες· (4) ενίσχυση των δραστηριοτήτων επικοινωνίας και διάδοσης με τα ενδιαφερόμενα μέρη.