4.1 Επιλογή πλαισίου αξιολόγησης για τις επιλογές προσαρμογής

Για να καταστεί δυνατή η καλή σύγκριση των διαφόρων επιλογών προσαρμογής και η καλή επικοινωνία με τους υπεύθυνους λήψης αποφάσεων και μεταξύ αυτών, κάθε επιλογή προσαρμογής (βλ. βήμα 3.2) πρέπει να αξιολογείται βάσει συμφωνηθέντων κριτηρίων. Υπάρχουν πολλά κριτήρια που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αξιολόγηση της καταλληλότητας των πιθανών επιλογών, για παράδειγμα, η αποτελεσματικότητα στη μείωση της ευπάθειας, ο αντίκτυπος στη βιωσιμότητα ή το κόστος. Συνιστάται ο συντονισμός της αξιολόγησης των επιλογών προσαρμογής σε ευρύ φάσμα πολιτικών, νομικών και θεσμικών παραγόντων, ώστε να αυξηθούν οι συνέργειες και να αποφευχθεί η διατομεακή κακή προσαρμογή. Τα ενημερωτικά δελτία αποτελούν χρήσιμη μέθοδο για την παρουσίαση των αποτελεσμάτων.

Οι φορείς λήψης αποφάσεων θα πρέπει να στοχεύουν σε δράσεις προσαρμογής που αποφέρουν το επιθυμητό αποτέλεσμα όσον αφορά την ελαχιστοποίηση των κλιματικών κινδύνων ή την αξιοποίηση των δυνητικών ευκαιριών, αλλά έχουν επίσης σημαντική συμβολή σε έναν άλλο κοινωνικό, περιβαλλοντικό ή οικονομικό στόχο) ή τουλάχιστον «μη θλιβερή» (ανεξάρτητα από την έκταση της μελλοντικής κλιματικής αλλαγής) επιλογές προσαρμογής. Κάθε επιλογή πρέπει να αξιολογείται με δύο τρόπους: α) σε ποιο βαθμό η επιλογή θα συμβάλει στην επίτευξη του στόχου προσαρμογής και β) ποιες είναι οι επιπτώσεις σε ευρύτερες κοινωνικές και περιβαλλοντικές πτυχές. Η αξιολόγηση θα πρέπει να επικεντρώνεται στα εξής:

• Τον επείγοντα χαρακτήρα του κλιματικού κινδύνου ή του κινδύνου που επιδιώκει να μετριάσει η επιλογή. Ορισμένες δράσεις προσαρμογής θα είναι κατάλληλες για την υλοποίηση βραχυπρόθεσμα για την αντιμετώπιση επειγόντων κινδύνων ή ευκαιριών· άλλες θα απαιτήσουν μακρά προετοιμασία και προγραμματισμό.
• Επιδόσεις έναντι γενικών και ευρύτερων στόχων και αποφυγή κακής προσαρμογής. Η κακή προσαρμογή αναφέρεται σε μια κατάσταση κατά την οποία οι ενέργειες δεν επιτυγχάνουν τους στόχους τους ή δεν προκαλούν παρενέργειες που εμποδίζουν την προσαρμογή αλλού ή στο μέλλον. Για παράδειγμα, η κατασκευή ενός αναχώματος σε μια τοποθεσία μπορεί να προκαλέσει περισσότερες πλημμύρες σε μια άλλη τοποθεσία και μπορεί να αποδειχθεί ανεπαρκής προστασία για τα επίπεδα πλημμύρας του μέλλοντος.
• Δυνατότητα υλοποίησης και σκοπιμότητας. Επιλογές που έχουν υψηλή βαθμολογία σε άλλες πτυχές, αλλά είναι δύσκολο να επιτευχθούν, δεν είναι πάντα προτιμότερες.
• Τις επιπτώσεις του μέτρου στη διακυβέρνηση. Για παράδειγμα, η ευθυγράμμιση με τις υφιστάμενες δομές διακυβέρνησης και οι τροποποιήσεις τους, η ανάγκη δημιουργίας νέων δομών ή διαδικασιών διακυβέρνησης.
• Κοινωνικές παράμετροι, δηλαδή την ισότητα της προστασίας από τους κλιματικούς κινδύνους ως αποτέλεσμα μιας δεδομένης επιλογής προσαρμογής και τις επιπτώσεις της στην κοινωνική ένταξη και συνοχή. Οι άνισες επιλογές προσαρμογής κατανέμουν τα οφέλη της προσαρμογής ανόμοια σε ολόκληρη την κοινωνία και επιδεινώνουν τις υφιστάμενες κοινωνικές ανισότητες. Για παράδειγμα, η αύξηση της τιμής του νερού για την προώθηση της αποδοτικότητας ως λύσης για την ξηρασία, έχει τη δυνατότητα να επηρεάσει δυσανάλογα τις κατοικίες χαμηλού εισοδήματος, επιδεινώνοντας την ανισότητα εντός της περιοχής. Όπου είναι δυνατόν, θα πρέπει να λαμβάνονται διορθωτικά μέτρα για τη μείωση των αρνητικών κοινωνικών επιπτώσεων. Οι επιλογές που παρέχουν παρεπόμενα κοινωνικά οφέλη (όπως συμβαίνει συχνά για τους χώρους πρασίνου) θα πρέπει να αξιολογούνται ευνοϊκά.
• Τα ενδιαφερόμενα μέρη ενδέχεται να είναι σε θέση να συγχρηματοδοτούν ή να οργανώνουν χρηματοδότηση μέσω υφιστάμενων χρηματοδοτικών ροών. Εναλλακτικά, ενδέχεται να είναι διαθέσιμες επενδύσεις της ΕΕ, της εθνικής κυβέρνησης ή του ιδιωτικού τομέα για την κάλυψη του κόστους υλοποίησης ( βλ. βήμα 1.5).
• Κόστος και οφέλη. Στην ιδανική περίπτωση, θα πρέπει να διενεργείται πλήρης ανάλυση κόστους-οφέλους (CBA). Ωστόσο, δεδομένης της αβεβαιότητας και των μακροχρόνιων κλιμάκων προσαρμογής, η παραδοσιακή ΑΚΟ δεν είναι πάντα δυνατή ή εφαρμόσιμη. Εάν πρόκειται να συμπεριληφθούν στην αξιολόγηση μη χρηματικά οφέλη και αποκλίνουσες προτιμήσεις, η ανάλυση πολλαπλών κριτηρίων μπορεί να παράσχει πιο ολιστικά αποτελέσματα αξιολόγησης (βλ. βήμα 4.3).
• Περιβαλλοντικές παράμετροι. Οι επιλογές θα πρέπει να αξιολογούνται για τον αντίκτυπό τους στο περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένης της συμβολής τους στη βελτίωση ή την επιδείνωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, της ποιότητας των υδάτων, της ποιότητας του εδάφους και της βιοποικιλότητας. Η οδηγία για την εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων (ΕΠΕ) (οδηγία 2014/52/ΕΕ) παρέχει ένα πλαίσιο για τη διενέργεια μιας τέτοιας εκτίμησης.

Η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή είναι ένα οριζόντιο ζήτημα, το οποίο, εάν εφαρμοστεί ασυντόνιστο σε ξεχωριστούς τομείς και τομείς πολιτικής, μπορεί να οδηγήσει σε αρνητικές αμοιβαίες αντισταθμίσεις, να ακυρώσει ο ένας τον άλλον ή να χάσει τις ευκαιρίες για χρήση πιθανών συνεργειών. Προκειμένου να βελτιωθεί ο συντονισμός και να αυξηθεί η αποτελεσματικότητα του σχεδιασμού προσαρμογής και να μεγιστοποιηθούν οι διατομεακές συνέργειες, ένα ευρύ φάσμα θεσμικών και πολιτικών ενδιαφερόμενων μερών θα πρέπει ιδανικά να συμμετέχει στον καθορισμό των κριτηρίων, στην αξιολόγηση των επιλογών προσαρμογής, καθώς και στην επακόλουθη ιεράρχηση των προτεραιοτήτων (βλ. βήμα 4.3).

Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης μπορούν να περιγραφούν σε συνοπτικά ενημερωτικά δελτία επιλογών, τα οποία ξεκίνησαν με τη δημιουργία καταλόγου ( βλ. βήμα 3.1) που δεν περιέχουν υπερβολικά πολλές τεχνικές λεπτομέρειες, αλλά παρέχουν μια γρήγορη επισκόπηση εύκολα κατανοητή από τους μη ειδικούς. Τα εν λόγω ενημερωτικά δελτία μπορεί να αποδειχθούν πολύ χρήσιμα αργότερα για τη διαδικασία ιεράρχησης προτεραιοτήτων ( βλ. βήμα 4.3). Οι πληροφορίες εντός των ενημερωτικών δελτίων θα πρέπει να παρέχονται τουλάχιστον για τα ακόλουθα σημεία:

• Περιγραφή της επιλογής προσαρμογής
• Ποιες είναι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής που καλύπτει η επιλογή
• Η δυνατότητα μείωσης της ευπάθειας στις προσδιορισθείσες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η αποτελεσματικότητα, η ευελιξία που πρέπει να αναβαθμιστούν ή να υποβαθμιστούν, εάν είναι απαραίτητο
• Χωρικό πεδίο, οπτική χαρτογράφηση
• Πληροφορίες σχετικά με το κατά πόσον απαιτείται ή συνιστάται η συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών και ποιος τύπος ενδιαφερομένων θα πρέπει να συμμετέχει
• Επιτυχία και περιοριστικοί παράγοντες (με βάση τη δική σας εμπειρία ή άλλες περιπτώσεις)
• Κόστος (εφαρμογή και λειτουργία) και οικονομικά οφέλη εκφρασμένα σε νομισματικούς όρους
• Κοινωνικά και περιβαλλοντικά παράλληλα οφέλη ή μειονεκτήματα, αναγκαία διορθωτικά μέτρα
• Απαιτούμενοι χρηματοδοτικοί πόροι, χρονοδιάγραμμα των επενδύσεων και πηγές χρηματοδότησης
• Χρονικό πλαίσιο για το σχεδιασμό και την υλοποίηση μέχρι την πλήρη λειτουργική διάρκεια ζωής
• Ευθύνη για την εφαρμογή και τη συντήρηση εντός των δημοτικών υπηρεσιών ή άλλων φορέων
• Διασυνδέσεις με άλλες προτεινόμενες επιλογές προσαρμογής, εναλλαξιμότητα, συνδυασιμότητα
• ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΝΑΦΟΡΑΣ