Prinċipji u fatturi ta’ suċċess

Prinċipji u fatturi ta’ suċċess

L-Adattament għat-Tibdil fil-Klima japplika għal politiki, prattiki u proġetti li jistgħu jew inaqqsu r-riskji billi jnaqqsu l-vulnerabbiltà u / jew l-esponiment u / jew jirrealizzaw opportunitajiet assoċjati mat-tibdil fil-klima. L-adattament jaffettwa l-livelli kollha tat-teħid tad-deċiżjonijiet, ir-reġjuni kollha kif ukoll il-biċċa l-kbira tas-setturi. L-adattament jeħtieġ li jkun strutturat bħala attività transsettorjali, f’diversi livelli u interreġjonali li tlaqqa’ flimkien atturi b’għarfien, interessi u valuri differenti. L-adattament mhuwiex sempliċiment dwar kif isir aktar, iżda dwar modi ġodda ta’ ħsieb u kif jiġu indirizzati r-riskji u l-perikli, l-inċertezza u l-kumplessità. L-esplorazzjoni ta’ perkorsi ta’ adattament xierqa biex jiġu indirizzati l-vulnerabbiltajiet eżistenti u tiżdied ir-reżiljenza se tirrikjedi proċess strutturat ta’ tagħlim min-nies u mill-organizzazzjonijiet. Għalkemm kull proċess ta’ adattament jeħtieġ li jkun speċifiku għall-kuntest, diversi prinċipji ewlenin kif ippreżentati hawn taħt huma rikonoxxuti b’mod komuni biex jappoġġaw adattament tajjeb.

Diversi prinċipji fil-proċess tal-politika ta’ adattament huma rikonoxxuti b’mod komuni bħala fatturi ewlenin għal adattament tajjeb. Dawn il-prinċipji (ibbażati fuq UKCIP, 2005; Adger et al. 2005; Prutsch et al. 2010; Brown et al. 2011, Southern Voices on Adaptation, CARE 2015) huma:

1. L-adattament jeħtieġ li jkun sostenibbli – ir-reazzjonijiet ta’ adattament ma għandhomx iżidu mat-tibdil fil-klima jew jillimitaw l-isforzi ta’ mitigazzjoni, u għalhekk għandhom jintużaw sinerġiji mal-għanijiet ta’ mitigazzjoni tat-tibdil fil-klima u jiġu evitati l-kunflitti. Barra minn hekk, ma għandhiex tnaqqas il-kapaċità ta’ partijiet oħra tal-ambjent naturali, tas-soċjetà jew tan-negozju li jwettqu adattament xi mkien ieħor (eż. l-użu tal-ilma ta’ taħt l-art għat-tisqija f’reġjuni niexfa, li jikkawża tnaqqis fil-livell tal-ilma ta’ taħt l-art u jillimita l-ammont disponibbli ta’ ilma tax-xorb). Fejn possibbli, irawmu sforzi ta’ adattament li jtejbu l-kapaċità tas-sistemi naturali li jagħtu spinta lir-reżiljenza (eż. approċċi bbażati fuq l-ekosistema u soluzzjoni bbażata fuq in-natura) billi jtaffu r-riskji klimatiċi.
2. Jaħdmu fi sħubija – jidentifikaw u jinvolvu ruħhom mal-atturi affettwati (eż. mill-awtoritajiet pubbliċi, l-NGOs, in-negozji, il-komunitajiet lokali u n-nies) fil-livelli rilevanti kollha u jiżguraw li jkunu infurmati tajjeb u mħeġġa jaħdmu fuq l-adattament. Ifformula, iddefinixxi l-għażliet u pprijoritizzahom, implimenta u mmonitorja l-politiki ta’ adattament u ppjana b’mod parteċipattiv u inklużiv.
3. L-adattament jeħtieġ li jkun ibbażat fuq l-evidenza – billi jsir użu sħiħ mill-aħħar riċerka, data u esperjenza prattika sabiex it-teħid ta’ deċiżjonijiet ikun appoġġat u infurmat tajjeb.
4. Il-ġestjoni tar-riskji klimatiċi u mhux klimatiċi bl-użu ta’ approċċ ibbilanċjat – it-tibdil fil-klima huwa biss aspett wieħed minn diversi pressjonijiet li jinfluwenzaw l-iżvilupp soċjali, naturali u ekonomiku. Għalhekk, l-adattament irid jieħu approċċ olistiku li jinkludi l-ġestjoni kemm tar-riskji klimatiċi kif ukoll dawk mhux klimatiċi.
5. Jiġu indirizzati r-riskji assoċjati mal-varjabbiltà tal-klima tal-passat u dik attwali u l-estremitajiet tat-temp – dan għandu jkun il-punt tat-tluq għal azzjonijiet antiċipatorji biex jiġu indirizzati r-riskji u l-opportunitajiet assoċjati mat-tibdil fil-klima fit-tul. Huwa importanti li jiġu żgurati koordinazzjoni u sinerġiji mill-qrib mat-tnaqqis/il-ġestjoni tar-riskju ta’ diżastri (eż. Rapport dwar l-adattament għat-tibdil fil-klima u t-tnaqqis tar-riskju ta’ diżastri fl-Ewropa).
6. Ir-rispons għall-impatti klimatiċi jenħtieġ li jingħata prijorità – pereżempju, billi tingħata aktar attenzjoni lis-setturi li huma l-aktar affettwati mit-temp u l-klima, dawk li għandhom ħajja jew implikazzjonijiet fit-tul, fejn ikun involut investiment sinifikanti jew ikunu involuti valuri għoljin, jew fejn ikun involut appoġġ għal infrastruttura nazzjonali kritika.
7. L-adattament irid jitfassal skont l-iskala meħtieġa mill-isfida tat-tibdil fil-klima (eż. nazzjonali/ reġjonali/lokali/settorjali/transfruntiera)– is-soluzzjonijiet jeħtieġ li jiġu mmodifikati għal sitwazzjonijiet individwali, filwaqt li jiġu indirizzati wkoll ir-responsabbiltajiet u l-finanzjament.
8. L-adattament għandu jkun flessibbli – għalkemm għad hemm inċertezza dwar il-klima futura, l-għażliet issa f’ċerti oqsma (eż. f’setturi b’orizzonti ta’ ppjanar fit-tul) għandhom jiġu kkunsidrati u jittieħdu deċiżjonijiet li jistgħu jiġu aġġustati faċilment. Għalhekk, il-valur tal-għażliet ta’ adattament “no/low regrets” u “win-win” f’termini ta’ kosteffettività u benefiċċji multipli għandu jiġi rikonoxxut kif ukoll il-valur ta’ approċċ gradwali għall-adattament.
9. L-adattament jeħtieġ li jkun trasparenti – jikkomunika bis-sħiħ l-effetti u l-ispejjeż ta’ diversi għażliet ta’ adattament, kemm fil-futur qrib kif ukoll fit-tul u jipprovdi kemm jista’ jkun dettall. Id-deċiżjonijiet ta’ adattament huma wkoll mgħobbija bil-valur, eż. fir-rigward tal-livell ta’ riskju li għandu jiġi aċċettat. Għalhekk, huwa vitali li d-deċiżjonijiet u l-allokazzjonijiet tar-riżorsi jsiru trasparenti sabiex ikun jista’ jintlaħaq qbil dwar soluzzjonijiet li jkunu ġusti u bbilanċjati.
10. Jirrevedu kontinwament l-effettività, l-effiċjenza, l-ekwità u l-leġittimità tad-deċiżjonijiet dwar l-adattament sabiex gradwalment itejbuhom skont l-evoluzzjoni tal-evidenza u l-għarfien dwar l-impatti tat-tibdil fil-klima. Dan jeħtieġ monitoraġġ u evalwazzjonijiet mill-ġdid tar-riskji kif ukoll tal-politiki/miżuri ta’ adattament.