Tuarascáil 2019 ó The Lancet Countdown on health and climate change: a chinntiú nach bhfuil sláinte an linbh a bheirtear sa lá atá inniu ann sainithe ag aeráid atá ag athrú

Soláthraíonn an tuarascáil forbhreathnú domhanda ar thionchair an athraithe aeráide ar shláinte an duine, chomh maith le freagairt don athrú aeráide ar mhaithe leis an tsláinte. Is é is aidhm dó córas faireacháin domhanda don tsláinte agus don athrú aeráide a neartú a thuilleadh agus forléargas a thabhairt ar an tsláinte agus ar an athrú aeráide in 2018.

Faoi réimse thionchair, nochtadh agus leochaileacht an athraithe aeráide, tá faireachán á dhéanamh ar chúig tháscaire, eadhon: sláinte agus teas, teagmhais sláinte agus adhaimsire, treochtaí sláinte domhanda maidir le galar atá íogair ó thaobh na haeráide de, galair thógálacha atá íogair ó thaobh na haeráide de agus slándáil bia agus tearc-chothú. Is féidir teacht ar an gconclúid go léiríonn na táscairí nochtadh agus leochaileachtaí atá ag dul in olcas feadh raon conairí teochta agus frasaíochta, le laghduithe ar acmhainneacht táirgeachta barr, agus méaduithe ar acmhainneacht veictreach do roinnt galar atá íogair ó thaobh na haeráide de. Tá na héifeachtaí seo le brath go géar ag tíortha ísealioncaim agus meánioncaim ar fud an domhain. D’fhéadfadh tionchar diúltach a bheith ag tonnta teasa, caillteanas maoine, agus caillteanas slite beatha mar gheall ar thuilte, nó imirce de bharr na haeráide ar an meabhairshláinte ar bhealaí éagsúla. Mar sin féin, cé gur sainaithníodh go leor nasc éagsúil idir an aeráid agus an mheabhairshláinte, déantar idirghabháil an-shóisialta agus chultúrtha orthu.

Féachtar sa tuarascáil freisin ar fhreagairt don athrú aeráide don tsláinte trí oiriúnú, pleanáil agus athléimneacht don tsláinte. Is iad na táscairí a úsáidtear anseo pleanáil agus measúnú oiriúnaithe, seirbhísí faisnéise aeráide don tsláinte, seachadadh agus cur chun feidhme oiriúnaithe agus caiteachas ar oiriúnú do ghníomhaíochtaí sláinte agus sláinte. Is é conclúid na caibidle go bhfuil go leor de na táscairí ag dul i dtreo dearfach, ach tá freagairt oiriúnaithe ón bpobal sláinte fós sách mall. Tá méadú tagtha ar líon na dtíortha a bhfuil pleananna oiriúnaithe náisiúnta acu don tsláinte agus ar líon na dtíortha agus na gcathracha a rinne measúnú ar riosca agus leochaileachtaí sláinte, mar aon leis an gcaiteachas ar oiriúnú sláinte. Is gá breithniú críochnúil a dhéanamh ar na roghanna oiriúnúcháin is fearr sula gcuirfear chun feidhme iad.

Díríonn ranna eile den tuarascáil ar ghníomhaíochtaí maolaithe agus ar chomhthairbhí sláinte, ar eacnamaíocht agus ar airgeadas, chomh maith le rannpháirtíocht phoiblí agus pholaitiúil.

Is é an chonclúid atá ann nach leor fós an dul chun cinn atá déanta maidir le maolú agus oiriúnú. In ainneoin an dul chun cinn mall, tá freagra mall ann freisin. Tá pleananna oiriúnaithe sláinte náisiúnta forbartha ag 51 de na 101 thír a rianaíodh, cuireann 70 tír seirbhísí faisnéise aeráide ar fáil don earnáil sláinte, tá creat éigeandála sláinte náisiúnta á chur chun feidhme idir meánach agus ard ag 109 tír, agus tá measúnuithe riosca agus leochaileachta mapáilte ag 69 % de chathracha. Tá maoiniú oiriúnaithe sláinte ag méadú i gcónaí, agus tá maoiniú a bhaineann le sláinte freagrach anois as 11.8 % den chaiteachas oiriúnaithe domhanda. Ar deireadh, tá méadú ag teacht i gcónaí ar an rannpháirtíocht phoiblí agus pholaitiúil, agus níos mó spéise á léiriú timpeall ar stailceanna aeráide na scoile, ar chruinnithe bliantúla UNFCCC, agus ar fhógraí dífheistithe ó chomhlachais leighis agus sláinte. Tá aird an phobail ag méadú le bliain anuas, mar sin tá freagra áirithe ó rialtais, a thosaíonn ag teacht le scála na géarchéime aeráide. Beidh sé ina ról ríthábhachtach ag gairmithe sláinte na rioscaí sláinte a bhaineann leis an athrú aeráide a chur in iúl agus cur chun feidhme freagairtí láidre a spreagadh chun sláinte agus folláine an duine a fheabhsú.

Críochnaíonn an tuarascáil le hachomharc: ‘Le feidhm iomlán Chomhaontú Pháras atá le cur chun feidhme in 2020, ní mór aistriú ríthábhachtach a dhéanamh — aistriú a bhogann ó phlé agus ó thiomantas, go laghduithe fóinteacha ar astaíochtaí.’

Chun an tuarascáil a léamh, b’fhéidir go mbeadh ort clárú saor in aisce ar shuíomh Gréasáin Lancet.

Tá Achoimre Beartais don Aontas Eorpach ag gabháil le tuarascáil 2019 Lancet Countdown, a foilsíodh i gcomhpháirt le Buanchoiste na nDochtúirí Eorpacha (CPME).