Gluais

CMIP5

Comhordaíonn grúpaí samhaltaithe aeráide a nuashonruithe agus a n-ionsamhlúcháin samhla de réir sceideal thuarascálacha measúnaithe an Phainéil Idir-Rialtasaigh ar an Athrú Aeráide (IPCC). Is éard atá i dTionscadal Idirchomparáide Múnla Cúpláilte (CMIP) sraith chomhordaithe insamhaltaí a ritheann go leor samhlacha éagsúla. Sa chúigiú tuarascáil mheasúnaithe (AR5) ó IPCC 2013 bhí ionsamhlúcháin samhla aeráide ó CMIP5.

Teocht an phointe drúchta

An teocht nach mór aer a fhuarú chuici chun go mbeidh sé sáithithe le gal uisce.

ERA5

Déanann ERA5 méideanna ollmhóra breathnuithe aimsire stairiúla a chomhcheangal le meastacháin dhomhanda trí úsáid a bhaint as ardchórais samhaltaithe agus comhshamhlaithe sonraí.

Athróg Aeráide Riachtanach

Athróg Aeráide Riachtanach (ECV): athróg fhisiceach, cheimiceach nó bhitheolaíoch nó grúpa athróg nasctha a chuireann go criticiúil le saintréithriú aeráid an Domhain.

GCM

Samhail Aeráide Dhomhanda. Baineann samhlacha aeráide úsáid as cothromóidí chun na próisis agus na hidirghníomhaíochtaí a spreagann aeráid an Domhain a léiriú. Clúdaíonn siad sin an t-atmaisféar, na haigéin, an talamh agus réigiúin an phláinéid atá clúdaithe le hoighear.

Dóchúil

Dóchúlacht tarlú 66 %, mar a shainítear le scála éiginnteachta IPCC, a chomhfhreagraíonn don raon ón 17ú peircintíl go dtí an 83ú peircintíl.

Meán gluaisteach

Cuirtear meán gluaisteach i bhfeidhm ar shonraí amshraitheanna chun luaineachtaí gearrthéarmacha a réiteach agus chun aird a tharraingt ar threochtaí níos fadtéarmaí. Déantar na pointí laistigh d’fhuinneog ama a mheánú agus ‘boganna’ na fuinneoige feadh na haise ama. Mar shampla, i meán bliantúil 30 bliain, is é luach 1996 an meán ó luachanna 1981 go 2010.

ensemble ilsamhail

Nuair a chuirtear Samhlacha Aeráide Domhanda éagsúla (GCManna) ar bun chun ionsamhlúcháin a reáchtáil a leanann na treoracha céanna maidir le dálaí tosaigh, sonraí stairiúla agus sonraí réamh-mheasta, tugtar ensemble ilsamhlacha ar an tsraith ionsamhlúchán sin.

NUTS

Is córas ordlathach é aicmiú NUTS EUROSTAT (Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh) chun críoch eacnamaíoch an Aontais agus na Ríochta Aontaithe a roinnt. NUTS-0: Tíortha, NUTS-1: mór-réigiúin shocheacnamaíocha ina bhfuil daonra idir 3 mhilliún agus 7 milliún, NUTS-2: réigiúin bhunúsacha maidir le beartais réigiúnacha a chur i bhfeidhm le daonraí idir 800 000 agus 3 mhilliún, agus NUTS-3: réigiúin bheaga le haghaidh diagnóisí sonracha ina bhfuil daonraí idir 150 000 agus 800 000.

Céatadán

I staitisticí, is éard is peircintíl (nó centile) ann luach ar faoina bhun atá céatadán áirithe de na luachanna i ndáileadh na sonraí.

Fórsáil radaíochta

Is éard is fórsáil radaíochta (nó fórsáil aeráide) ann an t-athrú ar fhlosc fuinnimh san atmaisféar de bharr tosca nádúrtha nó tosca arb é an duine is cúis leo mar a thomhaistear le vatanna/méadar.

RCP4.5

Is cás cobhsaíochta é RCP4.5 ina gcobhsaíonn fórsáil radantach iomlán ag 4.5 W/m² go gairid tar éis na bliana 2100.

RCP8.5

Saintréith de RCP8.5 is ea an méadú atá ag teacht ar astaíochtaí gás ceaptha teasa le himeacht ama, tá sé ionadaíoch ar chásanna as a n-eascraíonn leibhéil arda tiúchana gás ceaptha teasa agus tá fórsáil radantach 8.5 W/m² aige sa bhliain 2100.

Bogthaise choibhneasta

An méid gaile uisce san aer mar chéatadán den mhéid gaile uisce a theastaíonn le haghaidh sáithithe ag an teocht chéanna.

Cás

Tugtar conairí tiúchana ionadaíocha (RCPanna) ar chásanna CMIP5. Tá siad ionadaíoch sa mhéid is go bhfuil siad ar cheann de roinnt cásanna éagsúla a bhfuil saintréithe fórsála radantaí agus astaíochtaí comhchosúla acu.

Diall Caighdeánach (SD)

Is é an diall caighdeánach (SD) tomhas ar an méid éagsúlachta i sraith luachanna. Léiríonn diall caighdeánach íseal go bhfuil na luachanna gar don mheán, agus léiríonn diall caighdeánach ard go bhfuil na luachanna scaipthe amach thar raon níos leithne.

SSP

Is cásanna iad Conairí Socheacnamaíocha Comhroinnte (SSPanna) d’athruithe domhanda socheacnamaíocha réamh-mheasta suas le 2100. Úsáidtear iad chun cásanna astaíochtaí gás ceaptha teasa a dhíorthú le beartais aeráide éagsúla sa Séú Tuarascáil Mheasúnachta ón bPainéal Idir-Rialtasach ar an Athrú Aeráide (IPCC) maidir leis an athrú aeráide.

SSP5-8.5

Cás astaíochtaí GCT SSP an-ard (féach iontráil ar leithligh): Tháinig méadú faoi thrí ar astaíochtaí coibhéiseacha CO2 faoi 2075.

SSP5-4.5

Cás idirmheánach SSP (féach iontráil ar leithligh) maidir le hastaíochtaí GCT: Astaíochtaí coibhéiseacha CO2 thart ar na leibhéil atá ann faoi láthair go dtí 2050, ansin ag titim ach gan glan-nialas a bhaint amach faoi 2100.