Μετεγκατάσταση ως προσαρμογή στις πλημμύρες στο Eferdinger Becken, Αυστρία

Ορισμένοι αυστριακοί δήμοι αντιμετωπίζουν αυξανόμενο κίνδυνο από τους κινδύνους πλημμύρας λόγω διαφόρων παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων, αφενός, των συχνότερων ακραίων υδρολογικών συμβάντων που ενδέχεται να επιδεινωθούν από την κλιματική αλλαγή (+ 4 % έως + 10 %) και, αφετέρου, της αύξησης της δημόσιας πίεσης για επέκταση της κατασκευής κατοικιών σε περιοχές επιρρεπείς σε πλημμύρες. Ακόμη και αν δεν υπάρχει νόμιμο δικαίωμα να απαιτηθεί προστασία από πλημμύρες στην Αυστρία, οι πλημμύρες ασκούν πολιτική πίεση στις αυστριακές κυβερνήσεις να ενεργήσουν. Επιπλέον, η μετεγκατάσταση ως αποτελεσματική μακροπρόθεσμη λύση για την αντιπλημμυρική προστασία έχει μεγαλύτερη ιστορία στο αυστριακό τμήμα της λεκάνης του Δούναβη (βλ. επίσης Marchland, Enns-Enghage, όπου έχει ήδη πραγματοποιηθεί η ανακατανομή αυτή).

Η περιοχή είναι μία από τις πιο επιρρεπείς σε πλημμύρες περιοχές στην Αυστρία, με σημαντικά φαινόμενα πλημμύρας τα έτη 1991, 1997, 2002 και 2013. Κατά συνέπεια, οι εθνικές και περιφερειακές αρχές εστίασαν την προσοχή τους στην ανάπτυξη διαφόρων στρατηγικών προσαρμογής, όπως η μετεγκατάσταση μεγάλων τμημάτων των κατοικιών στην περιοχή. Στόχος ήταν η ένταξη όλων των δυνητικών κατοίκων στο πρόγραμμα μετεγκατάστασης, ιδίως για την κοινοποίηση των πιθανών κινδύνων και κινδύνων, τον καθορισμό προβλημάτων και την εξεύρεση κοινών στόχων και μέτρων. Επιπλέον, βασικά καθήκοντα ήταν η οργάνωση και η εξασφάλιση χρηματοδοτικής στήριξης για τη μετεγκατάσταση από τις περιφερειακές και εθνικές αρχές.

Μετά τις μεγάλες πλημμύρες το 2002 και το 2013, κατέστη σαφές ότι το μόνο πραγματικά αποτελεσματικό μέτρο αντιπλημμυρικής προστασίας στην περιοχή Eferdingen Becken είναι η μετεγκατάσταση νοικοκυριών μακριά από τις περιοχές υψηλότερου κινδύνου. Αυτό υποστηρίχθηκε από τα αποτελέσματα μιας ανάλυσης κόστους-οφέλους, σύμφωνα με την οποία η μετεγκατάσταση ήταν η πλέον αποδοτική από πλευράς κόστους επιλογή προσαρμογής.

Σε διαβούλευση με τα πληγέντα νοικοκυριά και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη (π.χ. τις αρχές πολιτικής προστασίας), πραγματοποιήθηκε και εγκρίθηκε χαρτογράφηση της περιοχής επανεγκατάστασης σε σύντομο χρονικό διάστημα και σε υψηλή συμφωνία. Περιλαμβάνει 154 ιδιοκτησίες. Προκειμένου να είναι σε θέση να προσφέρει αποζημίωση για την επανεγκατάσταση των ιδιοκτητών κατοικιών, η τοπική κυβέρνηση διαπραγματεύτηκε και συμφώνησε με το Υπουργείο Οικονομικών σχετικά με τη στήριξη από τα εθνικά ταμεία. Η ομοσπονδιακή στήριξη ανήλθε σε 250 εκατ. ευρώ. Επιπλέον των ομοσπονδιακών κονδυλίων, η περιφερειακή κυβέρνηση χορήγησε χρηματοδότηση 75 εκατ. ευρώ. Το ποσοστό αντιστάθμισης καθορίστηκε στο 80 % της αξίας της υφιστάμενης κατοικίας, προσδιοριζόμενη με ανεξάρτητη αποτίμηση. Η πλειονότητα των αποτιμήσεων ανέφερε όγκους αποζημιώσεων κάτω των 500,000 EUR, ενώ ορισμένα ακίνητα προβλέπεται να λάβουν αποζημίωση άνω των 500,000 EUR. Το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών απέδειξε τις αποτιμήσεις και ενέκρινε τα προτεινόμενα ποσά αντιστάθμισης.

Τα νοικοκυριά έπρεπε να υποβάλουν αίτηση αποζημίωσης μετεγκατάστασης πριν από το τέλος του 2015, η οποία στη συνέχεια παρατάθηκε στα μέσα του 2016. Ο ιδιοκτήτης του ακινήτου μπορεί να αποφασίσει μόνος του αν θα υποβάλει αίτηση για αποζημίωση μετεγκατάστασης και θα αποδεχθεί τη σχετική προσφορά. Έως τον Ιανουάριο του 2016 είχαν ζητήσει 149 νοικοκυριά και 146 είχαν ήδη λάβει προσφορές αποζημίωσης μετεγκατάστασης. Από αυτούς, 80 ιδιοκτήτες κατοικιών αποφάσισαν να μετεγκατασταθούν ενώ οι άλλοι αποφάσισαν να μείνουν. Οι κάτοικοι που αποφάσισαν να μετακομίσουν υποστηρίχθηκαν για την απόκτηση υποκατάστατων οικοπέδων στην περιοχή (συνήθως πρώην δάση και ημιφυσικές περιοχές) σε προσιτή τιμή. Για την επίτευξη του στόχου αυτού, οι περιφερειακές αρχές διέθεσαν ειδικές περιοχές (ανταλλακτικές ιδιοκτησίες) για τους οικοδεσπότες για τη μετεγκατάστασή τους. Επιπλέον, οι περιφερειακές αρχές καθόρισαν την τιμή αγοράς για να ξεπεράσουν την πιθανή παγίδα της κερδοσκοπίας όσον αφορά τις τιμές της γης εντός της περιοχής. Οι πρώτες πληρωμές των αντισταθμίσεων άρχισαν στις αρχές του 2015. Το 20 % της χρηματοδότησης χρησιμοποιείται για τις αναγκαίες κατεδαφίσεις, την εναπόθεση απορριμμάτων και την επανακαλλιέργεια της περιοχής. Η μακροχρόνια απαγόρευση κατασκευής για καθένα από τα ευάλωτα αγροτεμάχια καθορίζεται με εγγραφή στο κτηματολόγιο. Υπάρχει ωστόσο μια εξαίρεση που προβλέπεται για όσους επιλέγουν να παραμείνουν στην επιρρεπή σε πλημμύρες περιοχή και αποφασίζουν να μετακινηθούν σε υψηλότερους ορόφους στα σπίτια τους — η ανακατασκευή αυτών των υψηλότερων ορόφων για σκοπούς διαβίωσης είναι επιτρεπτή.

Παρά το γεγονός ότι τα πρώτα οργανωμένα κύματα μετεγκατάστασης έγιναν δεκτά από τον τοπικό πληθυσμό με υψηλές επιφυλάξεις και δεν προσέλκυσε πολλούς εθελοντές για επανεγκατάσταση, μετά την εκδήλωση πλημμυρών του 2013, οι κάτοικοι άρχισαν όλο και περισσότερο να ρωτούν σχετικά με τις δυνατότητες μετεγκατάστασης και τη στήριξη. Η περιφερειακή κυβέρνηση κατάρτισε χάρτη των περιοχών επανεγκατάστασης με βάση τα επίπεδα κινδύνου και το επίπεδο δυσκολίας για την παροχή τεχνικών λύσεων και την αντιμετώπιση κινδύνων. Ο χάρτης συζητήθηκε και συμφωνήθηκε με τους δημάρχους των επηρεαζόμενων δήμων, εκπροσώπους των κοινοτήτων καθώς και με συμβουλευτική επιτροπή η οποία συστάθηκε για να εκπροσωπεί όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Ως αποτέλεσμα, τον Ιανουάριο του 2016 146 από τους 154 ιδιοκτήτες ακινήτων που επλήγησαν σε μεγάλο βαθμό υπέβαλαν αίτηση για την αποτίμηση της αποζημίωσης και 80 από αυτούς που αποφάσισαν τελικά να επανεγκατασταθούν.

Λόγω της προσκόλλησης στην ιδιοκτησία και της δυσπιστίας σε επαναλαμβανόμενους υψηλούς κινδύνους πλημμύρας, τα πρώτα οργανωμένα κύματα εθελοντικής μετεγκατάστασης δεν κέρδισαν επαρκές ενδιαφέρον από τους ιδιοκτήτες κατοικιών. Ωστόσο, οι ακραίες πλημμύρες και οι μεγάλες απώλειες του 2002 και του 2013 χρησίμευσαν ως «ανοίγματα ματιών» και έπεισαν πολλούς από τους κατοίκους να αποφασίσουν για την επανεγκατάσταση.

Ένας προϋπολογισμός 250 εκατομμυρίων ευρώ για την αντιπλημμυρική προστασία, συμπεριλαμβανομένων των επανεγκαταστάσεων και της τεχνικής αντιπλημμυρικής προστασίας στο Eferdinger Becken, αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης με την ομοσπονδιακή κυβέρνηση και εξασφαλίστηκε δεσμευτικά με κρατικό συμβόλαιο σε χρόνο ρεκόρ, μοναδικό στην ιστορία της χώρας. Αυτό επέτρεψε την παροχή του 80 % των αποζημιώσεων αξίας κατοικίας στους εθελοντές μετεγκατάστασης, οι οποίοι χρησίμευσαν ως ένας από τους βασικούς παράγοντες επιτυχίας. Οι τοπικές αρχές όρισαν επίσης ορισμένες περιορισμένες ειδικές περιοχές μετεγκατάστασης και σταθερές τιμές γης για την αποφυγή κερδοσκοπιών όσον αφορά τις τιμές της γης.

Τα άτομα που επηρεάζονται από τις μετεγκαταστάσεις έρχονται αντιμέτωπα με βαθιές αλλαγές στη ζωή τους. Αυτό απαιτεί την υπέρβαση της συναισθηματικής προσκόλλησης στον τόπο και ιδίως την προσαρμογή στο νέο περιβάλλον, καθώς και την αντιμετώπιση της οικονομικής επιβάρυνσης και την αποκατάσταση ενός νέου κοινωνικού δικτύου γειτονίας.

Οι μη μετακινούμενοι ήταν πιθανότατα ηλικιωμένοι και λιγότερο μετακινούμενοι άνθρωποι, οι οποίοι στην πραγματικότητα είναι λιγότερο ανθεκτικοί στην αντιμετώπιση μελλοντικών πλημμυρών. Οι συνέπειες ήταν η μεγαλύτερη ευπάθεια στις υπόλοιπες κοινότητες, με το γεγονός ότι οι νεότεροι άνθρωποι (πιο πιθανό να είναι ανθεκτικοί) απομακρύνθηκαν. Ωστόσο, η διαδικασία μετεγκατάστασης μπορεί να θεωρηθεί ως ιστορία επιτυχίας, όπου μειώθηκε η έκθεση και η ευπάθεια στην κλιματική αλλαγή στις περιοχές που είναι επιρρεπείς στις πλημμύρες.

Ένας άλλος παράγοντας επιτυχίας φαίνεται να είναι το γεγονός ότι κάθε ιδιοκτήτης ακινήτου μπορεί να αποφασίσει μόνος του αν αποδέχεται την προσφορά. Αυτό είναι θεμελιώδες διαφορετικό από άλλες ενέργειες ανακατανομής στην Αυστρία, όπου η κοινότητα έπρεπε να αποφασίσει συνήθως υπέρ ή κατά της ανακατανομής (π.χ. Marchland).

Συνολικά, συμφωνήθηκε προϋπολογισμός 250 εκατ. ευρώ από την επαρχιακή (περιφερειακή) και την ομοσπονδιακή (εθνική) κυβέρνηση. Το κόστος επανεγκατάστασης κατανέμεται μεταξύ του ομοσπονδιακού επιπέδου (50 % της υπολογιζόμενης χρονικής αξίας των κτιρίων, συμπεριλαμβανομένου του κόστους καταστροφής), του επιπέδου της επαρχίας (30 %) και του ιδιοκτήτη (20 %).

Συνολικά, έχει επιτευχθεί ο βασικός στόχος να μειωθεί η έκθεση σε κίνδυνο πλημμύρας και να διατηρηθεί ο όγκος κατακράτησης κατά μήκος του ποταμού Δούναβη. Τον Ιανουάριο του 2016 η έκθεση των νοικοκυριών σε κίνδυνο πλημμύρας στην περιοχή μειώθηκε κατά περισσότερο από 50 % (λαμβάνοντας υπόψη τον αριθμό των νοικοκυριών που έχουν ήδη αποφασίσει να μετεγκατασταθούν), το οποίο θα αυξηθεί καθώς περισσότεροι ιδιοκτήτες κατοικιών αποδέχονται τις προσφορές μετεγκατάστασης. Η διαδικασία μετεγκατάστασης υποστηρίχθηκε από αξιολόγηση κόστους-οφέλους, η οποία, ωστόσο, δεν είναι προσβάσιμη στο κοινό.

Οι ιδιοκτησίες από τις οποίες θα ανακατανεμηθούν οι πολίτες δεν θα αλλάξουν την ιδιοκτησία. Η ιδιοκτησία θα παραμείνει, αλλά η ζώνη θα αλλάξει από οικοδομική έκταση σε χορτοτάπητα και οι μελλοντικές οικοδομικές δραστηριότητες θα περιοριστούν σημαντικά (π.χ. τα κτίρια για γεωργική παραγωγή επιτρέπονται εάν αυτό απαιτείται από τη νομοθεσία για τη γεωργική παραγωγή).

Ο επιμερισμός του κόστους μεταξύ ομοσπονδιακού και επαρχιακού επιπέδου ρυθμίζεται σε ένα συγκεκριμένο εσωτερικό-αυστριακό συμβόλαιο σύμφωνα με το αυστριακό σύνταγμα.

Ο χρόνος κατασκευής του κτιρίου διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο εάν μπορούσαν να χορηγηθούν κονδύλια. Σύμφωνα με τις τεχνικές κατευθυντήριες αρχές για την ομοσπονδιακή διοίκηση πλωτών οδών (RIWA T BWS), δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν στην Αυστρία μέτρα αντιπλημμυρικής προστασίας για κτίρια και υποδομές που κατασκευάστηκαν μετά την 1.7.1990. Στην περίπτωση της μετεγκατάστασης του Eferdinger Becken και η σχετική αποζημίωση καθορίζονται σύμφωνα με νομική γνωμοδότηση.

Ασαφείς, αλλά οι εμπειρίες από άλλες περιπτώσεις στην Αυστρία δείχνουν ότι η διαδικασία μπορεί να διαρκέσει περισσότερο από 10 χρόνια. Τον Ιανουάριο του 2016, 146 ιδιοκτήτες από τους 154 που συμπεριλήφθηκαν στη ζώνη ειδικού κινδύνου (ζώνη προστασίας για πλημμύρες) έλαβαν προσφορά χρηματοδότησης για επανεγκατάσταση. 80 από αυτούς αποδέχθηκαν την προσφορά. Εννέα κτίρια είχαν ήδη καταστραφεί πλήρως μέχρι το τέλος του 2016.

Η μετεγκατάσταση είναι μόνιμη.

Amt der Oö. Landesregierung - Government of Upper Austria
Direktion Umwelt und Wasserwirtschaft - Directorate of Environment and Water Management
Abteilung Oberflächengewässerwirtschaft - Department of Surface Water Management
Kärntnerstraße 10-12
4021 Linz
E-mail: ogw-sw.post@ooe.gv.at