Προσαρμογή των γαλλικών προτύπων για το σχεδιασμό, τη συντήρηση και τη λειτουργία των υποδομών μεταφορών

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στα δίκτυα μεταφορών, ανεξάρτητα από τον τρόπο μεταφοράς, θα μπορούσαν να επιδεινωθούν τον επόμενο αιώνα. Τα δίκτυα μεταφορών πρέπει να προσαρμοστούν, λόγω της σημασίας τους για την κοινωνία και την οικονομία. Το γαλλικό εθνικό σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή (2015) παρέχει μια σειρά προβλέψεων και τάσεων όσον αφορά την αναμενόμενη κλιματική αλλαγή· αυτά που αφορούν περισσότερο τους τομείς των μεταφορών περιλαμβάνουν τα ακόλουθα ζητήματα:

• Η μέση ημερήσια θερμοκρασία στη μητροπολιτική Γαλλία αναμένεται να αυξηθεί κατά 2 έως 2,5 °C μεταξύ του τέλους του 20ού ^αιώνα και του τέλους του 21ου ^αιώνα, σύμφωνα με το σενάριο εκπομπών SRES B2. Η αύξηση θα είναι περίπου 2,5 έως 3,5 °C σύμφωνα με το σενάριο SRES A2. Επιπλέον, ο αριθμός των ημερών με θερμοκρασία κάτω του μηδενός αναμένεται να μειωθεί και η ημερήσια διακύμανση της θερμοκρασίας αναμένεται να ενταθεί.
• Η συχνότητα της περιόδου που χαρακτηρίζεται από πολύ υψηλές θερμοκρασίες και ξηρασία αναμένεται να αυξηθεί. Οι συνθήκες αυτές θα αυξήσουν επίσης τον κίνδυνο εκδήλωσης πυρκαγιάς.
• Οι προβλέψεις για τα σενάρια εκπομπών SRES B2 και A2 δείχνουν τάση μείωσης των βροχοπτώσεων την άνοιξη και το καλοκαίρι. Η μείωση αυτή, η οποία γίνεται αισθητή μόνο στο τέλος του αιώνα στο σενάριο Β2, συμβαίνει νωρίτερα και με μεγαλύτερο εύρος στο σενάριο Α2 (περίπου -10% γύρω στο 2050 και -30% γύρω στο 2090 για τη θερινή περίοδο). Ανεξάρτητα από το σενάριο, η νοτιοδυτική Γαλλία είναι η περιοχή που αναμένεται να επηρεαστεί περισσότερο από τη μείωση αυτή. Οι βροχοπτώσεις χιονιού θα μειωθούν σημαντικά κατά τη διάρκεια του αιώνα, αρχής γενομένης από το 2030.
• Τα ακραία φαινόμενα βροχόπτωσης αναμένεται να μειωθούν σε συχνότητα αλλά να αυξηθούν σε ένταση.
• Οι ροές ποταμών αναμένεται να αυξηθούν τον χειμώνα, ενώ κατά τη θερινή περίοδο θα σημειωθούν σοβαρότερες χαμηλές ροές· οι τάσεις αυτές είναι πιθανό να διαφέρουν ανάλογα με τις λεκάνες απορροής. Η μέση ετήσια στάθμη των υπόγειων υδάτων τείνει να μειώνεται, αν και οι εποχιακές διακυμάνσεις εξακολουθούν να είναι ασαφείς.
• Οι αλλαγές στα καθεστώτα ανέμου είναι εξαιρετικά αβέβαιες, καθώς υπάρχουν πολλές διαφορές στα αποτελέσματα που παρέχουν τα μοντέλα.
• Οι προβλέψεις για τη στάθμη της θάλασσας είναι αβέβαιες, ιδίως σε τοπικό επίπεδο. Η υπόθεση της ανόδου της στάθμης της θάλασσας κατά 1 m έως το 2100 διατηρείται για αυτή τη διαδικασία αναθεώρησης.

Αυτές οι αλλαγές στο κλίμα θέτουν συγκεκριμένες προκλήσεις για τις υποδομές μεταφορών, οι οποίες θα αντιμετωπιστούν μέσω της επικαιροποίησης των σχετικών προτύπων. Ωστόσο, η διαδικασία επικαιροποίησης είναι δύσκολη για διάφορους λόγους:

• Δυσκολίες στον προσδιορισμό του τρόπου με τον οποίο οι κλιματικές αλλαγές μπορούν να επηρεάσουν τις μεταβλητές που σχετίζονται με το κλίμα και χρησιμοποιούνται παραδοσιακά στα πρότυπα και τις κατευθυντήριες γραμμές για τις μεταφορές.
• Μεγάλη ανάγκη επικοινωνίας σχετικά με την ανάγκη πρόβλεψης των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και προσαρμογής των υποδομών στις μακροπρόθεσμες αλλαγές.
• Τεράστιος αριθμός προτύπων και κατευθυντήριων γραμμών για τις μεταφορές· υπάρχει ανάγκη να καθοριστεί μια ορθή προτεραιότητα κατά την αναθεώρησή τους και να παρασχεθεί κοινή καθοδήγηση γι’ αυτήν.
• Ανάγκη δημιουργίας συνεργειών, με συνεχείς τακτικές τεχνικές επικαιροποιήσεις των προτύπων και των κατευθυντήριων γραμμών για τις μεταφορές, καθώς και με προβλέψεις για το κλίμα.

Οι κύριοι στόχοι της συστηματικής επανεξέτασης των προτύπων είναι οι εξής:

• Προσαρμογή των τεχνικών απαιτήσεων των υποδομών μεταφορών στις αναμενόμενες κλιματικές αλλαγές.
• Παροχή αμερόληπτης επανεξέτασης και προσδιορισμός των αναγκών και των προτεραιοτήτων αναθεώρησης.
• Αντιμετώπιση της ανθεκτικότητας των υποδομών μεταφορών με ολοκληρωμένο τρόπο, συμπεριλαμβανομένου του σχεδιασμού, της συντήρησης και των λειτουργιών.
• Επικαιροποίηση των κλιματικών παραμέτρων και δεικτών που χρησιμοποιούνται συνήθως στα πρότυπα μεταφορών, ώστε να ληφθούν υπόψη οι πιθανές αλλαγές στο κλίμα της Γαλλίας.

Η αναθεώρηση των γαλλικών προτύπων για τον σχεδιασμό, τη συντήρηση και τη λειτουργία των υποδομών μεταφορών πραγματοποιήθηκε από τεχνική ομάδα εργασίας που συστάθηκε από την DGITM με τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων από διάφορες υποδομές και συστήματα μεταφορών: οδοί, γέφυρες, χωματουργικές εργασίες, εναέριοι σιδηρόδρομοι, σιδηρόδρομοι, αεροναυπηγική, πλωτές οδοί, θαλάσσιοι και λιμενικοί τομείς. Αφού συνόψισε τις κύριες κλιματικές τάσεις βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα, η ομάδα εργασίας εξέτασε τα υφιστάμενα γαλλικά πρότυπα, προκειμένου να εντοπίσει εκείνα που περιλαμβάνουν αναφορές σε βασικά κλιματικά στοιχεία (όπως «θερμοκρασία», «πλημμύρα», «βροχή», «άνεμος»...) που θα μπορούσαν να αλλάξουν στο μέλλον. Ο έλεγχος, με βάση βάσεις δεδομένων και γνωμοδοτήσεις εμπειρογνωμόνων, επικεντρώθηκε κυρίως σε τεχνικά έγγραφα· έχουν επίσης ληφθεί υπόψη ορισμένα κανονιστικά και κανονιστικά έγγραφα. Στη συνέχεια, τα επιλεγμένα πρότυπα ταξινομήθηκαν σε τρεις ομάδες, σύμφωνα με τις ανάγκες αναθεώρησής τους από την άποψη της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή:

• εκείνες που δεν χρειάζονται αναθεώρηση: τεχνικά έγγραφα αναφοράς και αντίστοιχα πρότυπα που δεν επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή·
• όσοι χρειάζονται αναθεώρηση: τεχνικά έγγραφα αναφοράς που επηρεάζονται από την κλιματική αλλαγή και τα οποία πρέπει ήδη να υποβληθούν σε τεχνική αναθεώρηση, και
• εκείνες που χρειάζονται ακριβέστερες πληροφορίες σχετικά με τις κλιματικές μεταβλητές και τους δείκτες που εμπλέκονται προκειμένου να καθοριστεί αν πρέπει να αναθεωρηθούν και με ποιον τρόπο.

Όσον αφορά την τρίτη ομάδα προτύπων, οι υφιστάμενες πληροφορίες δεν επαρκούν για να αξιολογηθεί κατά πόσον υπάρχει ανάγκη προσαρμογής τους στις μελλοντικές κλιματικές αλλαγές και θα χρειαστούν περαιτέρω μελέτες στο μέλλον. Ακολουθούν ορισμένα παραδείγματα προτύπων σε κάθε κατηγορία:

• Πρότυπα χωρίς ανάγκη αναθεώρησης: θόρυβος από την οδική κυκλοφορία, σχεδιασμός του οδικού τοπίου, κατευθυντήριες γραμμές για την αποστράγγιση των οδών, συστάσεις για τον στατικό σχεδιασμό (οριακές καταστάσεις) σε υδάτινους χώρους.
• Πρότυπα που χρήζουν αναθεώρησης: σχεδιασμός οδοστρώματος, εκτίμηση γενικών δράσεων για υδρόβιες κατασκευές (χιόνι, άνεμος κ.λπ.).
• Πρότυπα που χρήζουν περαιτέρω διευκρινίσεων όσον αφορά τις κλιματικές παραμέτρους: σχεδιασμός και κατασκευή νέων δρόμων, συντήρηση αστικών δρόμων, αποστραγγιστικά οδοστρώματα, καθοδήγηση σε οδικά αναχώματα, αρχές τοποθέτησης μακρών συγκολλημένων σιδηροτροχιών.

Αναθεωρήθηκαν εκατοντάδες τεχνικά πρότυπα (πάνω από 800 μόνο για τους δρόμους). Για όσους χρειάζονται ακριβέστερη κατανόηση των σχετικών κλιματικών παραμέτρων (κατηγορία (3) ανωτέρω), οι εμπειρογνώμονες στον τομέα των μεταφορών υπέβαλαν κατάλογο των απαιτούμενων ακριβειών. Αυτές αφορούν το χρονοδιάγραμμα (όταν είναι πιθανό να συμβούν ορισμένες κλιματικές αλλαγές) και τις περιοχές που επηρεάζονται ή τις ακριβείς επιπτώσεις των αλλαγών αυτών σε ορισμένες από τις παραμέτρους που χρησιμοποιούνται για τον σχεδιασμό των υποδομών (συχνότητα εμφάνισης, ένταση, αριθμός ημερών πάνω από ορισμένα επίπεδα κ.λπ.).

Ενώ η αναθεώρηση των προτύπων της κατηγορίας 2 βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη, η αναθεώρηση των προτύπων της κατηγορίας 3 μπορεί να προχωρήσει μόνο αφού παρασχεθούν οι απαραίτητες διευκρινίσεις από κλιματικούς και μετεωρολογικούς εμπειρογνώμονες. Τα αναθεωρημένα πρότυπα θα εγκριθούν σύμφωνα με τη γενική διαδικασία, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής όλων των σχετικών ενδιαφερόμενων μερών, και στη συνέχεια θα εφαρμοστούν.

Η αναθεώρηση του προτύπου μεταφορών πραγματοποιήθηκε σε συντονισμό με την DGITM (Γενική Διεύθυνση Υποδομών, Μεταφορών και Θάλασσας) από τις διάφορες τεχνικές υπηρεσίες της γαλλικής κυβέρνησης: CEREMA (Centre d’Études et d’Expertise sur les Risques, l’Environnement, la Mobilité et l’Aménagement), CETU (Centre d’Études Techniques des Tunnels), STAC (Service Technique de l’Aviation Civile), STRMTG (Service Technique des Remontées Mécaniques et des Transports Guidés), καθώς και από τους διάφορους διαχειριστές δημόσιων μεταφορών: RFF και SNCF (σιδηροδρομικές μεταφορές), VNF (εσωτερικές πλωτές μεταφορές) και από την IFRECOR (Initiative Française pour les Récifs Coralliens). Εμπειρογνώμονες και ερευνητές θα κινητοποιηθούν για τον υπολογισμό των κλιματικών προβλέψεων και την προσαρμογή των προτύπων. Η ομάδα εργασίας συμμετέχει επίσης επί του παρόντος στη συντονιστική ομάδα της AFNOR «Κλιματική αλλαγή».

Η δράση αυτή παρέχει μια καινοτόμο προσέγγιση για την προσαρμογή των υποδομών μεταφορών, καθώς προσπαθεί να υιοθετήσει μια ομοιογενή μεθοδολογία για την επανεξέταση των προτύπων που πρέπει να εφαρμόζονται (υπό το πρίσμα της προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή) σε διάφορους τρόπους μεταφοράς και σε διαφορετικές φάσεις, όπως ο σχεδιασμός, η συντήρηση και οι λειτουργίες. Άλλοι παράγοντες επιτυχίας είναι:

• Συνεργασία με κλιματολόγους και μετεωρολογικές υπηρεσίες. Η κλιματική και μετεωρολογική εμπειρογνωμοσύνη είναι ζωτικής σημασίας για τον καθορισμό των μελλοντικών κλιματικών συνθηκών και την κατανόηση των συνεπειών τους για τα διάφορα στοιχεία των υποδομών μεταφορών. Η αποτελεσματική εταιρική σχέση βασίζεται σε εποικοδομητικό διάλογο, με εμπειρογνώμονες στον τομέα του κλίματος να κατανοούν τις ανάγκες πληροφόρησης των σχεδιαστών και των διαχειριστών υποδομών μεταφορών και ειδικούς στον τομέα των μεταφορών να προσαρμόζουν τις πρακτικές τους στις πραγματικά διαθέσιμες πληροφορίες για το κλίμα και στη σχετική αβεβαιότητα.
• Κινητοποίηση των εσωτερικών τεχνικών γνώσεων εντός της εθνικής διοίκησης, υπερβαίνοντας τους τεχνικούς τομείς.
• ρεαλιστική προσέγγιση, με στόχο τον καθορισμό σαφών προτεραιοτήτων στη διαδικασία αναθεώρησης και την επίτευξη γρήγορων αποτελεσμάτων για τις επιλεγμένες προτεραιότητες.
• Διαφάνεια, που επιτρέπει σε όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη να έχουν πρόσβαση στις πληροφορίες που παράγονται από την ομάδα εργασίας και στις συστάσεις που διατυπώνονται.

Οι περιοριστικοί παράγοντες περιλαμβάνουν:

• Ανομοιογένεια ως προς το περιεχόμενο και την προσέγγιση των υφιστάμενων προτύπων στους διάφορους τρόπους μεταφοράς.
• Μερικές βάσεις δεδομένων προτύπων. Δυσκολίες προσδιορισμού όλων των προτύπων με μεταβλητές που σχετίζονται με το κλίμα: απόλυτη ανάγκη διαβούλευσης με μεγάλο αριθμό εμπειρογνωμόνων στον τομέα των μεταφορών για την καταγραφή και την αναθεώρηση των προτύπων.
• Υψηλή εξειδίκευση στην τεχνική εμπειρογνωμοσύνη, καθιστώντας δύσκολη την ανάληψη κοινών προσεγγίσεων που διασχίζουν τα παραδοσιακά σύνορα μεταξύ των «κοινοτήτων γνώσης».
• Τα πρότυπα για τον σχεδιασμό, τη συντήρηση και τη λειτουργία βασίζονται σε συγκεκριμένες τιμές των μεταβλητών που σχετίζονται με το κλίμα, ενώ οι κλιματικές προβλέψεις δίνονται συχνά ως εύρη τιμών.
• Η προσαρμογή στη μακροπρόθεσμη κλιματική αλλαγή συχνά θεωρείται ζήτημα μη προτεραιότητας.

Δεν υπάρχουν διαθέσιμες πληροφορίες σχετικά με το λεπτομερές κόστος· ωστόσο, δεδομένου ότι οι δραστηριότητες επανεξέτασης πραγματοποιήθηκαν από τις τεχνικές υπηρεσίες της γαλλικής κυβέρνησης, η διαδικασία δεν απαιτούσε σημαντικούς πρόσθετους πόρους.

Τα κύρια οφέλη αναμένεται να σχετίζονται με τη μακροπρόθεσμη εξοικονόμηση κόστους λειτουργίας και συντήρησης των υποδομών μεταφορών. Τα νέα πρότυπα θα αντικαταστήσουν τα υφιστάμενα για τον σχεδιασμό, τη συντήρηση και τη λειτουργία των υποδομών μεταφορών. Ο τελικός σκοπός της διαδικασίας είναι να διασφαλιστεί ότι οι υποδομές μεταφορών, με μεγάλο χρονικό διάστημα εξυπηρέτησης (μερικές φορές 100 χρόνια ή περισσότερο), μπορούν να αντιμετωπίσουν ικανοποιητικά τις συνθήκες που επιβάλλονται από μελλοντικά κλιματικά και ακραία καιρικά φαινόμενα.

Το κύριο νομικό πλαίσιο της παρούσας επανεξέτασης είναι το γαλλικό εθνικό σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, το οποίο περιλαμβάνει εντολή προς το Υπουργείο Οικολογίας, Αειφόρου Ανάπτυξης και Ενέργειας (Γενική Διεύθυνση Υποδομών Μεταφορών και Ενέργειας) για τη σύσταση ομάδας εργασίας σχετικά με τη δράση αυτή.

Η ομάδα εργασίας θα πρέπει να συνεχίσει τις εργασίες της έως το 2016, δρομολογώντας την κατάρτιση ορισμένων προτύπων και αποφασίζοντας σχετικά με την ανάγκη αναθεώρησης των προτύπων της κατηγορίας 3, με βάση τις διευκρινίσεις των εμπειρογνωμόνων.

Τα αναθεωρημένα πρότυπα θα εφαρμοστούν στην κατασκευή νέων υποδομών και στην αναβάθμιση και συντήρηση των υφιστάμενων, με διάρκεια ζωής σχεδιασμού από 25 έως 100 χρόνια.

Marie Colin
CEREMA
110 rue de Paris - BP 214 - 77487 Provins Cedex
Tel.: +33 (0)1 60523261
E-mail: marie.colin@cerema.fr

Fabien Palhol
CEREMA
110 rue de Paris - BP 214 - 77487 Provins Cedex
Tel.: +33 (0)1 60523121
E-mail: fabien.palhol@cerema.fr 

Centre d’Études et d’Expertise sur les Risques, l’Environnement, la Mobilité et l’Aménagement (CEREMA) (Κέντρο σπουδών και εμπειρογνωμοσύνης για τις ρίσκες, το περιβάλλον, την κινητικότητα και την απασχόληση)