Endurreisn og loftslagsaðlögun á kirkjurústunum, Holla, Noregi

Holla kirkjan er staðsett við Ulefoss í Suðaustur-Noregi. Það er mjög forn bygging sem hefur farið í gegnum nokkrar endurbætur síðan 1920, með því að nota efni og aðferðir sem hafa leitt í ljós nokkra veikleika til lengri tíma.Til 2100 mun Noregur hafa hlýrra loftslag, en mest áberandi breytingar eru meira og öfgafullur úrkoma. Þessar rigningar munu valda stærri rigningarflóðum og auka hættuna á rofi og skriðuföllum. Á hinn bóginn munu þurrkar á sumrin einnig koma oftar. Hækkun sjávarborðs mun leiða til meiri storma. Hættan á frostsprungu er hægt að auka á svæðum sem upplifa nokkrar frystingar/saga hringrás. (Cicero Center for International Climate Research, skýrsla 2018). Samsetning vaxandi úrkomu og frosthringrása vegna loftslagsbreytinga er vaxandi ógn við gömlu rústirnar.

Markmið endurreisnarinnar var að:

• Varðveita rústir til lengri tíma, einnig undir breytilegu loftslagi: rústir Hollu kirkjunnar eru mikilvægur hluti af norskri sögu og menningu og því eru þær taldar mikilvægar til að varðveita fyrir komandi kynslóðir.
• Gerðu rústirnar aðgengilegar: Rústirnar voru ekki aðgengilegar almenningi fyrir endurreisnina. Endurreisnarverkefnið fól í sér byggingu nýrrar brautar að rústunum og uppsetningu túlkunarmerkja. Aðgengi almennings var einnig mikilvægt markmið að þróa ferðaþjónustutækifæri.
• Bæta útliti rústanna: Rústirnar voru í rústum fyrir endurreisnina. Endurreisnarverkefnið fól í sér að fjarlægja gróður, stöðugleika veggja og skipta um steina sem vantar.
• Túlkaðu rústirnar: Rústirnar eru áminning um ríka sögu Hollu kirkjunnar. Endurreisnarverkefnið fól í sér uppsetningu upplýsingaborða sem útskýra sögu kirkjunnar og endurreisnarferlið.

Verkefnisteymið tók heildræna nálgun við aðlögun að loftslagsbreytingum. Þetta fólst í því að huga að langtímaáhrif loftslagsbreytinga á rústir Hollu kirkjunnar og nærliggjandi svæði. Nánar tiltekið var tekið tillit til loftslagsbreytinga við endurreisn Hollu kirkjurústanna í Ulefossi á ýmsan hátt.

• Steinsteypusamskeyti frá 1920 hafa verið fjarlægð og skipt út fyrir vökvakalk samskeyti. Þó að þetta efni sé ekki upprunalegt steypuhræra ("hreint kalk mortél" eða "vatnað kalk mortél") er það minna næmt fyrir skemmdum af raka og veðrun. Upprunalega steypuhræra myndi ekki standast úti loftslagsskilyrði, þar sem Holla rústin er ekki þaki bygging.
• Veggur capping (áður úr hella með nokkrum kísill-undirstaða viðgerð efni, síðan 1920s) var skipt út. Þessi nýja vegg capping notað kastað trefjar vopnuð steypu plötum, renna á vegg efst. Þessi lausn var samþykkt til að koma í veg fyrir sprungur á undirliggjandi veggjum, þar sem hitastig og jarðskilyrði (jarðfræði, vatnafræði, vatnajarðfræði og jarðvegsskilyrði á staðnum) breytast.
• Jarðvegur við næstu 25 cm frá veggjum var skipt út fyrir möl. Þetta var gert til að koma í veg fyrir að regnvatn bleyti veggjum á blautum tímum og eldi til að ná veggjum á þurrum og heitum tímum.
• Upprunalegum tegundum gróðurs var gróðursett í landslaginu umhverfis rústirnar. Þetta stuðlar að því að efla líffræðilega fjölbreytni og draga úr hættu á rofi.

Múrsteinn inngangur á 18. öld var ekki hægt að bjarga. Þess vegna var það tekið í sundur og skipt út fyrir nútíma sögulega stíl brickwork. Fylgst var með endurreisnarverkefninu frá því að það hófst og mun standa yfir í nokkur ár eftir að því lýkur til að tryggja að það virki eins og til er ætlast. Þetta eftirlit hjálpaði til við að greina öll þau svið sem þarf að meðhöndla til að draga enn frekar úr áhrifum loftslagsbreytinga. Mikilvægt er að vöktunin haldi áfram ef engar breytingar finnast. Fylgst er með múrverkinu annað hvert ár og minniháttar gallar eru lagfærðir rétt áður en þeir valda grundvallarskaða.

Eyðingin er talin stöðug að því er varðar byggingartjón. Því er engin sérstök viðbótarvöktun gerð nema vandlega sjónræn skoðun á liðum. Þar sem rústin er nýlega endurmetin, munu allar mögulegar skemmdir sýna sig sem sprungur milli steins og liða.

Norska menningararfleifðin (Riksantikvaren) var aðalskrifstofa verkefnisins. Það bar ábyrgð á eftirliti með verkefninu og að það væri gert í samræmi við lög um menningararfleifð (Kulturminneloven). Stofnunin hafði einnig samráð við ýmsa hagsmunaaðila, þar á meðal sagnfræðinga, fornleifafræðinga og íbúa sveitarfélagsins. Endurreisnarverkefnið var einnig skoðað af almenningi og var dreift í gegnum fjölmiðla. Sumir voru áhyggjur af því að verkefnið myndi skaða rústir eða að það væri ekki gert á þann hátt sem var virðingu fyrir sögu svæðisins.

Sveitarfélagið Holla sá um sameiginlega fjármögnun verkefnisins. They also worked with the other stakeholders to ensure that the project was compatible with the municipality’s plans for the area. Sveitarfélagið hjálpaði einnig til við að kynna verkefnið fyrir gesti og íbúa svæðisins.

Auk formlegra leiða til þátttöku hagsmunaaðila var einnig mikil óformleg þátttaka í samfélaginu. Heimamenn tóku þátt í verkefninu á ýmsan hátt, svo sem að veita upplýsingar um sögu rústanna og sjálfboðavinnu til að hjálpa til við endurreisnina.

Hægt er að bera kennsl á þrjá helstu árangursþætti:

• Verkefnið var hannað til að vera langvarandi og endurreisnarteymið tók tillit til langtímaáhrifa loftslagsbreytinga. Þessi aðferð mun hjálpa til við að tryggja að rústirnar séu varðveittar fyrir komandi kynslóðir. Það er engin trygging fyrir því að múr síðustu endurhæfingar muni standa "að eilífu". Hins vegar gera aðferðirnar og efnin, sem valin eru, kleift að gera markvissar viðgerðir á tilteknum hlutum/köflum (punktur til punkts) í rústinni
• Þátttaka hagsmunaaðila í endurreisn Hollu kirkjunnar rústir var nauðsynleg til að ná árangri verkefnisins. Með þátttöku ýmissa hagsmunaaðila var verkefnið fært um að mæta þörfum samfélagsins og tryggja að rústirnar væru endurreistar á þann hátt sem var viðkvæmt fyrir sögulegu og menningarlegu mikilvægi þeirra. Sem slíkt var verkefnið opið almenningi allan endurreisnarferlið og rústirnar voru jafnvel opnar gestum meðan á endurgerðinni stóð. Þetta hjálpaði til við að efla tilfinningu fyrir samfélagseign á rústunum og hefur gert þær að verðmætari hluta samfélagsins.
• Í endurreisnarverkefninu voru notuð hefðbundin efni og aðferðir, s.s. ashlar og mortél, til að tryggja að rústirnar yrðu varðveittar fyrir komandi kynslóðir. Þessi aðferð var einnig virt af sögulegu eðli svæðisins.

Helstu takmarkandi þættir voru:

• Endurreisnarverkefnið varð að jafna þörfina á að varðveita rústirnar með nauðsyn þess að gera þær aðgengilegar almenningi. Til þess þarf að huga vel að skipulagi og skipulagi.
• Endurreisnarverkefnið var dýrt og það var nauðsynlegt að tryggja fjármögnun frá ýmsum aðilum. Þetta fól í sér umtalsverða fjárhæð fjáröflunar- og styrkjaumsókna.
• Það var einhver andstaða við endurreisnarverkefnið frá fólki sem hafði áhyggjur af áhrifum á umhverfið og sögulega heilleika svæðisins. Þetta krefst vandkvæða og ná til að takast á við áhyggjur samfélagsins.
• Rústirnar þurfa áframhaldandi viðhald til að tryggja að þær séu í góðu ásigkomulagi. Þetta mun krefjast skuldbindingar frá sveitarfélögum og yfirvöldum.

Endurreisn rústa Hollu kirkjunnar var samstarfsverkefni Norsku menningararfleifðarstofnunarinnar (Riksantikvaren), Samtaka um verndun forna minnisvarða og sveitarfélagsins Hollu. Verkefnið var fjármagnað af norsku ríkisstjórninni, sveitarfélaginu Hollu og einkaframlögum.

Samkvæmt Riksantikvaren var heildarkostnaður verkefnisins 14,5 milljónir norskra króna (u.þ.b. 1,4 milljónir evra). Framlög frá einkaaðilum greiddu 2,8 milljónir norskra króna (u.þ.b. 0,3 milljónir evra).

Auk þess að varðveita mikilvægan hluta af norskri sögu og menningu eru rústir Hollu kirkjunnar áminning um sögu Hollu-sóknarinnar og nágrennisins. Endurbyggingin hefur vakið fleiri gesti á svæðið. Þetta hefur gagnast fyrirtækjum í nærsamfélaginu og hefur hjálpað til við að endurvekja staðbundna hagkerfið.

Endurreisn Holla kirkjunnar rústir var háð ýmsum lagaskilyrðum, þar á meðal:

• Lögin um menningararfleifð (Kulturminneloven): Lög þessi gilda um verndun og varðveislu menningararfleifðar í Noregi. Það krefst þess að öll verkefni sem geta haft áhrif á menningararfleifðarstaði verði að vera samþykkt af Riksantikvaren.
• Skipulags- og byggingarlögin (Plan- og bygningsloven): Þessi lög gilda um skipulag og þróun lands í Noregi. Það krefst þess að öll verkefni sem fela í sér breytingar á byggða umhverfi verði að vera samþykkt af sveitarfélaginu.
• Umhverfisverndarlög (Forurensningsloven): Lög þessi gilda um umhverfisvernd í Noregi. Það krefst þess að allar framkvæmdir, sem kunna að hafa áhrif á umhverfið, séu metnar með tilliti til umhverfisáhrifa þeirra.

Endurreisnarverkefnið var háð mati á umhverfisáhrifum (EIA) til að tryggja að það myndi ekki hafa umtalsverð neikvæð áhrif á umhverfið. Mat á umhverfisáhrifum leiddi í ljós að verkefnið myndi hafa lítilsháttar neikvæð áhrif, svo sem gróðurtap og röskun á búsvæðum dýra. Verkefnið var þó talið ásættanlegt í ljósi þess ávinnings sem það hefði í för með sér fyrir menningararfleifð svæðisins.

Endurreisn Hollu kirkjurústanna í Ulefossi var verkefni sem hófst árið 2002 og lauk árið 2020.

Að því tilskildu að regluleg vöktun og viðhald fari fram eins og áætlað var er gert ráð fyrir að verkin standi yfir næstu 100 árin.

Inger-Marie Aicher Olsrud
The Norwegian Directorate of Cultural Heritage
postmottak@ra.no

Holla Kirkeruin (á norsku)

Konserveringen av Holla Kirkeruin — Riksantikvaren (á norsku)