Aðlögun að loftslagsbreytingum

Aðlögun að loftslagsbreytingum

Hvers vegna ætti að huga að aðlögun að loftslagsbreytingum í ljósi annarra áskorana? Samkvæmt milliríkjanefndinni um loftslagsbreytingar (IPCC) er hlýnun loftslagskerfisins ótvírætt með starfsemi manna sem ríkjandi orsök síðan um miðja 20. öld. Þetta tengist hlýnun andrúmsloftsins og hafsins, breytingum á hringrás vatnsins á heimsvísu, samdrætti í snjó og ís, hnattrænni meðalhækkun sjávarborðs og breytingum á sumum öfgam í loftslagi. Áhrifin af hlýnun jarðar eru nú þegar séð og mun halda áfram að gera það í mörg ár til að koma. Þörf er á aðlögun á öllum stigum lyfjagjafar: á staðbundnum, svæðisbundnum, landsbundnum, ESB og alþjóðlegum vettvangi. Vegna mismunandi alvarleika og eðlis loftslagsáhrifa milli svæða í Evrópu verða flest aðlögunarverkefni framkvæmd á svæðis- eða staðarvísu. Hæfni til að takast á við og aðlagast er mismunandi milli íbúa, atvinnugreina og svæða innan Evrópu. Aðlögun er því mikilvæg til að takast á við núverandi breytileika í loftslagi og óhjákvæmileg áhrif loftslagsbreytinga. Það mun einnig hjálpa til við að nýta öll tækifæri sem koma upp.

Í Evrópulögum um loftslagsmál eru sett fram þau markmið sem sett eru fram í Græna samkomulaginu í Evrópu um að hagkerfi og samfélag Evrópu verði hlutlaust í loftslagsmálum fyrir árið 2050. Í Evrópurétti á sviði loftslagsmála er hvatt til aðlögunar eftirfarandi aðgerða(5. gr.):

1. Viðkomandi stofnanir Sambandsins og aðildarríkin skulu tryggja stöðugar framfarir við að auka aðlögunarhæfni, efla viðnámsþrótt og draga úr varnarleysi gagnvart loftslagsbreytingum í samræmi við 7. gr. Parísarsamningsins.
2. Framkvæmdastjórnin skal samþykkja áætlun Sambandsins um aðlögun að loftslagsbreytingum í samræmi við Parísarsamninginn og endurskoða hana reglulega í tengslum við endurskoðunina sem kveðið er á um í b-lið 2. mgr. 6. gr. þessarar reglugerðar.
3. Viðkomandi stofnanir Sambandsins og aðildarríkin skulu einnig tryggja að stefnur um aðlögun í Sambandinu og í aðildarríkjunum séu samræmdar, styðji hvert annað, veiti sameiginlegan ávinning fyrir stefnur innan einstakra geira og vinni að betri samþættingu aðlögunar að loftslagsbreytingum á samræmdan hátt á öllum málaflokkum, þ.m.t. viðeigandi félagshagfræðilegum og umhverfislegum stefnum og aðgerðum, eftir því sem við á, sem og í ytri aðgerðum Sambandsins. Þau skulu einkum beina sjónum að viðkvæmustu og áhrifamestu íbúunum og geirunum og greina annmarka í þessu tilliti í samráði við borgaralegt samfélag.
4. Aðildarríkin skulu samþykkja og framkvæma landsbundnar aðlögunaráætlanir og -áætlanir, að teknu tilliti til áætlunar Sambandsins um aðlögun að loftslagsbreytingum, sem um getur í 2. mgr. þessarar greinar, á grundvelli traustra greininga á loftslagsbreytingum og viðkvæmni, framvindumats og vísa og með bestu fáanlegu og nýjustu vísindaþekkingu að leiðarljósi. Í landsbundnum aðlögunaráætlunum sínum skulu aðildarríkin taka tillit til sérstaks varnarleysis viðkomandi geira, m.a. landbúnaðar, og vatns- og matvælakerfa, sem og matvælaöryggis, og stuðla að náttúrulegum lausnum og aðlögun sem byggist á vistkerfinu. Aðildarríkin skulu uppfæra áætlanirnar reglulega og láta tilheyrandi uppfærðar upplýsingar koma fram í skýrslunum sem leggja skal fram skv. 1. mgr. 19. gr. reglugerðar (ESB) 2018/1999.
5. Eigi síðar en 30. júlí 2022 skal framkvæmdastjórnin samþykkja viðmiðunarreglur þar sem settar eru fram sameiginlegar meginreglur og starfsvenjur um greiningu, flokkun og varfærnisstjórnun efnislegrar loftslagsáhættu við skipulagningu, þróun, framkvæmd og eftirlit með verkefnum og áætlunum um verkefni.

Í pólitískum viðmiðunarreglum framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins 2024-2029 tilkynnti Ursula von der Leyen forseti evrópsku loftslagsaðlögunaráætlunina (ECAP) til að styðja aðildarríkin við gerð viðbúnaðar- og álagsáætlana.

Vegna mismunandi alvarleika og eðlis loftslagsáhrifa milli svæða í Evrópu verða flest aðlögunarverkefni framkvæmd á svæðis- eða staðarvísu. Hæfni til að takast á við og aðlagast er mismunandi milli íbúa, atvinnugreina og svæða innan Evrópu. Aðlögun er því mikilvæg til að takast á við núverandi breytileika í loftslagi og óhjákvæmileg áhrif loftslagsbreytinga sem og sérstaka veikleika að því er varðar aldur, heilbrigði, búsetustað, félagshagfræðilega stöðu og aðra þætti. Hugtakið „að skilja engan eftir“ í loftslagsbreytingum, einnig kallað „réttlæti í aðlögun“ eða „réttlæti í aðlögun“ og því þarf að taka tilhlýðilegt tillit til þess við framkvæmd stefnumiða um aðlögun að loftslagsbreytingum til langs tíma og til að koma í veg fyrir vanskapandi starfshætti, endurdreifingu áhættu eða að styrkja núverandi ójöfnuð og forðast að skapa „sigursmenn“ og „losendur“. Það mun einnig hjálpa til við að tryggja að ávinningurinn af aðlögunarstefnum og ráðstöfunum sé dreift á sanngjarnan hátt.

Skýrsla Umhverfisstofnunar Evrópu 4/2025 Félagsleg sanngirni í undirbúningi fyrir loftslagsbreytingar: hvernig bara seiglu getur gagnast samfélögum um alla Evrópu kynnir nýjustu fyrirliggjandi vísbendingar um bara seiglu og veitir uppfærslu á núverandi stöðu sína í stefnu og áætlanagerð á ESB, innlendum og svæðisbundnum vettvangi auk forgangsröðun til aðgerða. Það kannar hvernig bara seiglu er beint og hrint í framkvæmd í fjórum lykilkerfum: byggð umhverfi, landbúnað og mat, vatn og flutninga. Það býður upp á hagnýtar leiðbeiningar fyrir stefnumótendur og sérfræðinga, sem varpa ljósi á hvar aðlögunarráðstafanir geta óvart gert núverandi ójöfnuð verri innan þessara kerfa, með hvetjandi dæmi um hagnýtar aðferðir sem notaðar eru til að tryggja að enginn sé skilinn eftir.