Tryggingar sem áhættustýringartæki

Hörmung áhættu og tap eru miklar áhyggjur fyrir samfélagið, þar sem þeir hafa aukist á síðustu árum. Gert er ráð fyrir að þessir atburðir auki enn frekar vegna þátta eins og lýðfræðilegrar þróunar, breytinga á landnýtingu, stækkunar íbúðarhúsnæðis og atvinnustarfsemi á svæðum þar sem hamfarir eru yfirvofandi og áætlaðra loftslagsbreytinga. Vísbendingar sýna að loftslagsbreytingar hafa þegar aukið tíðni og alvarleika tiltekinna veður- og loftslagstengdra atburða, svo sem þurrka, hitabylgna og mikillar úrkomu, á nokkrum evrópskum svæðum. Gert er ráð fyrir að þessi þróun haldi áfram nema skilvirkar ráðstafanir til að draga úr loftslagsbreytingum og aðlaga þær komi til framkvæmda (15/2017). Þar að auki mun áhætta af völdum loftslags einnig hafa áhrif á og umbreyta vátryggingaiðnaðinum (Evrópskavátrygginga- og lífeyrissjóðaeftirlitsstofnunin, 2022). Þess vegna öðlast framkvæmd þjöppunar áhættustýringarkerfis (eins og tryggingar) meira og meira vægi.

Vátrygging yfirfærir áhættu frá tryggðum einstaklingi, hlut eða stofnun til vátryggjanda. Bætur eru háðar mati á tapi af völdum tilgreindra hættuatburða, t.d. taps á nytjaplöntum í landbúnaði, taps í húsum vegna flóða, taps í skógum vegna óveðurs eða skógarelda. Fyrir öfgafullt veður eru tryggingar dýrmætt tæki vegna þess að það hjálpar til við að koma í veg fyrir að fjárhagslegt tap breytist ekki í langtíma efnahagslegt tjón. Ef hús eða fyrirtæki skemmist geta tryggingar staðið straum af kostnaði við endurbyggingu eða bætur, sem gerir viðkomandi einstaklingum kleift að jafna sig fljótt. Áður en tryggingar geta verið veittar fyrir öfgafullt veður, þarf vátryggjandi að bera kennsl á áhættuna, mæla hversu mikið tjón það gæti valdið og geta borið kostnaðinn ef öfgafullt atburður á sér stað. Að lokum, til þess að hafa tryggingar fyrir öfgafullt veður, verður það að vera óútreiknanlegt.  Ekki er hægt að vita nákvæmlega tíma og staðsetningu viðburðarins fyrirfram.

Grænbók framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins frá 2013 um tryggingar vegna náttúruhamfara og hamfara af mannavöldum er hluti af aðlögunaráætluninni. Það miðar að því að bæta hvernig vátryggjendum stjórna loftslagsbreytingum áhættu, auka aðgang að hörmung tryggingar, og opna alla möguleika verðlagningu tryggingar og aðrar fjármálaafurðir.

Í skýrslu framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins um tryggingar vegna veðurs og loftslagstengdra hamfara er greint frá mismunandi tryggingakerfum sem komið er á fót í nokkrum aðildarríkjum. Á grundvelli mats þeirra er hægt að skipta vátryggingamörkuðum (í öllum löndum og geirum) í þrjá breiða hópa:

• Frjáls tryggingamarkaður: Á þessum markaði ákveða vátryggingartakar hvort kaupa eigi vátryggingarvernd og vátryggjendur ákveða hvort þeir muni veita trygginguna.
• Hálfsjálfstæður tryggingamarkaður: Það er svipað og frjáls markaður, þar sem bæði vátryggjandi og vátryggingartaki geta valið að taka þátt. Hins vegar getur verið óbeinn þrýstingur, eins og kröfur frá veðlánveitendum eða óformlegum samningum, sem hvetja einstaklinga til að taka þátt í vátryggingamarkaði.
• Lögboðnir markaðir: Á þessum markaði er annaðhvort vátryggjanda eða vátryggingartaka lagalega skylt að taka þátt. Til dæmis, vátryggjendum gæti verið löglega skylt að bjóða umfjöllun um öfgafullt veður og vátryggingartaka kann að vera krafist samkvæmt lögum að kaupa brunatryggingu sem felur í sér umfjöllun um öfgafullt veður.

Sum lönd (t.d. Frakkland, Sviss) eru með einokunartryggingu ríkis eða hálfríkis en önnur lönd (t.d. Þýskaland, Ítalía, Bretland) eru með „frjálsar markaðslausnir“ sem eru kerfisbundið tengdar ríkisfjármögnuðum sérstökum lausnum. Í öðrum löndum (t.d. Austurríki, Danmörku) eru opinberir sjóðir vegna hamfara sem fjármagnaðir eru með peningum skattgreiðenda og enn aðrir hafa ýmsar blandaðar lausnir einkatryggingafyrirtækja sem bætt er við með opinberum hamfarasjóðum (t.d. Belgíu, Hollandi, Noregi) (Schwarze o.fl., 2009). Spánn er með samstarfskerfi opinberra aðila og einkaaðila þar sem opinberi aðilinn (Consorcio de Compensación de Seguros - CSS) nær yfir óvenjulega loftslagsáhættu (og aðra) og innheimtir iðgjöld sín með hlutfallslegu álagi sem er innifalið í reikningum einkafyrirtækjanna (EEA,2017).

Trygging gegn áhættum af völdum loftslagsbreytinga er fljótt að verða forgangsverkefni einstaklinga og fyrirtækja. Viðskipti stjórnun æfa náttúrulega fela áhættu fjölbreytni aðferðir. Í ljósi vaxandi mikilvægis áhættu sem tengist loftslagsmálum, með tilliti til tjóns á efnislegum eignum og röskunar á atvinnustarfsemi, er ráðlegt að fyrirtæki íhugi að gerast aðilar að vátryggingarsamningum gegn náttúruhamförum eða öðrum loftslagsáhrifum sem líklegt er að hafi áhrif á starfsemi þeirra.