Flutningur sem aðlögun að flóðum í Eferdinger Becken, Austurríki

Fjöldi austurrískra sveitarfélaga stendur frammi fyrir aukinni hættu vegna flóðahættu vegna ýmissa þátta, þar á meðal annars tíðari öfgafullra vatnafræðilegra atburða sem líklega versna vegna loftslagsbreytinga (+4% til + 10%) og hins vegar aukins þrýstings almennings til að auka byggingu íbúðabyggðar á flóðasvæðum. Jafnvel þótt það sé enginn löglegur réttur til að krefjast flóðaverndar í Austurríki veldur pólitískum þrýstingi fyrir austurríska stjórnvöld að bregðast við. Enn fremur á flutningur sem skilvirk langtímalausn til flóðavarna sér lengri sögu í austurríska hluta Dóná (sjá einnig Marchland, Enns-Enghage þar sem slík endurúthlutun hefur þegar átt sér stað).

Svæðið er eitt mest flóðasvæði Austurríkis þar sem stórir flóðaatburðir áttu sér stað árin 1991, 1997, 2002 og 2013. Þar af leiðandi hafa innlend og svæðisbundin yfirvöld lagt áherslu á þróun ýmissa aðlögunaráætlana, svo sem flutning stórra hluta húsanna á svæðinu. Markmiðið var að samþætta alla hugsanlega íbúa í flutningsáætluninni, sérstaklega til að miðla hugsanlegum hættum og áhættum, skilgreina vandamál og finna sameiginleg markmið og ráðstafanir. Ennfremur voru lykilverkefni að skipuleggja og tryggja fjárstuðning við flutning frá svæðis- og landsyfirvöldum.

Eftir meiriháttar flóðaatburði árin 2002 og 2013 kom í ljós að eina raunverulega árangursríka flóðaverndarráðstöfunin á Eferdingen Becken svæðinu er flutningur heimila frá hæstu áhættusvæðum. Þetta var stutt af niðurstöðum kostnaðar- og ábatagreiningar sem fannst flutningur vera hagkvæmasti kosturinn við aðlögun.

Í samráði við viðkomandi heimili og aðra hagsmunaaðila (t.d. almannavarnayfirvöld) var gerð kortlagning á búsetusvæðinu og samþykkt á skömmum tíma og í miklu samkomulagi. Alls voru þetta 154 eignir. Til þess að geta boðið endurbúsetubætur fyrir húseigendur samdi sveitarstjórn og samdi við fjármálaráðuneytið um stuðning úr innlendum sjóðum. The sambands stuðning nam 250 milljónir evra. Til viðbótar við sambands fé, svæðisbundin stjórnvöld veitt 75 milljónir evra fjármögnun. Bótahlutfallið var fastsett við 80% af verðmæti núverandi húss, ákvarðað með óháðu mati. Meirihluti verðmatsins benti til bótamagns undir 500,000 EUR, þar sem sumar eignir voru stilltar á að fá bætur yfir 500,000 EUR. Fjármálaráðuneytið staðfesti verðmatið og samþykkti fyrirhugaðar bætur.

Heimilin þurftu að sækja um flutningsbætur fyrir lok árs 2015, sem síðar var framlengt til miðju árs 2016. Eigandi fasteignar getur ákveðið sjálfur hvort hann sækir um flutningsbæturnar og samþykkir tengt tilboð. Í janúar 2016 höfðu 149 heimili óskað eftir og 146 þegar fengið flutningsbótatilboð. Af þeim hafa 80 heimiliseigendur ákveðið að flytja á meðan hinir ákveða að vera um kyrrt. Íbúarnir sem ákváðu að flytja voru studdir við að fá staðgengil lóðir á svæðinu (venjulega fyrrum skógur og hálf náttúruleg svæði) á viðráðanlegu verði. Til að ná þessu markmiði hafa svæðisyfirvöld tileinkað sér sérstök svæði (uppbótareignir) fyrir heimilin til flutnings þeirra. Enn fremur ákváðu héraðsyfirvöld kaupverðið til að sigrast á mögulegum vangaveltum um landverð á svæðinu. Fyrstu greiðslurnar hófust í byrjun árs 2015. 20% af fjármögnuninni er notuð til nauðsynlegra niðurrifs, tilkomu rusls og endurræktunar á svæðinu. Langtíma bann við byggingu hvers óvarinna lóða er fastsett með færslu í landskrána. Undantekning er þó veitt þeim sem kjósa að dvelja á flóðasvæðinu og ákveða að flytja á hærri hæðir í húsum sínum – heimilt er að endurbyggja þessar hærri hæðir til framfærslu.

Þrátt fyrir að fyrstu skipulögðu bylgjur flutninga hafi borist íbúum með mikla fyrirvara og ekki laðað marga sjálfboðaliða til búferlaflutninga, eftir flóðaviðburðinn árið 2013 fóru íbúar í auknum mæli að spyrjast fyrir um flutningsmöguleika og stuðning. Svæðisstjórnin þróaði kort af endurbúsetusvæðum byggt á áhættustigi og erfiðleikastigi við að veita tæknilegar lausnir og hættuviðbrögð. Fjallað var um kortið og það samið við bæjarstjóra viðkomandi sveitarfélaga, fulltrúa sveitarfélaganna og ráðgjafanefnd sem komið var á fót til að koma fram fyrir hönd allra hagsmunaaðila. Í janúar 2016 sóttu 146 af 154 mjög áhrifamiklum fasteignaeigendum um verðmat á bótum og 80 af þeim sem að lokum ákváðu að setjast að.

Vegna tengsla við eignina og vantrúar á endurteknum flóðahættum fengu fyrstu skipulögðu bylgjur frjálsra flutninga ekki nægjanlegan áhuga frá húseigendum. Mikil flóð og mikið tap árin 2002 og 2013 voru þó „augnopnarar“ og sannfærðu marga íbúa um að taka ákvörðun um búferlaflutninga.

A 250 milljónir evra fjárhagsáætlun fyrir flóð vernd þ.mt búferlaflutninga og tæknilega flóð vernd í Eferdinger Becken var samið við sambands stjórnvalda og bindandi tryggt með ríkissamningi á mettíma, einstakt í sögu landsins. Þetta leyfði að bjóða 80% af húsverði bætur til flutnings sjálfboðaliða, sem þjónaði sem einn af helstu þáttum velgengni. Sveitarfélögin tilnefndu einnig nokkur takmörkuð sérstök flutningssvæði og fast landverð til að koma í veg fyrir vangaveltur um landverð.

Fólk sem verður fyrir áhrifum af flutningum stendur frammi fyrir djúpstæðum breytingum í lífi sínu. Þetta krefst þess að sigrast á tilfinningalegum tengslum við staðinn og einkum til að laga sig að nýju umhverfi, auk þess að takast á við fjárhagslegar byrðar og byggja upp nýtt nágrannasamfélag.

The non-hreyfingar voru líklega eldri og minna hreyfanlegur fólk sem eru í raun minna seigur til að takast á við framtíð flóð atburðum. Afleiðingarnar voru meiri varnarleysi innan annarra samfélaga með því að yngra fólk (líklegra til að vera seigur) flutti í burtu. Engu að síður má líta á flutningsferlið sem árangurssögu þar sem útsetning og varnarleysi fyrir loftslagsbreytingum á flóðahættusvæðum minnkaði.

Annar velgengni þáttur virðist vera sú staðreynd að hver eign eigandi getur ákveðið á eigin spýtur ef hún / hann samþykkir tilboðið. Þetta er grundvallaratriði frábrugðið öðrum endurúthlutunaraðgerðum í Austurríki þar sem samfélagið þurfti að ákveða almennt fyrir eða gegn endurúthlutuninni (td Marchland).

Alls fjárhagsáætlun 250 milljónir evra var samþykkt af héraðsstjórn (svæðisbundin) og sambandsstjórn (innlend) ríkisstjórn. Kostnaður vegna búferlaflutninga skiptist á milli sambandsstigsins (50% af reiknuðu tímavirði bygginga, þ.m.t. eyðingarkostnaður) fylkisstigsins (30%) og eiganda (20%).

Á heildina litið hefur lykilmarkmiðinu verið náð til að draga úr váhrifum af flóðaáhættu og til að halda rúmmáli við ána Dóná. Í janúar 2016 minnkaði útsetning heimila fyrir flóðaáhættu á svæðinu um meira en 50% (að teknu tilliti til fjölda heimila sem þegar hafa ákveðið að flytja), sem mun aukast eftir því sem fleiri heimiliseigendur samþykkja flutningstilboðin. Flutningurinn var studdur af kostnaðar- og ábatamati sem þó er ekki aðgengilegt almenningi.

Eignirnar sem borgararnir verða endurúthlutaðir úr munu ekki breyta eignarhaldi. Eignarhaldið verður áfram, en svæðaskipulaginu verður breytt úr byggingarsvæði í graslendi og framtíðarbyggingarstarfsemi er mjög takmörkuð (t.d. byggingar til landbúnaðarframleiðslu eru leyfðar ef þess er þörf samkvæmt lögum um landbúnaðarframleiðslu).

Kostnaðarskiptingu á milli sambands- og héraðsstigsins er stjórnað í sérstökum innri austurrískum samningi samkvæmt austurrísku stjórnarskránni.

Byggingartími hússins gegndi mikilvægu hlutverki ef hægt er að veita fé. Samkvæmt tæknilegum leiðbeinandi meginreglum fyrir sambands vatnaleiða gjöf (RIWA T BWS) engin flóð verndun ráðstafanir fyrir byggingar og innviði reist eftir 01.07.1990 er hægt að fjármagna í Austurríki. Í tilviki Eferdinger Becken flutning og tengdar bætur eru skilgreind mögulegt samkvæmt lagalegu áliti.

Óljóst, en reynsla frá öðrum tilvikum í Austurríki sýnir að ferlið getur tekið meira en 10 ár. Í janúar 2016 hafa 146 eigendur af 154 sem eru á sérstöku áhættusvæði (verndarsvæði fyrir flóð) fengið fjármögnunartilboð um endurbúsetu. 80 manns hafa tekið tilboðinu. Níu byggingar voru eyðilagðar fyrir árslok 2016.

Flutningurinn er varanlegur.

Amt der Oö. Landesregierung - Government of Upper Austria
Direktion Umwelt und Wasserwirtschaft - Directorate of Environment and Water Management
Abteilung Oberflächengewässerwirtschaft - Department of Surface Water Management
Kärntnerstraße 10-12
4021 Linz
E-mail: ogw-sw.post@ooe.gv.at