Meginreglur og árangursþættir

Aðlögun að loftslagsbreytingum gildir um stefnur, starfsvenjur og verkefni sem geta annaðhvort dregið úr áhættu með því að draga úr varnarleysi og/eða váhrifum og/eða áttað sig á tækifærum sem tengjast loftslagsbreytingum. Aðlögun hefur áhrif á öll stig ákvarðanatöku, öll svæði sem og flestar atvinnugreinar. Aðlögun þarf að vera skipulögð sem starfsemi þvert á atvinnugreinar, á mörgum stigum og milli svæða þar sem saman koma aðilar með mismunandi þekkingu, hagsmuni og gildi. Aðlögun snýst ekki bara um að gera meira, hún snýst um nýjar leiðir til að hugsa og takast á við áhættu og hættur, óvissu og flækjustig. Að kanna hentugar aðlögunarleiðir til að takast á við núverandi veikleika og auka viðnámsþrótt mun krefjast skipulegs námsferlis af fólki og samtökum. Þrátt fyrir að hvert aðlögunarferli þurfi að vera samhengissértækt eru nokkrar lykilreglur eins og þær eru settar fram hér að neðan almennt viðurkenndar til að styðja við góða aðlögun.

Nokkrar meginreglur í aðlögunarstefnuferlinu eru almennt viðurkenndar sem lykilþættir góðrar aðlögunar. Þessar meginreglur (byggt á UKCIP, 2005; Adger et al. 2005, Prutsch et al. 2010, Brown et al. 2011, Southern Voices on Adaptation, CARE 2015) eru:

Aðlögun þarf að vera sjálfbær – viðbrögð við aðlögun ættu ekki að bæta við loftslagsbreytingar eða takmarka aðgerðir til að draga úr loftslagsbreytingum og því ætti að nýta samlegðaráhrif við markmið til að draga úr loftslagsbreytingum og forðast árekstra. Þar að auki skal það ekki draga úr getu annarra hluta náttúrulegs umhverfis, samfélags eða fyrirtækis til að framkvæma aðlögun annars staðar (t.d. að nota grunnvatn til áveitu á þurrum svæðum, sem veldur minnkandi grunnvatnsstigi og takmarkar tiltækt magn drykkjarvatns). Ef unnt er, hlúa að aðlögunarátaki sem eykur getu náttúrulegra kerfa til að auka viðnámsþrótt (t.d. vistkerfislegar nálganir og náttúrulegar lausnir) með því að draga úr loftslagsáhættu.
Vinna í samstarfi – auðkenna og eiga samskipti við hlutaðeigandi aðila (t.d. frá opinberum yfirvöldum, frjálsum félagasamtökum, fyrirtækjum, nærsamfélögum og fólki) á öllum viðeigandi stigum og tryggja að þeir séu vel upplýstir og hvattir til að vinna að aðlögun. Móta, skilgreina valkosti og forgangsraða þeim, framkvæma og fylgjast með aðlögunarstefnum og skipuleggja með þátttöku og innifalið hætti.
Aðlögun þarf að byggjast á gögnum– nýta til fulls nýjustu rannsóknir, gögn og hagnýta reynslu þannig að ákvarðanatökur séu vel studdar og upplýstar.
Stjórna loftslagsáhættu og áhættu án loftslags með því að nota yfirvegaða nálgun – loftslagsbreytingar eru aðeins einn þáttur af mörgum álagi sem hefur áhrif á félagslega, náttúrulega og efnahagslega þróun. Þannig verður aðlögun að taka heildræna nálgun sem felur í sér stjórnun bæði loftslagsáhættu og áhættu án loftslags.
Taka á áhættum í tengslum við breytileika í fyrri og núverandi loftslagi og öfgar í veðri – þetta ætti að vera upphafspunktur fyrir fyrirhugaðar aðgerðir til að takast á við áhættu og tækifæri í tengslum við loftslagsbreytingar til lengri tíma. Mikilvægt er að tryggja samræmingu og náin samlegðaráhrif við minnkun/stjórnun á áhættu vegna hamfara (t.d. skýrslu um aðlögun að loftslagsbreytingum og minnkun á áhættu vegna hamfara í Evrópu).
Forgangsraða ætti viðbrögðum við loftslagsáhrifum – t.d. með því að beina meiri athygli að þeim geirum sem verða fyrir mestum áhrifum af völdum veðurs og loftslags, þeim sem hafa langan líftíma eða áhrif, þar sem um verulega fjárfestingu er að ræða eða þar sem há gildi eru í húfi, eða þar sem um er að ræða stuðning við þýðingarmikil landsbundin grunnvirki.
Aðlögun verður að vera sniðin að því umfangi sem þarf vegna áskorana um loftslagsbreytingar (t.d. á landsvísu/svæðisbundið/staðbundið/geirabundið/yfir landamæri) – breyta þarf lausnum fyrir einstakar aðstæður, einnig til að takast á við ábyrgð og fjármögnun.
Aðlögun ætti að vera sveigjanleg – þó enn sé óvissa um loftslagið í framtíðinni ætti að huga að valkostum á tilteknum sviðum (t.d. í geirum með langtímaskipulagstímabil) og taka ákvarðanir sem auðvelt er að aðlaga. Þannig ætti að viðurkenna gildi engin / lítil eftirsjá og vinna-vinna aðlögun valkosti með tilliti til kostnaðarhagkvæmni og margfeldi ávinnings sem og gildi áfangaskiptrar nálgunar við aðlögun.
Aðlögun þarf að vera gagnsæ – miðla til fulls áhrifum og kostnaði við ýmsa aðlögunarmöguleika, bæði í náinni framtíð og til lengri tíma og veita eins miklar upplýsingar og unnt er. Aðlögunarákvarðanir eru einnig virðishlaðnar, t.d. að því er varðar áhættustigið sem á að samþykkja. Því er mikilvægt að ákvarðanir og úthlutun auðlinda séu gagnsæjar til að geta komið sér saman um lausnir sem eru sanngjarnar og jafnvægar.
Endurskoða skilvirkni, skilvirkni, eigið fé og lögmæti aðlögunarákvarðana stöðugt til að bæta þær smám saman í samræmi við þróun sönnunargagna og þekkingar á áhrifum loftslagsbreytinga. Þetta krefst vöktunar og endurmats á áhættum sem og ráðstafana varðandi aðlögunarstefnur.