Τι σημαίνει αβεβαιότητα;

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή θέτει προκλήσεις στους φορείς λήψης αποφάσεων, οι οποίοι πρέπει να αποφασίσουν τώρα αν και πώς θα προσαρμόσουν τις δραστηριότητες, τα συστήματα και τους τομείς, σε όλες τις γεωγραφικές κλίμακες, σε ένα μεταβαλλόμενο κλίμα.

Η αβεβαιότητα δεν αφορά αποκλειστικά την κλιματική αλλαγή και την προσαρμογή. Πολλοί άλλοι επιστημονικοί τομείς και τομείς πολιτικής αντιμετωπίζουν ένα ευρύ φάσμα αβεβαιοτήτων στο έργο τους. Η αβεβαιότητα είναι μια σύνθετη έννοια που μπορεί να περιγραφεί με πολλούς τρόπους και η εξέτασή της στην υποστήριξη αποφάσεων έχει εξελιχθεί με την πάροδο του χρόνου. Ορισμένες σχετικές περιγραφές αβεβαιότητας περιλαμβάνουν:

• Μια κατάσταση ελλιπούς γνώσης που μπορεί να προκύψει από έλλειψη πληροφοριών ή από διαφωνία σχετικά με το τι είναι γνωστό ή ακόμη και γνωστό. Μπορεί να έχει πολλούς τύπους πηγών, από ανακρίβεια στα δεδομένα έως ασαφώς καθορισμένες έννοιες ή ορολογία ή αβέβαιες προβολές της ανθρώπινης συμπεριφοράς. Ως εκ τούτου, η αβεβαιότητα μπορεί να αντιπροσωπεύεται από ποσοτικά μέτρα (π.χ. συνάρτηση πυκνότητας πιθανότητας) ή από ποιοτικές δηλώσεις (π.χ. που αντικατοπτρίζουν την κρίση ομάδας εμπειρογνωμόνων) (IPCC AR5 2014).
• Ο βαθμός εμπιστοσύνης που έχει ένας φορέας λήψης αποφάσεων σχετικά με τα πιθανά αποτελέσματα συγκεκριμένων αποφάσεων και / ή τις πιθανότητες αυτών των αποτελεσμάτων. Οι λόγοι αυτής της έλλειψης εμπιστοσύνης μπορεί να περιλαμβάνουν την κρίση ότι οι πληροφορίες είναι ελλιπείς, ασαφείς, ανακριβείς, αναξιόπιστες, ασαφείς ή δυνητικά ψευδείς (Refsgaard et al. 2007).

Ποιες είναι οι κύριες πηγές αβεβαιότητας στον σχεδιασμό της προσαρμογής;

Για την υποστήριξη του σχεδιασμού της προσαρμογής μπορεί να χρησιμοποιηθεί ευρύ φάσμα πηγών πληροφοριών και δεδομένων. Οι πληροφορίες σχετικά με το παρελθόν και το προβλεπόμενο κλίμα είναι ένα από τα διάφορα είδη πληροφοριών που χρησιμοποιούνται για τη στήριξη του σχεδιασμού προσαρμογής. Άλλοι τύποι περιλαμβάνουν συνήθως πληροφορίες που προέρχονται από, για παράδειγμα: μοντέλα εκτίμησης επιπτώσεων, προηγούμενη εμπειρία από την αντιμετώπιση της μεταβλητότητας και της αλλαγής του κλίματος, κοινωνικοοικονομικές συνθήκες, πλαίσιο πολιτικής, πλαίσιο της αγοράς (για τους οικονομικούς παράγοντες) και προσδοκίες για αλλαγές σε αυτά τα πλαίσια.

Κάθε πληροφορία που σχετίζεται με τις μελλοντικές συνθήκες των φυσικών και κοινωνικών συστημάτων έχει αβεβαιότητες που οι χρήστες αυτών των πληροφοριών θα πρέπει να γνωρίζουν. Ορισμένες από τις κύριες πηγές αβεβαιότητας που σχετίζονται με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή περιλαμβάνουν (ΕΟΠ 2017):

• σφάλματα μέτρησης που προκύπτουν από ατελή όργανα παρατήρησης (π.χ. μετρητές βροχής) και/ή επεξεργασία δεδομένων (π.χ. αλγόριθμοι για την εκτίμηση της θερμοκρασίας της επιφάνειας βάσει δορυφορικών δεδομένων)·
• Σφάλματα συγκέντρωσης που προκύπτουν από ελλιπή χρονική και/ή χωρική κάλυψη δεδομένων·
• Φυσική μεταβλητότητα που προκύπτει από απρόβλεπτες φυσικές διεργασίες εντός του κλιματικού συστήματος (εσωτερική κλιματική μεταβλητότητα· π.χ. ατμοσφαιρική και ωκεάνια μεταβλητότητα), επηρεάζοντας το κλιματικό σύστημα (π.χ. μελλοντικές ηφαιστειακές εκρήξεις) και/ή στο πλαίσιο περιβαλλοντικών και κοινωνικών συστημάτων ευαίσθητων στην κλιματική αλλαγή (π.χ. δυναμική οικοσυστημάτων)·
• περιορισμοί μοντέλων (μοντέλων κλιματικών και κλιματικών επιπτώσεων) που προκύπτουν από την περιορισμένη ανάλυση μοντέλων (π.χ. παρεμποδίζοντας τη ρητή ανάλυση της φυσικής του νέφους), την ελλιπή κατανόηση των επιμέρους συνιστωσών του γήινου συστήματος (π.χ. δυναμικές διεργασίες πάγου) ή των αλληλεπιδράσεων και των ανατροφοδοτήσεών τους (π.χ. ανατροφοδοτήσεις για τον κύκλο κλίματος-άνθρακα) και/ή την ελλιπή κατανόηση του υπό εξέταση περιβαλλοντικού ή κοινωνικού συστήματος (π.χ. δημογραφική εξέλιξη σε ζώνες κινδύνου πλημμύρας)·
• Οι μελλοντικές πορείες εκπομπών (αερίων του θερμοκηπίου και αερολυμάτων) καθορίζουν το μέγεθος και τον ρυθμό της μελλοντικής κλιματικής αλλαγής. Τα μελλοντικά επίπεδα εκπομπών εξαρτώνται από τη δημογραφική, οικονομική και τεχνολογική ανάπτυξη, καθώς και από τις διεθνείς συμφωνίες για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής (ιδίως στο πλαίσιο της UNFCCC)·
• Η μελλοντική ανάπτυξη μη κλιματικών (κοινωνικοοικονομικών, δημογραφικών, τεχνολογικών και περιβαλλοντικών) παραγόντων καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο μια δεδομένη αλλαγή του κλίματος επηρεάζει το περιβάλλον και την κοινωνία·
• Οι μελλοντικές αλλαγές στις κοινωνικές προτιμήσεις και τις πολιτικές προτεραιότητες καθορίζουν τη σημασία που αποδίδεται σε έναν δεδομένο αντίκτυπο στο κλίμα (π.χ. τοπική ή περιφερειακή απώλεια βιοποικιλότητας).

Γιατί είναι σημαντικό να λαμβάνεται υπόψη η αβεβαιότητα κατά τη λήψη αποφάσεων;

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αποτελεί πολύπλοκη μεθοδολογική πρόκληση. Καλεί τα άτομα να λαμβάνουν αποφάσεις με δυνητικά πολύ μακροπρόθεσμες συνέπειες βάσει ελλιπών γνώσεων και/ή αβέβαιων πληροφοριών σχετικά με μελλοντικές αλλαγές.

Ορισμένοι λόγοι για τους οποίους είναι σημαντικό να ληφθεί υπόψη η αβεβαιότητα στη λήψη αποφάσεων προσαρμογής περιλαμβάνουν (Street and Nilsson 2014):

• Η αβεβαιότητα είναι εγγενής. Η συνεκτίμηση της αβεβαιότητας αποτελεί ουσιώδες στοιχείο της λήψης αποφάσεων, καθώς είναι εγγενής σε όλα τα αποδεικτικά στοιχεία και σε όλες τις αποφάσεις. Αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των υποστηρικτικών δεδομένων και πληροφοριών, ειδικά αλλά όχι μόνο σε αυτό που σχετίζεται με το μέλλον. Η κατάλληλη ενσωμάτωση των σχετικών αβεβαιοτήτων ως μέρος των αποδεικτικών στοιχείων παρέχει καλύτερη κατανόηση των εν λόγω αποδεικτικών στοιχείων και μπορεί να ενισχύσει τη χρησιμότητά τους στο πλαίσιο των διαδικασιών λήψης αποφάσεων·
• Πιο συναφής και αξιόπιστη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Η αναγνώριση της φύσης και των χαρακτηριστικών της αβεβαιότητας και η αποτύπωσή τους στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούνται τα σχετικά αποδεικτικά στοιχεία είναι ζωτικής σημασίας για τη λήψη καλύτερα τεκμηριωμένων, πιο συναφών και πιο αξιόπιστων αποφάσεων. Αναγνωρίζοντας και εξετάζοντας τις αβεβαιότητες, αντί να αναμένουμε εύκολα αναγνωρίσιμα και ντετερμινιστικά αποτελέσματα, οι αβεβαιότητες γίνονται πιο διαχειρίσιμες. Ως εκ τούτου, καθίσταται δυνατή η διαμόρφωση συνεκτικών αποφάσεων και πολιτικών·
• Ελαχιστοποίηση της πιθανότητας δυσπροσαρμογής. Η έλλειψη «επαρκούς» συμπεριλαμβανομένων των αβεβαιοτήτων αυξάνει την πιθανότητα τα μέτρα που λαμβάνονται να είναι ανεπαρκή, ακατάλληλα ή να αυξάνουν την ευπάθεια. Υπάρχει αυξημένη πιθανότητα δυσπροσαρμογής όταν παραμελούνται οι αβεβαιότητες στη βάση γνώσεων·
• Η άγνοια της αβεβαιότητας κρύβει κινδύνους. Η παράβλεψη της αβεβαιότητας μπορεί να υπονομεύσει την αποτελεσματική διαχείριση κινδύνων, καθώς οι κίνδυνοι που θα προέκυπταν από τη συμπερίληψη της αβεβαιότητας απλώς αγνοούνται και δεν λαμβάνονται υπόψη στις δράσεις που πρέπει να αναληφθούν.

Άλλα κύρια θέματα:

2. Πώς κοινοποιούνται οι αβεβαιότητες;

3. Πώς να υπολογίσετε την αβεβαιότητα;