Προσαρμογή των γαλλικών προτύπων για το σχεδιασμό, τη συντήρηση και τη λειτουργία των υποδομών μεταφορών

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα δίκτυα μεταφορών, ανεξάρτητα από τον τρόπο μεταφοράς, θα μπορούσαν να επιδεινωθούν τον επόμενο αιώνα. Τα δίκτυα μεταφορών πρέπει να προσαρμοστούν, λόγω της σημασίας τους για την κοινωνία και την οικονομία. Το γαλλικό εθνικό σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή (2015) παρέχει μια σειρά από προβλέψεις και τάσεις της αναμενόμενης κλιματικής αλλαγής· αυτά που είναι πιο σημαντικά για τους τομείς των μεταφορών περιλαμβάνουν τα ακόλουθα ζητήματα:

• Η μέση ημερήσια θερμοκρασία στη μητροπολιτική Γαλλία αναμένεται να αυξηθεί κατά 2 έως 2,5 °C μεταξύ του τέλους του 20ου^αιώνα και του τέλους του 21ου αιώνα^, σύμφωνα με το σενάριο εκπομπών SRES B2. Η αύξηση θα είναι περίπου 2,5 έως 3,5 °C σύμφωνα με το σενάριο SRES A2. Επιπλέον, ο αριθμός των ημερών με θερμοκρασία κάτω του μηδενός αναμένεται να μειωθεί και η ημερήσια διακύμανση της θερμοκρασίας αναμένεται να ενταθεί.
• Η συχνότητα της έντασης της περιόδου που χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλές θερμοκρασίες και ξηρασία αναμένεται να αυξηθεί. Οι συνθήκες αυτές θα αυξήσουν επίσης τον κίνδυνο πυρκαγιών.
• Οι προβλέψεις για τα σενάρια εκπομπών SRES B2 και A2 δείχνουν τάση μείωσης των βροχοπτώσεων την άνοιξη και το καλοκαίρι. Αυτή η μείωση, η οποία γίνεται αισθητή μόνο στο τέλος του αιώνα στο σενάριο Β2, συμβαίνει νωρίτερα και με μεγαλύτερο εύρος στο σενάριο Α2 (περίπου -10 % γύρω στο 2050 και -30 % περίπου το 2090 για τη θερινή περίοδο). Ανεξάρτητα από το σενάριο, η νοτιοδυτική Γαλλία είναι η περιοχή που αναμένεται να επηρεαστεί ως επί το πλείστον από αυτή τη μείωση. Οι βροχοπτώσεις χιονιού θα μειωθούν σημαντικά κατά τη διάρκεια του αιώνα, αρχής γενομένης από το 2030.
• Οι ακραίες βροχοπτώσεις αναμένεται να μειώσουν τη συχνότητα αλλά να αυξήσουν την ένταση.
• Οι ροές ποταμών αναμένεται να αυξηθούν τον χειμώνα, ενώ κατά τη θερινή περίοδο θα σημειωθούν σοβαρότερες χαμηλές ροές· οι τάσεις αυτές είναι πιθανό να διαφέρουν ανάλογα με τις λεκάνες απορροής. Τα ετήσια μέσα επίπεδα των υπόγειων υδάτων τείνουν να μειώνονται, αν και οι εποχιακές διακυμάνσεις εξακολουθούν να είναι ασαφείς.
• Οι αλλαγές στα καθεστώτα αιολικής ενέργειας είναι εξαιρετικά αβέβαιες, καθώς υπάρχουν πολλές διαφορές στα αποτελέσματα που παρέχουν τα μοντέλα.
• Οι προβλέψεις για το επίπεδο της θάλασσας είναι αβέβαιες, ιδίως σε τοπικό επίπεδο. Η υπόθεση της αύξησης της στάθμης της θάλασσας κατά 1 m έως το 2100 διατηρείται για αυτή τη διαδικασία αναθεώρησης.

Αυτές οι αλλαγές στο κλίμα θέτουν συγκεκριμένες προκλήσεις για τις υποδομές μεταφορών, οι οποίες θα αντιμετωπιστούν μέσω της επικαιροποίησης των σχετικών προτύπων. Ωστόσο, η διαδικασία επικαιροποίησης είναι δύσκολη για διάφορους λόγους:

• Δυσκολίες στον προσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο οι αλλαγές στο κλίμα μπορούν να επηρεάσουν τις μεταβλητές που σχετίζονται με το κλίμα που χρησιμοποιούνται παραδοσιακά στα πρότυπα και τις κατευθυντήριες γραμμές για τις μεταφορές.
• Μεγάλη ανάγκη επικοινωνίας σχετικά με την ανάγκη πρόβλεψης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και προσαρμογής των υποδομών στις μακροπρόθεσμες αλλαγές.
• Τεράστιος αριθμός προτύπων και κατευθυντήριων γραμμών για τις μεταφορές· κατά την αναθεώρησή τους πρέπει να καθορισθεί μια στέρεη προτεραιότητα και να παρασχεθεί κοινή καθοδήγηση γι’ αυτήν.
• Ανάγκη δημιουργίας συνεργειών, με συνεχείς τακτικές τεχνικές επικαιροποιήσεις των προτύπων και των κατευθυντήριων γραμμών για τις μεταφορές, καθώς και προβλέψεις για το κλίμα.

Οι κύριοι στόχοι της συστηματικής αναθεώρησης των προτύπων είναι:

• Προσαρμογή των τεχνικών απαιτήσεων των υποδομών μεταφορών στις αναμενόμενες κλιματικές αλλαγές.
• Παροχή αμερόληπτης επανεξέτασης και προσδιορισμού των αναγκών και προτεραιοτήτων αναθεώρησης.
• Αντιμετώπιση της ανθεκτικότητας των υποδομών μεταφορών με ολοκληρωμένο τρόπο, συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού, της συντήρησης και των λειτουργιών.
• Επικαιροποίηση των κλιματικών παραμέτρων και των δεικτών που χρησιμοποιούνται συνήθως στα πρότυπα μεταφορών, ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι πιθανές αλλαγές στο γαλλικό κλίμα.

Η αναθεώρηση των γαλλικών προτύπων για τον σχεδιασμό, τη συντήρηση και τη λειτουργία των υποδομών μεταφορών πραγματοποιήθηκε από τεχνική ομάδα εργασίας που συγκρότησε η DGITM, στην οποία συμμετείχαν εμπειρογνώμονες διαφόρων υποδομών και συστημάτων μεταφορών: οδοί, γέφυρες, χωματουργικά έργα, συρματόσχοινα, σιδηρόδρομοι, αεροναυπηγοί, υδάτινοι, θαλάσσιοι και λιμενικοί τομείς. Αφού συνοψίζει τις μείζονες κλιματικές τάσεις βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, η ομάδα εργασίας εξέτασε τα υφιστάμενα γαλλικά πρότυπα, προκειμένου να εντοπίσει εκείνα που περιλαμβάνουν αναφορές σε βασικά κλιματικά στοιχεία (όπως «θερμοκρασία», «πλημμύρα», «βροχή», «άνεμος»...) που θα μπορούσαν να αλλάξουν στο μέλλον. Ο έλεγχος, με βάση βάσεις δεδομένων και γνωμοδοτήσεις εμπειρογνωμόνων, επικεντρώθηκε κυρίως σε τεχνικά έγγραφα· έχουν επίσης ληφθεί υπόψη ορισμένα κανονιστικά και κανονιστικά έγγραφα. Στη συνέχεια, τα επιλεγμένα πρότυπα ταξινομήθηκαν σε τρεις ομάδες, σύμφωνα με τις ανάγκες για την αναθεώρησή τους από τη σκοπιά της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή:

• όσοι δεν χρειάζονται αναθεώρηση: τεχνικά έγγραφα αναφοράς και αντίστοιχα πρότυπα που δεν επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή·
• εκείνες που χρήζουν αναθεώρησης: τα τεχνικά έγγραφα αναφοράς που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή και τα οποία πρέπει ήδη να υποβληθούν σε τεχνική αναθεώρηση, και
• όσοι χρειάζονται ακριβέστερες πληροφορίες σχετικά με τις κλιματικές μεταβλητές και δείκτες που εμπλέκονται, προκειμένου να καθοριστεί αν πρέπει να αναθεωρηθούν και πώς.

Όσον αφορά την τρίτη ομάδα προτύπων, οι υφιστάμενες πληροφορίες δεν επαρκούν για να εκτιμηθεί κατά πόσον υπάρχει ανάγκη προσαρμογής τους στις μελλοντικές κλιματικές αλλαγές, ενώ στο μέλλον θα χρειαστούν περαιτέρω μελέτες. Ακολουθούν ορισμένα παραδείγματα προτύπων σε κάθε κατηγορία:

• Πρότυπα χωρίς ανάγκη αναθεώρησης: θόρυβος από την οδική κυκλοφορία, σχεδιασμός τοπίου οδών, κατευθυντήριες γραμμές αποστράγγισης οδών, συστάσεις για δομικό σχεδιασμό (οριακά κράτη) σε υδρόβιους χώρους.
• Πρότυπα που χρήζουν αναθεώρησης: σχεδιασμός οδοστρώματος, εκτίμηση γενικών δράσεων για υδρόβιες κατασκευές (χιόνι, άνεμος κ.λπ.).
• Πρότυπα που χρήζουν περαιτέρω διευκρινίσεων σχετικά με τις κλιματικές παραμέτρους: σχεδιασμός και κατασκευή νέων δρόμων, συντήρηση αστικών οδών, αποστράγγιση οδοστρωμάτων, καθοδήγηση σε οδικά αναχώματα, αρχές τοποθέτησης μακρών συγκολλημένων σιδηροτροχιών.

Μερικές εκατοντάδες τεχνικά πρότυπα (πάνω από 800 μόνο για τους δρόμους) αναθεωρήθηκαν. Για όσους χρειάζονται ακριβέστερη κατανόηση των σχετικών κλιματικών παραμέτρων (κατηγορία (3) ανωτέρω), οι εμπειρογνώμονες στον τομέα των μεταφορών έχουν παράσχει κατάλογο των απαιτούμενων ακριβειών. Αυτές αναφέρονται στο χρονοδιάγραμμα (όταν είναι πιθανό να συμβούν ορισμένες κλιματικές αλλαγές) και στις περιοχές που επηρεάζονται, ή στις ακριβείς επιπτώσεις αυτών των αλλαγών σε ορισμένες από τις παραμέτρους που χρησιμοποιούνται για τον σχεδιασμό της υποδομής (συχνότητα εμφάνισης, ένταση, αριθμός ημερών πάνω από ορισμένα επίπεδα κ.λπ.).

Ενώ η αναθεώρηση των προτύπων της κατηγορίας 2 βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, η αναθεώρηση των προτύπων της κατηγορίας 3 μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον αφού παρασχεθούν οι αναγκαίες διευκρινίσεις από εμπειρογνώμονες σε θέματα κλίματος και μετεωρολογίας. Τα αναθεωρημένα πρότυπα θα εγκριθούν σύμφωνα με τη γενική διαδικασία, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής όλων των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών, και στη συνέχεια θα εφαρμοστούν.

Η αναθεώρηση του προτύπου μεταφορών πραγματοποιήθηκε σε συντονισμό με την DGITM (Γενική Διεύθυνση Υποδομών, Μεταφορών και Θαλάσσης) από τις διάφορες τεχνικές υπηρεσίες της γαλλικής κυβέρνησης: CEREMA (Centre d’Études et d’Expertise sur les Risques, l’Environnement, la Mobilité et l’Aménagement), CETU (Centre d’Études Techniques des Tunnels), STAC (Service Technique de l’Aviation Civile), STRMTG (Service Technique des Remontées Mécaniques et des Transports Guidés), καθώς και από τους διάφορους διαχειριστές δημόσιων συγκοινωνιών: RFF και SNCF (σιδηροδρομικές μεταφορές), VNF (εσωτερικές πλωτές οδούς) και από IFRECOR (Πρωτοβουλία Française pour les Récifs Coralliens). Εμπειρογνώμονες και ερευνητές θα κινητοποιηθούν για τον υπολογισμό των κλιματικών προβλέψεων και την προσαρμογή των προτύπων. Η ομάδα εργασίας συμμετέχει επίσης επί του παρόντος στην ομάδα συντονισμού της AFNOR με τίτλο «Κλιματική αλλαγή».

Η δράση αυτή παρέχει μια καινοτόμο προσέγγιση για την προσαρμογή των υποδομών μεταφορών, καθώς προσπαθεί να εφαρμόσει μια ομοιογενή μεθοδολογία για την επανεξέταση των προτύπων που πρέπει να εφαρμοστούν (στο πλαίσιο της προοπτικής προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή) σε διαφορετικούς τρόπους μεταφοράς και σε διαφορετικές φάσεις, όπως ο σχεδιασμός, η συντήρηση και οι λειτουργίες. Άλλοι παράγοντες επιτυχίας είναι:

• Συνεργασία με κλιματολόγους και μετεωρολογικές υπηρεσίες. Η εμπειρογνωμοσύνη σε θέματα κλίματος και μετεωρολογίας είναι ζωτικής σημασίας για τον καθορισμό των μελλοντικών κλιματικών συνθηκών και την κατανόηση των συνεπειών τους για τα διάφορα στοιχεία των υποδομών μεταφορών. Η αποτελεσματική εταιρική σχέση βασίζεται σε γόνιμο διάλογο, με εμπειρογνώμονες στον τομέα του κλίματος να κατανοούν τις ανάγκες πληροφόρησης των σχεδιαστών και διαχειριστών υποδομών μεταφορών, καθώς και ειδικούς στον τομέα των μεταφορών που προσαρμόζουν τις πρακτικές τους στις πραγματικά διαθέσιμες πληροφορίες για το κλίμα και τη σχετική αβεβαιότητα.
• Κινητοποίηση εσωτερικών τεχνικών γνώσεων στο πλαίσιο της εθνικής διοίκησης, ξεπερνώντας τους τεχνικούς τομείς.
• Ρεαλιστική προσέγγιση, με στόχο τον καθορισμό σαφών προτεραιοτήτων στη διαδικασία αναθεώρησης και την επίτευξη γρήγορων αποτελεσμάτων για τις επιλεγμένες προτεραιότητες.
• Διαφάνεια, η οποία επιτρέπει σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες που παράγονται από την ομάδα εργασίας και στις συστάσεις που διατυπώνονται.

Οι περιοριστικοί παράγοντες περιλαμβάνουν:

• Ανομοιογένεια ως προς το περιεχόμενο και την προσέγγιση των υφιστάμενων προτύπων στα διάφορα μέσα μεταφοράς.
• Μερικές βάσεις δεδομένων προτύπων. Δυσκολίες στον εντοπισμό όλων των προτύπων με μεταβλητές που σχετίζονται με το κλίμα: απόλυτη ανάγκη διαβούλευσης με μεγάλο αριθμό εμπειρογνωμόνων στον τομέα των μεταφορών προκειμένου να απαριθμηθούν και να επανεξεταστούν τα πρότυπα.
• Υψηλή εξειδίκευση στην τεχνική εμπειρογνωμοσύνη, καθιστώντας δύσκολη την υιοθέτηση κοινών προσεγγίσεων που διασχίζουν τα παραδοσιακά σύνορα μεταξύ των «κοινοτήτων γνώσης».
• Τα πρότυπα για τον σχεδιασμό, τη συντήρηση και τη λειτουργία βασίζονται σε συγκεκριμένες τιμές μεταβλητών που σχετίζονται με το κλίμα, ενώ οι κλιματικές προβλέψεις συχνά δίδονται ως εύρος τιμών.
• Η προσαρμογή στη μακροπρόθεσμη κλιματική αλλαγή θεωρείται συχνά ως ζήτημα μη προτεραιότητας.

Δεν είναι διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με το αναλυτικό κόστος· ωστόσο, δεδομένου ότι οι δραστηριότητες επανεξέτασης πραγματοποιήθηκαν από τις τεχνικές υπηρεσίες της γαλλικής κυβέρνησης, η διαδικασία δεν απαιτούσε σημαντικούς πρόσθετους πόρους.

Τα κύρια οφέλη αναμένεται να σχετίζονται με τη μακροπρόθεσμη εξοικονόμηση του κόστους λειτουργίας και συντήρησης των υποδομών μεταφορών. Τα νέα πρότυπα θα αντικαταστήσουν τα υφιστάμενα πρότυπα για τον σχεδιασμό, τη συντήρηση και τη λειτουργία των υποδομών μεταφορών. Ο τελικός σκοπός της διαδικασίας είναι να διασφαλιστεί ότι οι υποδομές μεταφορών, με μεγάλο χρονικό διάστημα εξυπηρέτησης (μερικές φορές 100 ετών ή περισσότερο), μπορούν να αντεπεξέλθουν ικανοποιητικά στις συνθήκες που επιβάλλονται από το μελλοντικό κλίμα και τα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Το κύριο νομικό πλαίσιο αυτής της επανεξέτασης είναι το γαλλικό εθνικό σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, το οποίο περιλαμβάνει εντολή προς το Υπουργείο Οικολογίας, Αειφόρου Ανάπτυξης και Ενέργειας (Γενική Διεύθυνση Υποδομών Μεταφορών και Μεταφορών) για τη σύσταση ομάδας εργασίας για τη δράση αυτή.

Η ομάδα εργασίας θα πρέπει να συνεχίσει τις εργασίες της έως το 2016, δρομολογώντας την εκπόνηση ορισμένων προτύπων και αποφασίζοντας σχετικά με την ανάγκη αναθεώρησης των προτύπων της κατηγορίας 3, με βάση τις διευκρινίσεις των εμπειρογνωμόνων.

Τα αναθεωρημένα πρότυπα θα εφαρμοστούν στην κατασκευή νέων υποδομών και στην αναβάθμιση και συντήρηση της υπάρχουσας, με διάρκεια ζωής σχεδιασμού 25 έως 100 ετών.

Marie Colin
CEREMA
110 rue de Paris - BP 214 - 77487 Provins Cedex
Tel.: +33 (0)1 60523261
E-mail: marie.colin@cerema.fr

Fabien Palhol
CEREMA
110 rue de Paris - BP 214 - 77487 Provins Cedex
Tel.: +33 (0)1 60523121
E-mail: fabien.palhol@cerema.fr 

Centre d’Études et d’Expertise sur les Risques, l’Environnement, la Mobilité et l’Aménagement (CEREMA)