L-indirizzar tar-riskju ta’ mard li jinġarr min-nemus permezz ta’ modifiki fl-eżodu tal-maltemp f’Barċellona

Ix-xenarji klimatiċi għal Barċellona jipproġettaw żieda fit-temperaturi u fil-perjodi ta’ sħana eċċessiva, bl-għadd medju ta’ jiem ogħla minn 30 °C x’aktarx li jiżdied minn 22 għal 50 jum sħun f’xenarju ta’ tisħin moderat ta’ RCP4.5, u għal 80 jum sħun taħt RCP8.5 (il-Kunsill tal-Belt ta’ Barċellona, 2018). It-temperaturi tat-tisħin huma antiċipati li jtawlu l-istaġun tat-trażmissjoni għal mard li jinġarr minn vettur b’mhux aktar minn xahrejn, kif ukoll iqassru b’mod sinifikanti ż-żmien li n-nemus jeħtieġ biex isir infettiv (Aġenzija Ewropea għall-Ambjent, 2024: p. 154; Semenza u Paz, 2021). Huwa previst ukoll li l-belt tesperjenza żieda fil-maltempati tal-baħar u fl-għargħar, filwaqt li tqiegħed l-infrastruttura tal-ilma mormi, inklużi l-katusi tal-maltempati, f’riskju ogħla ta’ funzjonament ħażin u toħloq żoni ta’ ilma staġnat – art fertili għan-nemus (il-Kunsill tal-Belt ta’ Barċellona, 2018; Iċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard, 2021). Is-saħħa ta’ din ir-rabta bejn it-tnissil u x-xita hija viżibbli anke matul sena waħda. Fl-istaġun tax-xita tal-2018, id-drenaġġi kellhom ilma qiegħed u larvi aktar ta’ spiss, u kienu jeħtieġu trattament aktar frekwenti, milli fl-istaġun tax-xita tal-2020 (Montalvo et al., 2022).

Peress li Barċellona diġà tospita popolazzjonijiet stabbiliti ta’ nemus Aedes albopictus u Culex pipiens, it-tnejn vetturi kompetenti tal-virus dengue, chikungunya, Zika u West Nile (fost l-oħrajn), l-impatti lokali antiċipati tat-tibdil fil-klima x’aktarx li jżidu r-riskju għal mard li jinġarr minn vettur fil-belt. Din ix-xejra diġà hija evidenti fi Spanja, li fl-2024 irreġistrat madwar 138 każ tal-virus tal-Punent tan-Nil akkwistati lokalment, flimkien ma’ tifqigħa żgħira tad-dengue awtoktona ta’ tmien każijiet f’Vila-seca, Tarragona (madwar 100 km minn Barċellona) (Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard, 2024; Nadal-Barón et al, 2024). F’Barċellona nnifisha, każijiet importati ta’ mard li jinġarr min-nemus jiġu identifikati regolarment; kull fejn il-vjaġġaturi viremiċi u l-vetturi kompetenti jikkoinċidu, kull każ bħal dan huwa katalist potenzjali għat-trażmissjoni lokali.

Bħala destinazzjoni turistika primarja Ewropea, ir-riskju lokali ta’ mard infettiv f’Barċellona huwa affettwat mhux biss miż-żieda fit-temperaturi, iżda bl-istess mod mill-għadd kbir ta’ viżitaturi li jaslu kull sena: il-belt għandha 1.7 miljun abitant iżda tirċievi madwar 9 miljun turist kull sena (il-Kunsill tal-Belt ta’ Barċellona, 2018). Movimenti frekwenti ta’ persuni ġewwa u barra mill-belt, flimkien ma’ rati għoljin ta’ mobbiltà tal-bniedem b’mod aktar wiesa’, jistgħu jwasslu għat-tixrid ta’ patoġeni li jinġarru minn vettur li kapaċi jalimentaw tifqigħat lokali (Monge et al., 2020; Montalvo et al, 2022). Tabilħaqq, Barċellona tirreġistra regolarment għadd kbir ta’ infezzjonijiet arbovirali importati – matul l-istaġun tan-nemus tal-2024 biss, l-Aġenzija tas-Saħħa Pubblika ta’ Barċellona ġiet innotifikata b’137 każ ta’ arbovirożi importata, li jitolbu sorveljanza entomoloġika u interventi ta’ kontroll tal-vetturi. Għalhekk, ir-riskju għas-saħħa pubblika ppreżentat minn żieda fil-mard li jinġarr minn vetturi jagħmel l-infrastruttura tal-kura tas-saħħa lokali vulnerabbli għall-istress, kwistjoni li ż-żieda fl-għadd ta’ viżitaturi tista’ tkun mistennija li taggrava (Aġenzija Ewropea għall-Ambjent, 2024).

Peress li kwalunkwe belt kbira, l-infrastruttura urbana ta’ Barċellona tospita elementi tipiċi ta’ pajsaġġ u strutturali li jistgħu jippermettu l-akkumulazzjoni staġnata tal-ilma, u b’hekk jiffaċilitaw it-tnissil tan-nemus (ibid; Treskova et al., 2025). Id-drenaġġ tar-ramel, b'mod partikolari, huwa abbundanti f'Barċellona kollha: kull wieħed jinkludi baċir żgħir u pajp tat-tifwir għall-ilma żejjed, u jgħin biex jaqbad ir-ramel maħsul mix-xita, biex b'hekk titnaqqas is-sedimentazzjoni fis-sistema tad-drenaġġ. Madankollu, flimkien ma’ dan ir-ramel, jinżamm ukoll volum żgħir ta’ ilma, li fih in-nemus jista’ jnissel. Dawn l-ispazji huma mudlama u joffru temperaturi xierqa u materja organika suffiċjenti, li jagħmluhom art tat-tnissil ewlenija għan-nemus. Barra minn hekk, il-kanali tad-drenaġġ tar-ramel tipikament jiġu installati qrib il-parks, u b’hekk dawn is-siti potenzjali tat-tnissil jitqiegħdu qrib ħafna tal-pubbliku.

Sabiex jiġi indirizzat il-mard lokali li jinġarr min-nemus, fl-2004 ġie stabbilit programm ta’ kontroll, li jikkonsisti fis-sorveljanza u l-kontroll tal-popolazzjoni fit-toroq tal-belt u fis-sistema tad-drenaġġ u l-applikazzjoni ta’ bijoċidi f’siti potenzjali tat-tnissil (aktar minn 12 000 drenaġġ u 300 funtana). Minħabba l-għadd ta’ kanali tad-drenaġġ, l-applikazzjoni regolari tal-bijoċidju – larviċida bijoloġika (Bacillus thuringiensis var. israelensis (Bti.)) mingħajr impatti sinifikanti fuq is-saħħa tal-bniedem, l-annimali domestiċi jew il-bijodiversità urbana – iġġib magħha kost ekonomiku sinifikanti għall-muniċipalità (Michaelakis et al., 2021; Montalvo et al., 2022).

Storikament, l-awtoritajiet tas-saħħa pubblika ta’ Barċellona primarjament immaniġġjaw il-popolazzjonijiet tan-nemus b’dan il-mod. Madankollu, tifqigħat lokali tad-dengue u tal-virus West Nile seħħew dejjem aktar f’partijiet oħra ta’ Spanja, u każijiet importati ta’ mard li jinġarr min-nemus f’Barċellona jiġu identifikati regolarment (Treskova et al., 2025). Minħabba r-riskju akbar li jakkumpanja l-impatti tat-tibdil fil-klima fuq il-belt, mingħajr prevenzjoni u ġestjoni mtejba tat-tnissil tan-nemus lil hinn mill-applikazzjoni tal-bijoċidi, ir-riskji għas-saħħa pubblika u l-piż ekonomiku assoċjat huma mistennija li jiżdiedu.

L-intervent ġie żviluppat f’allinjament mal-“Pla Clima” tal-Kunsill tal-Belt ta’ Barċellona, il-Pjan ta’ Azzjoni dwar il-Klima tiegħu għall-2030, li jippromwovi l-adozzjoni ta’ miżuri ta’ adattament għat-tibdil fil-klima. Il-Pjan ta’ Azzjoni jiddeskrivi kif it-tibdil fil-klima huwa mistenni li jikkawża alterazzjoni tad-distribuzzjonijiet ġeografiċi u staġjonali tal-vetturi u l-mard li jittrażmettu. Bi tweġiba għal dan it-theddid, il-Pjan jelenka Azzjonijiet speċifiċi li se jittieħdu biex jirrispondu għar-riskji li qed jiżdiedu, jiġifieri:

- “biex jikkonsolidaw il-programmi ta’ kontroll għall-arboviruses u mard ieħor trażmess minn vetturi u l-protokolli ta’ kontroll tan-nemus;” u

- “biex jiżdied il-kontroll komprensiv tal-pesti (cockroaches, nemus tiger, eċċ.,) bl-użu minimu ta’ insettiċidi u bijoċidi” (il-Kunsill tal-Belt ta’ Barċellona, 2021).

Il-Pjan jiddeskrivi wkoll Linja ta’ Azzjoni li tiffoka fuq is-saħħa u l-benesseri tar-residenti fil-kuntest tat-tibdil fil-klima, li tirrikonoxxi l-ħtieġa li l-ispazji pubbliċi u l-faċilitajiet muniċipali jiġu adattati għar-realtajiet klimatiċi ta’ kull viċinat u għandha l-għan li tipprevjeni t-tibdil fil-klima milli jagħmel iż-żoni naturali tal-belt theddida għas-saħħa.

L-objettivi ewlenin tal-intervent implimentat mill-Aġenzija tas-Saħħa Pubblika ta’ Barċellona (ASPB) kienu li:

(i) titnaqqas ir-riproduzzjoni tan-nemus f’Barċellona billi jiġu mmodifikati l-istrutturi tad-drenaġġ, (ii) jitnaqqsu l-kostijiet tal-kontroll tan-nemus billi titnaqqas il-ħtieġa għal applikazzjonijiet bijoċidi u riżorsi tal-aġenziji, (iii) tiġi esplorata soluzzjoni fit-tul u bi prezz aktar baxx għat-tnissil tan-nemus li tista’ tiġi estiża għal aktar katusi tal-maltemp madwar il-belt, u (iv) jitnaqqsu l-inkonvenjenzi u r-riskji ta’ trażmissjoni tal-mard li jinġarr minn vetturi kkawżati min-nemus għall-popolazzjonijiet lokali.

Fl-2005, l-Amministrazzjoni tas-Saħħa Pubblika ta’ Barċellona (ASPB) bdiet timplimenta l-Programm ta’ Sorveljanza u Kontroll ta’ Mosquito, strateġija ta’ prevenzjoni mmirata lejn it-tnaqqis tal-popolazzjonijiet tan-nemus, l-eliminazzjoni ta’ siti ta’ tnissil possibbli u l-prevenzjoni tal-proliferazzjoni tagħhom f’żoni urbani. Bħala parti mill-programm ta’ sorveljanza u kontroll tan-nemus, id-drenaġġi jiġu miżjura regolarment, (kull erba’ ġimgħat), spezzjonati għal sinjali ta’ riskju u ttrattati b’larviċida fejn tiġi identifikata attività tal-larva. Wieħed jifhem li d-domanda li din tpoġġi fuq ir-riżorsi tal-belt, kemm għall-ispezzjonijiet kif ukoll għall-applikazzjonijiet tal-larviċidi, hija sinifikanti, b’mod partikolari matul ix-xhur tal-aktar attività intensa tal-vetturi, bejn April u Novembru.

Fl-2019, fid-dawl tal-preżenza kontinwa tan-nemus u r-riskju dejjem akbar ta’ mard li jinġarr minn vettur, twettqet modifika sperimentali tal-kanali tad-drenaġġ tar-ramel bħala parti minn dan il-programm, biex jiġi ddeterminat jekk il-bidliet strutturali jistgħux inaqqsu l-akkumulazzjoni ta’ ilma staġnat u b’hekk jipprevjenu lin-nemus milli jnissel hemmhekk.

Bil-għan li jitnaqqsu kemm it-tnissil tan-nemus kif ukoll dan il-piż finanzjarju, 39 drenaġġ tar-ramel bi storja ta’ attività larvali ta’ Aedes albopictus u Culex pipiens intgħażlu u ġew immonitorjati matul l-2018. Matul l-2019, 19 minn dawn ġew modifikati billi żdied saff inklinat ta’ konkrit li jogħla sal-livell tal-pajp tal-iskariku, li jidderieġi l-ilma lejn il-pajp biex tiġi evitata l-akkumulazzjoni; l-20 li jifdal inżammu bħala kontrolli mhux modifikati. Fl-2020, wara l-modifiki, saret żjara fid-drenaġġ f’intervalli ta’ madwar ġimagħtejn bejn l-aħħar ta’ April u Novembru, bl-attività tal-ilma staġnat u tan-nemus irreġistrata.

Ir-riżultati tal-prova kienu pożittivi. Qabel il-modifiki, ma ġiet osservata l-ebda differenza sinifikanti fit-tnissil tan-nemus bejn id-drenaġġi li aktar tard intgħażlu għall-modifika u d-drenaġġi ta’ kontroll mhux modifikati. Madankollu, ladarba saru l-bidliet strutturali, l-attività tal-larva fid-drenaġġ modifikat naqset b’mod konsiderevoli meta mqabbla mad-drenaġġ mhux modifikat, b’dak preċedenti ma jirreġistra l-ebda larva tan-nemus matul l-istaġun tat-tnissil ta’ wara, u joffri evidenza ta’ osservazzjoni li dawn il-modifiki fid-drenaġġ effettivament naqqsu l-akkumulazzjoni tal-ilma, u, min-naħa tagħhom, l-attività tal-larva tan-nemus.

Madankollu, ġie nnotat li xita itqal fis-sena ta’ qabel il-modifiki kienet tfisser li l-ilma, u konsegwentement il-larvi tan-nemus, kienu preżenti aktar ta’ spiss fid-drenaġġ milli fis-sena ta’ wara l-bidliet (u kienu jeħtieġu trattament aktar frekwenti tal-larviċidi). Biex tissaħħaħ il-fiduċja f’dawn is-sejbiet, il-prova ġiet ripetuta fl-2023, bl-appoġġ addizzjonali ta’ Barcelona Cicle de l’Aigua (BCASA), l-awtorità tal-infrastruttura tal-ilma tal-belt.

Din id-darba, 22 drenaġġ tar-ramel ġew mgħammra b’briks b’arranġament ta’ sezzjonijiet eżagonali fil-bażi biex jipprovdu appoġġ strutturali, bil-konkrit imbagħad miżjud biex joħloq gradjent. Dan idderieġa l-ilma ’l isfel lejn il-pajp tal-iskariku, u b’hekk żammu milli jakkumula u b’hekk għamilha mhux xierqa għar-riproduzzjoni tan-nemus. 22 sistema tad-drenaġġ oħra tħallew mhux modifikati bħala grupp ta’ tqabbil, bl-ebda larviċida applikata għal xi wieħed mill-gruppi matul il-prova.

Minn din it-tieni prova, il-belt kompliet ittejjeb il-katusi identifikati bħala l-aktar problematiċi kull sena, u għenet biex jitnaqqsu b’mod sistematiku s-siti tat-tnissil, tiġi kkontrollata l-preżenza tan-nemus u jitnaqqas ir-riskju ta’ mard li jinġarr minn vettur. Hija ppjanata evalwazzjoni ulterjuri biex jiġi stabbilit aħjar l-impatt fit-tul ta’ dawn il-modifiki fuq il-popolazzjonijiet lokali tan-nemus u fuq il-piż ekonomiku assoċjat.

Bi tħassib għall-iżgurar u t-titjib tas-saħħa u l-benesseri tar-residenti kollha tal-belt, speċifikament dawk ta 'individwi b'introjtu baxx, l-ASPB jagħżel li jagħti prijorità lill-modifiki tal-eżodu tal-maltemp f'żoni b'introjtu aktar baxx b'inqas riżorsi. Dan l-approċċ jestendi wkoll għall-isforzi kontinwi tal-aġenzija għas-sorveljanza tal-vetturi, peress li l-gruppi b’introjtu aktar baxx huma aktar probabbli li jkollhom riżorsi limitati biex itaffu r-riskju ta’ mard ikkawżat min-nemus, pereżempju, permezz tax-xiri ta’ repellenti jew l-installazzjoni ta’ skrins tan-nemus fid-djar u fin-negozji.

Bl-istess mod, isir sforz biex jiġu evitati kompromessi mhux intenzjonati tal-interventi: il-monitoraġġ kontinwu tal-attività tan-nemus jiġġenera lista ta’ drenaġġi tal-maltempati b’attività elevata, li mbagħad jingħataw prijorità għall-intervent kull sena. Madankollu, il-lista tinkludi mhux biss elementi b’attività identifikata, iżda wkoll elementi ġirien li potenzjalment jistgħu jilqgħu postijiet tat-tnissil, peress li modifika f’post wieħed tista’ timbotta lin-nemus biex jirriloka fi spazji fil-qrib. Dan l-immirar usa’ jippermetti lill-ASPB issegwi intervent aktar integrat li joħloq impatt konsistenti fiż-żona lokali kollha.

Barra minn hekk, bis-saħħa ta’ materjali moderni bi frizzjoni baxxa u veloċitajiet tal-fluss għoli tal-ilma li jiffaċilitaw it-trasport kontinwu tas-sedimenti, ma ġie identifikat l-ebda kompromess operazzjonali relatat mal-akkumulazzjoni tas-sedimenti fis-sezzjonijiet tan-network tad-drenaġġ fejn l-istrutturi tal-kaxxa tar-ramel ġew modifikati.

Peress li l-BCASA timmodifika mhux biss il-katusi tal-maltemp identifikati bħala l-aktar problematiċi minn SVIPLA iżda wkoll l-istrutturi kontigwi fiż-żona tal-madwar, l-għadd reali ta’ katusi mmodifikati s’issa huwa ogħla minn dak irreġistrat fil-bażijiet tad-data tas-saħħa pubblika – madankollu, huwa stmat li kull sena jiġu mmodifikati 100 katusa tar-ramel.

L-intervent ġie żviluppat u mwettaq minn SVIPLA, is-Servizz ta’ Sorveljanza u Kontroll Epidemjoloġiku Urban, (Servei de Vigilància i Control de Plagues Urbanes), parti mill-Aġenzija tas-Saħħa Pubblika ta’ Barċellona (Agència de Salut Pública de Barcelona), f’koordinazzjoni ma’ Barcelona Cicle de l’Aigua (BCASA), l-awtorità tal-infrastruttura tal-ilma tal-belt. L-intervent ġie implimentat bl-appoġġ tal-Kunsill tal-Belt ta’ Barċellona, li kkontribwixxa wkoll għall-finanzjament. Ladarba l-proġett Orizzont Ewropa “IDAlert” inkorpora l-intervent fil-ħidma tiegħu bħala studju tal-każ, bosta istituzzjonijiet xjentifiċi kkontribwew għall-iżvilupp u l-evalwazzjoni kontinwi tal-miżura, inklużi s-CIBER Epidemiología y Salud Pública (CIBERESP), l-Estación Biológica de Doñana, l-Universitat Pompeu Fabra (UPF), l-Agencia Estatal Consejo Superior de Investigaciones Cientificas (CSIC), u l-Università ta' Heidelberg (UKHD). 

Għalkemm evalwazzjoni tal-effetti fit-tul tal-modifiki tal-iskular tal-maltemp se tieħu ż-żmien, is-suċċessi prinċipali sal-lum kienu l-eliminazzjoni fiżika ta’ diversi siti tat-tnissil f’żoni pubbliċi. Dan naqqas kemm l-inkonvenjent ikkawżat min-nemus kif ukoll ir-riskju assoċjat ta’ trażmissjoni ta’ mard li jinġarr minn vettur għar-residenti.

Ħafna mis-suċċess tal-proġett jista 'jiġi attribwit għall-momentum iġġenerat minn Pla Clima. Bħala qafas trasversali, il-Pjan ta’ Azzjoni tal-Kunsill tal-Belt ippermetta li l-proġett jinvolvi ruħu u jallinja ma’ firxa ta’ aġenziji u servizzi ta’ Barċellona. Il-koordinazzjoni bejn il-partijiet ikkonċernati differenti involuti hija deskritta mis-Servizz ta’ Sorveljanza Epidemjoloġika (SVIPLA) bħala waħda mir-raġunijiet primarji għall-impatt konkret tagħha fuq il-belt. Il-fatt li l-intervent issodisfa l-kriterji trasversali tal-pjan kien strumentali wkoll biex jiġi żgurat l-appoġġ tal-Kunsill u jiġi ġġustifikat il-finanzjament. Bl-istess mod, il-proġett ibbenefika mill-fatt li ma kienx inizjattiva kompletament ġdida, iżda pjuttost minn estensjoni ta’ programm ta’ sorveljanza li ilu għaddej mill-2004, (u li kellu l-għan speċifiku li jnaqqas l-ispejjeż ta’ dak il-programm). Dan taha kemm kontinwità kif ukoll esperjenza dimostrabbli, u ppermetta lill-ASPB tibbaża fuq relazzjonijiet eżistenti mal-Kunsill u aġenziji oħra. Barra minn hekk, bħala miżura ta’ infrastruttura griża, l-ispejjeż tagħha huma relattivament sempliċi biex jiġu kkalkulati fuq bażi ta’ kull unità. Fl-aħħar nett, is-sorveljanza konġunta tal-aspetti tekniċi, tad-disinn u tal-monitoraġġ tal-proġett mill-ASPB u mill-BCASA żgurat li l-prodott li jirriżulta jissodisfa standards ta’ prestazzjoni teknika u xjentifika għoljin.

Limitazzjoni waħda hija li l-modifiki tal-iskular tal-maltempati ma jitqassmux b’mod ugwali madwar il-belt. Dan jirrifletti l-fatt li l-katusi “sand box” biss, tipikament installati qrib il-parks biex jipprevjenu r-ramel li jinġarr mill-ilma tax-xita milli jidħol fis-sistema tad-drenaġġ, jistgħu jiġu mmodifikati bl-użu ta’ dan il-metodu, u tali katusi huma għalhekk aktar ikkonċentrati fiż-żoni tal-parks. Madankollu, il-modifiki tqassmu bl-aktar mod uniformi possibbli madwar il-belt, u ngħatat prijorità lil żoni b’introjtu aktar baxx biex jiġi kkumpensat aċċess potenzjalment aktar limitat għar-riżorsi rilevanti, bħal tagħmir repellenti u protettiv.

Limitazzjoni finali hija li l-katusi jeħtieġu monitoraġġ u evalwazzjoni kontinwi aktar milli jiffunzjonaw bħala soluzzjoni “mitfija”, u b’hekk titqiegħed domanda kontinwa fuq il-ħaddiema u r-riżorsi tal-aġenzija. Madankollu, dan il-monitoraġġ huwa minnu nnifsu integrali għall-programm ta’ sorveljanza u jitwettaq kull sena fi ħdan il-baġits eżistenti. Il-modifiki inizjali tal-iskular tal-maltempati stabbilew il-bażi xjentifika għall-intervent, iżda l-monitoraġġ u l-evalwazzjoni kontinwi dejjem kienu parti mit-tfassil tal-programm.

Il-kwantifikazzjoni tal-iffrankar tal-kostijiet tal-modifiki tal-iskular tal-maltemp għadha diffiċli, lil hinn minn kalkolu tal-iffrankar dirett fuq metodi ta’ kontroll alternattivi, jiġifieri bijoċidi. B’mod speċifiku, l-istima tal-iffrankar fit-tul fil-kostijiet tal-kura tas-saħħa individwali u pubblika li jirriżulta minn tnaqqis fil-piż tan-nemus se tkun impriża kumplessa. Madankollu, bħalissa għaddejjin evalwazzjoni xjentifika komprensiva u analiżi tal-kostijiet u l-benefiċċji tal-modifiki tal-eżodu tal-maltempati, bl-appoġġ tas-sħab mill-proġett IDAlert ta’ Orizzont Ewropa u miċ-Ċentru għall-Istudji Avvanzati tal-Blanes ( CEAB-CSIC).

Bħala miżura trażversali li tinvolvi diversi atturi u tindirizza kemm it-tħassib dwar il-klima kif ukoll dak dwar is-saħħa, l-intervent jipprovdi firxa ta’ benefiċċji u kompromessi potenzjali.

Il-benefiċċji maħsuba tal-modifiki huma tnaqqis fit-tnissil tan-nemus u tnaqqis fil-kostijiet operazzjonali tal-kontroll tal-vetturi, permezz ta’ ħtieġa mnaqqsa għal applikazzjonijiet bijoċidi u riżorsi tal-aġenzija. L-iskala ta’ dan l-iffrankar tiddependi fuq kemm tiġi introdotta b’mod wiesa’ l-modifika. Montalvo et al. (2022) tistma li jekk jiġu mmodifikati l-madwar 8,000 drenaġġ tar-ramel kollha ta’ Barċellona, il-belt tista’ tnaqqas il-kostijiet annwali tal-programm ta’ sorveljanza u kontroll tagħha u tal-manutenzjoni strutturali, u tnaqqas l-ammont ta’ bijoċidju użat fin-network kollu tad-drenaġġ tar-ramel b’madwar 50 kg fis-sena. L-istess studju jiswa lil kull modifika madwar EUR 350 għal kull kanal tad-drenaġġ. L-ispiża għal kull unità hija modesta, iżda l-għadd kbir ta’ strutturi eliġibbli jfisser li l-baġit totali, u għalhekk il-pass tat-tnedija, huwa r-restrizzjoni vinkolanti. Dawn huma mmudellati, il-potenzjali tan-network kollu aktar milli l-iffrankar realizzat sal-lum. Fil-prattika, proporzjon żgħir biss ta’ kanali tad-drenaġġ tar-ramel jeħtieġu trattament fi kwalunkwe sena partikolari, u l-modifika tiġi applikata progressivament għall-katusi identifikati bħala l-aktar problematiċi. Hija meħtieġa analiżi sħiħa tal-ispejjeż imqabbla mal-benefiċċji biex jiġi stabbilit l-iffrankar reali (ibid). Madankollu, bit-tnaqqis tal-kostijiet operazzjonali ġenerali u l-ħelsien tal-ħaddiema għal kompiti oħra ta’ sorveljanza u kontroll tal-vetturi, dan diġà ppermetta lis-Servizz ta’ Sorveljanza u Kontroll Epidemjoloġiċi Urbani jagħti prijorità lis-sorveljanza f’żoni b’introjtu aktar baxx, li fihom ir-residenti huma aktar probabbli li jkollhom riżorsi limitati biex itaffu r-riskju għas-saħħa maħluq min-nemus, pereżempju, permezz tax-xiri ta’ repellenti jew l-installazzjoni ta’ skrins tan-nemus fid-djar u fin-negozji.

Il-benefiċċji għas-saħħa tal-miżura, filwaqt li huma aktar diffiċli biex jiġu kkwantifikati, huma ċari fil-prinċipju. Dawn jinkludu vulnerabbiltà mnaqqsa għat-theddida dejjem tikber ta’ mard li jinġarr min-nemus sensittiv għall-klima madwar il-belt, b’żoni b’introjtu aktar baxx prijoritizzati biex jiġi żgurat li dawn il-benefiċċji jitqassmu bl-aktar mod komprensiv possibbli. Dan huwa mistenni li jissarraf fi spejjeż evitati, kemm għall-individwi kif ukoll għas-sistema pubblika tal-kura tas-saħħa, f’termini ta’ protezzjoni tan-nemus u t-trattament ta’ mard li jinġarr minn vetturi, kemm fil-livell individwali kif ukoll f’dak epidemjoloġiku.

It-tnaqqis fl-użu tal-bijoċidi jġib miegħu wkoll benefiċċji ambjentali potenzjali, inkluż aktar sikurezza ekoloġika u appoġġ għall-bijodiversità urbana (Brühl et al., 2020), u tnaqqis fl-ammont ta’ sustanzi kimiċi tossiċi li jidħlu fis-sistema tal-ilma (Hernández-Moreno et al., 2019).

Mil-lat ekonomiku, it-tnaqqis fl-inkonvenjent tan-nemus, b’mod partikolari qrib parks pubbliċi, jista’ jgħin biex jipproteġi l-investiment tal-belt fi spazji ħodor, filwaqt li jippreserva l-valur tagħhom bħala postijiet ta’ benesseri aktar milli sorsi ta’ fastidju jew riskju ta’ mard. Dan, min-naħa tiegħu, jgħin biex tinżamm l-attraenza usa’ tal-belt kemm għar-residenti kif ukoll għall-viżitaturi, flimkien mal-attività ekonomika li dan jiġġenera.

Fl-aħħar nett, wieħed għad irid jara jekk it-tnaqqis fl-ilma staġnat miksub mill-modifiki tal-kaxxa tar-ramel jistax jikkontribwixxi wkoll għat-tnaqqis tar-riskju ta’ għargħar fis-sistema usa’ tad-drenaġġ ta’ Barċellona; filwaqt li mhux l-għan maħsub ta’ dawn il-modifiki, l-installazzjoni ta’ gradjent f’dawn id-drenaġġi tista’ tappoġġa l-funzjonalità tagħhom matul perjodi ta’ maltempati tal-baħar u preċipitazzjoni intensa.

L-interventi għall-iskular tal-maltemp jitwettqu kull sena, bl-iskrinjar, il-modifika tal-infrastruttura, il-ġbir tad-data u l-evalwazzjoni jsiru fi żminijiet differenti tas-sena, kemm qabel kif ukoll wara l-istaġun tat-tnissil. Kull sena, bejn Novembru u Jannar, l-ASPB twettaq evalwazzjoni tal-katusi tal-belt, qabel ma jibdew il-modifiki fuq katusi magħżula, li jibdew fi Frar u jkomplu sa April jew Mejju (speċifikament, BCASA, l-awtorità tal-infrastruttura tal-ilma tal-belt, iżżomm in-network tad-drenaġġ u timplimenta l-modifiki tal-iskular tal-maltempati, filwaqt li SVIPLA, is-servizz epidemjoloġiku tal-muniċipalità jwettaq monitoraġġ u evalwazzjoni tal-katusi). Huwa stmat li kull sena jiġu mmodifikati 100 katusa tar-ramel. (Fl-2027, se titwettaq valutazzjoni madwar il-belt kollha tal-katusi kollha tal-maltempati biex jiġi ddeterminat liema unitajiet diġà ġew modifikati, biex tiġi pprovduta ċifra aktar preċiża).

Filwaqt li l-esperiment inizjali, li seħħ matul l-istaġuni tan-nemus tal-2020 u l-2023 ipprovda bażi xjentifika għall-miżura, dan ġie adottat bħala parti permanenti mill-programm ta’ sorveljanza u kontroll tal-vetturi tal-belt, u għalhekk ma għandu l-ebda tmiem previst fil-vista. Il-modifiki jinħolqu bil-konkrit u kull waħda hija maħsuba bħala żieda permanenti mal-infrastruttura tad-drenaġġ tal-belt. L-appoġġ kontinwu mill-kunsill tal-belt, flimkien mal-evalwazzjoni xjentifika li għaddejja tal-proġett, jikkontribwixxu għas-sostenibbiltà fit-tul tiegħu.

Tomás Montalvo, Head of the Urban Epidemiological Surveillance and Control Service (SVIPLA)

Agència de Salut Pública de Barcelona (ASPB)

Email: tmontal@aspb.cat

Il-Kunsill tal-Belt ta’ Barċellona (Ajuntament de Barcelona). 2018. Il-pjan ta’ Barċellona dwar il-klima 2018–2030. Il-Kunsill tal-Belt ta’ Barċellona. Miġbura fl-2026, minn https://www.barcelona.cat/barcelona-pel-clima/sites/default/files/climate_plan_maig.pdf

Il-Kunsill tal-Belt ta’ Barċellona (Ajuntament de Barcelona). 2021. Pjan ta’ Azzjoni ta’ Emerġenza Klimatika għall-2030. Il-Kunsill tal-Belt ta’ Barċellona (Pla Clima). Miksuba fl-2026, minn https://www.barcelona.cat/barcelona-pel-clima/sites/default/files/plaaccioemergenciaclimatica_2021nov_en.pdf  

Brühl, C. A., Després, L., Frör, O., Patil, C. D., Poulin, B., Tetreau, G., & Allgeier, S. 2020. L-effetti ambjentali u soċjoekonomiċi tal-kontroll tan-nemus fl-Ewropa bl-użu tal-bijoċidju Bacillus thuringiensis subsp. israelensis (Bti). Xjenza tal-Ambjent Totali, 724, 137800. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.137800

Iċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard. 2021. Organizzazzjoni tas-sorveljanza u l-kontroll tal-vetturi fl-Ewropa. L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea. https://data.europa.eu/doi/10.2900/853486 

Iċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard. 2024. Data storika dwar it-trażmissjoni lokali fl-Ewropa għall-virus tan-Nil tal-Punent – Sorveljanza u Aġġornamenti. Iċ-Ċentru Ewropew għall-Prevenzjoni u l-Kontroll tal-Mard. Miġbura fl-2026, minn https://www.ecdc.europa.eu/en/west-nile-fever/surveillance-and-disease-data/storika.

L-Aġenzija Ewropea għall-Ambjent, 2024. Valutazzjoni Ewropea tar-riskju klimatiku . L-Uffiċċju tal-Pubblikazzjonijiet tal-Unjoni Ewropea. https://data.europa.eu/doi/10.2800/8671471

Hernández-Moreno, D., Blázquez, M., Andreu-Sánchez, O., Bermejo-Nogales, A., & Fernández-Cruz, M. L. 2019. Periklu akut ta’ bijoċidi għall-kompartiment ambjentali akkwatiku minn perspettiva taċ-ċiklu tal-ħajja. Ix-Xjenza tal-Ambjent Totali, 658, 416–423. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2018.12.186

Michaelakis, A., Balestrino, F., Becker, N., Bellini, R., Caputo, B., della Torre, A., Figuerola, J., L’Ambert, G., Petric, D., Robert, V., Roiz, D., Saratsis, A., Sousa, C. A., Wint, W. G. R., & Papadopoulos, N. T. 2021. Każ għall-ġestjoni sistematika tal-kwalità fil-programmi ta’ kontroll tan-nemus fl-Ewropa. Il-Ġurnal Internazzjonali tar-Riċerka Ambjentali u s-Saħħa Pubblika, 18 (7), 3478. https://doi.org/10.3390/ijerph18073478

Monge, S., García-Ortúzar, V., López Hernández, B., Lopaz Pérez, M. A., Delacour-Estrella, S., Sánchez-Seco, M. P., Fernández Martinez, B., García San Miguel, L. García-Fulgueiras, A., Sierra Morros, M. J. 2020. Karatterizzazzjoni tal-ewwel tifqigħa awtoktona tad-dengue fi Spanja (Awwissu–Settembru 2018). Acta Tropica, Volum 205. https://doi.org/10.1016/j.actatropica.2020.105402

Montalvo, T., Higueros, A., Valsecchi, A., Realp, E., Vila, C., Ortiz, A., Peracho, V., & Figuerola, J. 2022. Effikaċja tal-Modifika tad-Drenaturi biex Titnaqqas ir-Riproduzzjoni ta 'Culex pipiens u Aedes albopictus f'Barċellona, Spanja. Patoġeni, 11(4), 423. https://doi.org/10.3390/patoġeni11040423

Nadal-Barón, P., Bou-Monclus, M. A., Serra, G. F., Granell, S. P., Vergés, S. M., López, S. C., Sanz, A. B., Mateo, A. I. M., Calleja, I. M., Vallverdú, R. M. V., Navas, B. V., Bueno, E. G., Corbella, I., Navero-Castillejos, J., Andrés, C., Antón, A., Chacón, C., Mendioroz, J., Muñoz, E. F., Martínez, M. J., Sulleiro, E. 2026. Tifqigħa awtoktona tad-dengue fi Spanja fl-2024. Il-Ġurnal tal-Mediċina tal-Ivvjaġġar, 33 (4). https://doi.org/10.1093/jtm/ta

Semenza J.C., u Paz S. 2021. It-tibdil fil-klima u l-mard infettiv fl-Ewropa: L-impatt, il-projezzjoni u l-adattament. Is-Saħħa Reġjonali ta’ Lancet. L-Ewropa, 9, 100230. https://doi.org/10.1016/j.lanepe.2021.100230

Treskova, M., Montalvo, T., Rocklöv, J., Hatfield, C., Bartumeus, F., Dasgupta, S., Encarnação, J., Lowe, R., Semenza, J. C., Stiles, P., Noya, J., Valsecchi, A., Bärnighausen, T., Palmer, J. R. B., Bunker, A. 2025. L-effetti tal-iskular tal-maltempati kontra n-nemus fuq l-abbundanza tan-nemus adult u larvali: Il-Protokoll tal-prova kkontrollata bl-addoċċ ta' IDAlErt maltempata drAin (IDEAS). MetodiX, Volum 14. https://doi.org/10.1016/j.mex.2024.103102