Nýi Førde sjúkrahúsið: Ráðstafanir vegna flóðavarna

Loftslagsbreytingar hafa í för með sér aukna áhættu fyrir heilbrigðisinnviði og -þjónustu í Noregi, einkum á svæðum eins og Helse Førde, sem staðsett eru í Helse Vest, þar sem landfræðilegar og veðurfarslegar aðstæður auka verulega útsetningu svæðisins fyrir loftslagsbreytingum. Noregur er að upplifa aukna úrkomu og tíðni, sérstaklega á haustin og veturna. Hærra hitastig veldur einnig fyrr og ákafari snjóbræðslu, sérstaklega á vatnasviðum nálægt Jostedalsbreen og öðrum hálendissvæðum og auka þannig líkur á flóðum.

Førde sjúkrahúsið liggur á delta milli tveggja áa, sem gerir það mjög viðkvæmt fyrir flóðum, sérstaklega á vorin snjóbræðslu og á tímabilum með mikilli úrkomu. Flóð geta truflað rekstur sjúkrahúsa, tjónagrunnvirki og hindrað aðgang að neyðarþjónustu. Upphaflegar sjúkrahúsbyggingar voru byggðar árið 1979 og voru ekki hannaðar til að standast öfgar í veðri í dag.

Til að auka getu og auka framboð á heilbrigðisþjónustu var fyrirhugað að stækka Førde sjúkrahúsið á núverandi stað. Sem hluti af áætlanagerðinni var gerð mat á flóðaáhættu. Í matinu var gerð grein fyrir áhrifum flóða í 200 ár og 1000 ár sem sýnir þörfina á að fjárfesta í flóðavörnum. Árið 2014 var gefin út hugmyndahönnun fyrir alla síðuna. Hönnun hugtaksins fól í sér ákvæði um flóðvarnir, þ.m.t. efnislegar hindranir og dælustöð. Sama ár varð hins vegar 200 ára flóðatburður sem olli tjóni og truflunum á starfsfólki, sjúklingum og byggingum á núverandi stað.

Þrátt fyrir tjónið sem hlýst af flóðinu 2014 og niðurstöður matsins á flóðaáhættu var engin lagaskylda um að endurbótarhluti núverandi sjúkrahúsbygginga þar sem flóðvarnarráðstafanir eru aðeins nauðsynlegar fyrir nýbyggingar. Vegna flóðsins var hins vegar rætt hvort flóðavarnir ættu einnig að gilda um eldri byggingar. Þar sem aðeins þarf að grípa til nýrra bygginga var enginn fjárhagslegur stuðningur til að sinna því starfi sem þarf til að vernda eldri byggingar. Þess vegna væri aðeins hægt að fjármagna ráðstafanir til að vernda gamla svæðið sem hluta af víðtækari þróunaráætlun sem felur í sér byggingu nýrra bygginga og innkaup frá mörgum hagsmunaaðilum.

Í Noregi eru nokkur laga- og stefnuskjöl sem leiðbeina um skipulag landnotkunar og eftirlit með áhættumati.

Tæknireglugerðir um smíði

Tæknireglugerðin um uppbyggingu krefst þess að unnið sé mat á flóðaáhættu fyrir öll ný þróunarverkefni. Í reglugerðinni eru einnig skilgreindir öryggisflokkar og hönnunarbreytur fyrir mismunandi skilatímabil (þ.e. 100 ára, 200 ára, 1000 ára flóðatburðir). Krafan um mat á flóðaáhættu gildir þó aðeins um nýjar byggingar á þróunarsvæðinu en ekki byggingar sem fyrir eru.

Landnotkunaráætlun sveitarfélaga

Landnotkunaráætlun Helse Førde, byggð á skipulags- og byggingarlögum (2014), setur leiðbeiningar um landnýtingu og fjárfestingar. Í áætluninni er tilgreint að ný þróunarsvið verði að koma á loftslagsaðlögunarráðstöfunum og leggja áherslu á almannaöryggi bæði á nýjum og núverandi þróunarsvæðum.

Landnotkunaráætlun sveitarfélaga — landnýtingarhluti — Sveitarfélag Sunnfjord

Førde Hospital er staðsett nálægt samleitni tveggja ám og er við hliðina á tilgreindu "flood Protection svæði". Þar sem svæðið er þekkt fyrir flóð er það skilgreint sem óvirkt flóðverndarsvæði með landnýtingaráætlun sveitarfélaga. Þróun er ekki leyfð á óvirka flóðaverndarsvæðinu þar sem það gerir kleift að árstíðabundið flóð geti farið fram án þess að valda tjóni. Hin tilgreinda flóðavernd tekur þó ekki tillit til öfgakenndra atburða og þar af leiðandi eru sumar eldri sjúkrahúsbygginga staðsettar á svæðum sem gætu orðið fyrir flóðum.

Tilgangur aðlögunarráðstöfunarinnar var að vernda bæði gamlar byggingar (u.þ.b. 50,000 m²) og nýbyggðar byggingar (u.þ.b. 20,000 m²) gegn flóðum. Markmiðið með þessu er að tryggja samfellda þjónustu, efla neyðarviðbúnað og standa vörð um mikilvæga innviði.

Í desember 2020 var nýja flóðvarnarkerfinu lokið á Førde Central Hospital. Nýja kerfið er hannað til að vernda sjúkrahúsið gegn 1000 ára flóði. Flóðavarnarkerfið nær í kringum sjúkrahúsið og er alls um 750 metrar að lengd. Það er blanda af blaði piling, steypu veggjum, og embankments. Að auki var komið á fót dælustöð með fjórum dælum inni í flóðaverndarsvæðinu. Dælustöðin hefur getu 2 rúmmetra á sekúndu. Einnig var komið á neyðaraflgjafa fyrir dælustöðina til að tryggja rekstrarsamfellu. Neyðarrafalinn og dælurnar eru prófaðar reglulega og öll stöðin er háð reglulegu viðhaldi.

Eftir að flóðaverndarsvæðinu lauk árið 2020 áttu sér stað tveir stórir flóðatburðir (næstum í mars 2025). Í báðum tilvikum byrjuðu dælurnar sjálfkrafa og forðast skemmdir frá flóðvatni.

Framkvæmd flóðavarna á Førde Central Hospital var studd af sjúkrahússtjóra, neyðarstjóra og tæknideild. Starfsfólk sjúkrahússins var samræmt tæknifólki frá borginni til að undirbúa flóðaáhættumat og hugmyndahönnun fyrir nýja svæðið, þar á meðal flóðvarnarráðstafanirnar. Áhrif flóðanna á nærliggjandi svæði voru einnig metin fyrir 200 ára og 1000 ára flóðatburð. Þetta ferli var einnig styrkt af norska vatnsauðlinda- og orkumálastjóranum og Sveitarfélaginu Sunnfjord. Bæði yfirvöld veittu stuðning við túlkun laga og gáfu endurgjöf og leiðbeiningar við þróun lausnarinnar.

Endanleg hönnun var framkvæmd sem hluti af Nýju Førde sjúkrahúsinu og vernda bæði núverandi og nýja aðstöðu fyrir flóðum.

Áskoranir

Málefni sem tengjast mikilvægi og virkni sjúkrahússins leiddu í veg fyrir framkvæmd flóðavarnarráðstafana. Meðal hagsmunaaðila var mikil umræða um hvort skilgreina skuli sjúkrahúsið sem svæðisbundið sjúkrahús eða ekki (samkvæmt skilgreiningu norsku vatnsauðlinda- og orkumálastofnunarinnar á héraðssjúkrahúsi). Í kjölfar þessarar umræðu var Førde Central Hospital ekki tilnefnt sem svæðissjúkrahús samkvæmt skipulagsáætlun sveitarfélagsins, sem var jákvæð niðurstaða fyrir þróun flóðavarnarráðstafana. Þessi ákvörðun stuðlaði að því að réttlæta fjárfestingu í flóðavörnum fyrir núverandi stað og nýjar byggingar.

Árangur

Án þess að fjárfesta í flóðvörnum hefði núverandi byggingar verið útsettar og engin frekari þróun á sjúkrahúsinu hefði verið leyfð. Með þeim ráðstöfunum sem gerðar eru til að vernda flóð er hægt að þróa nýja aðstöðu og bæta þjónustu fyrir samfélagið en vernda fyrirliggjandi grunnvirki. Stjórnvaldsráðstafanir, þ.m.t. að krefjast mats á flóðaáhættu, voru mikilvægar til að skilgreina vandamálið og móta lausn.

Flóðavarnirnar sem gerðar voru á Førde Central Hospital námu alls um 50 milljónum norskra króna. Þessi fjárfesting var vegin á móti kostnaði við flutning sjúkrahússins (áætlaður á 5 milljörðum norskra króna), kostnaði vegna taps á neyðarþjónustu og kostnaði vegna tjóns í framtíðinni. Með því að innleiða flóðvarnarráðstafanir gat sjúkrahúsið aukið þjónustu sína og getu sjúklinga og þannig bætt þjónustu í nærsamfélaginu. Ennfremur eru innviðir sjúkrahúsa verndaðir fyrir flóðum í framtíðinni og tryggir samfellda þjónustu meðan á hamförum stendur.

Áætlaður viðhaldskostnaður nemur 1 — 2 milljónum norskra króna á ári.

Áætlanir um útþenslu sjúkrahúsa og tengdar flóðvarnir hófust árið 2014. Öllum verkefnum var lokið í desember 2020. 

Með reglubundnum flutningum og viðhaldi er hægt að lengja líftíma flóðvarnarráðstafana í samræmi við þörfina á að halda því í notkun.

Kjell Inge Solhaug

kjell.inge.solhaug@helse-forde.no

Project director, New Førde Hospital