Aanpassing aan klimaatverandering

Aanpassing aan klimaatverandering

Waarom zou, gezien andere uitdagingen, aanpassing aan de klimaatverandering in overweging moeten worden genomen? Volgens de Intergouvernementele Werkgroep inzake klimaatverandering (IPCC) is de opwarming van het klimaatsysteem ondubbelzinnig met menselijke activiteiten als de dominante oorzaak sinds het midden van de 20e eeuw. Dit heeft betrekking op de opwarming van de atmosfeer en de oceaan, veranderingen in de wereldwijde watercyclus, vermindering van sneeuw en ijs, in de wereldwijde gemiddelde zeespiegelstijging en op veranderingen in sommige klimaatextremen. De gevolgen van de opwarming van de aarde zijn al zichtbaar en zullen dat nog vele jaren blijven doen. Er zijn aanpassingsstrategieën nodig op alle bestuursniveaus: op lokaal, regionaal, nationaal, EU- en internationaal niveau. Vanwege de uiteenlopende ernst en aard van de klimaateffecten tussen regio’s in Europa zullen de meeste aanpassingsinitiatieven op regionaal of lokaal niveau worden genomen. Het vermogen om het hoofd te bieden aan en zich aan te passen verschilt per bevolking, economische sectoren en regio's binnen Europa. Aanpassing is daarom van cruciaal belang om de huidige klimaatvariabiliteit en onvermijdelijke gevolgen van klimaatverandering aan te pakken. Het zal ook helpen om te profiteren van alle kansen die zich voordoen.

Met de Europese klimaatwet wordt de doelstelling van de Europese Green Deal voor de Europese economie en samenleving om tegen 2050 klimaatneutraal te zijn, in wetgeving omgezet. In de Europese klimaatwet wordt op het gebied van aanpassing opgeroepen tot de volgende acties (artikel5):

1. De betrokken instellingen van de Unie en de lidstaten zorgen voor voortdurende vooruitgang bij het vergroten van het aanpassingsvermogen, het versterken van de veerkracht en het verminderen van de kwetsbaarheid voor klimaatverandering overeenkomstig artikel 7 van de Overeenkomst van Parijs.
2. De Commissie stelt overeenkomstig de Overeenkomst van Parijs een strategie van de Unie inzake aanpassing aan de klimaatverandering vast en evalueert deze regelmatig in het kader van de in artikel 6, lid 2, onder b), van deze verordening bedoelde evaluatie.
3. De betrokken instellingen van de Unie en de lidstaten zorgen er ook voor dat het aanpassingsbeleid in de Unie en in de lidstaten coherent en wederzijds ondersteunend is, nevenvoordelen oplevert voor sectoraal beleid en streeft naar een betere integratie van aanpassing aan de klimaatverandering op consistente wijze op alle beleidsterreinen, met inbegrip van relevant sociaal-economisch en milieubeleid en -maatregelen, waar passend, alsook in het externe optreden van de Unie. Zij richten zich met name op de meest kwetsbare en getroffen bevolkingsgroepen en sectoren en stellen in overleg met het maatschappelijk middenveld tekortkomingen in dit verband vast.
4. De lidstaten stellen nationale aanpassingsstrategieën en -plannen vast en voeren deze uit, rekening houdend met de in lid 2 van dit artikel bedoelde strategie van de Unie voor aanpassing aan de klimaatverandering en op basis van robuuste analyses van klimaatverandering en kwetsbaarheid, voortgangsbeoordelingen en indicatoren, en op basis van de beste beschikbare en meest recente wetenschappelijke gegevens. In hun nationale aanpassingsstrategieën houden de lidstaten rekening met de bijzondere kwetsbaarheid van de betrokken sectoren, onder meer de landbouw, en van water- en voedselsystemen, alsook met voedselzekerheid, en bevorderen zij op de natuur gebaseerde oplossingen en op ecosystemen gebaseerde aanpassing. De lidstaten actualiseren de strategieën regelmatig en nemen de daarmee verband houdende geactualiseerde informatie op in de krachtens artikel 19, lid 1, van Verordening (EU) 2018/1999 in te dienen verslagen.
5. Uiterlijk op 30 juli 2022 stelt de Commissie richtsnoeren vast met gemeenschappelijke beginselen en praktijken voor de identificatie, classificatie en het prudentiële beheer van materiële fysieke klimaatrisico’s bij het plannen, ontwikkelen, uitvoeren en monitoren van projecten en programma’s voor projecten.

In de politieke beleidslijnen 2024-2029 voor de Europese Commissie kondigde voorzitter Ursula von der Leyen het Europees klimaataanpassingsplan (ECAP) aan om de lidstaten te ondersteunen bij de planning van paraatheid en veerkracht.

Vanwege de uiteenlopende ernst en aard van de klimaateffecten tussen regio’s in Europa zullen de meeste aanpassingsinitiatieven op regionaal of lokaal niveau worden genomen. Het vermogen om het hoofd te bieden en zich aan te passen verschilt per bevolking, economische sectoren en regio's binnen Europa. Aanpassing is daarom van cruciaal belang om het hoofd te bieden aan de huidige klimaatvariabiliteit en onvermijdelijke gevolgen van de klimaatverandering, alsook aan specifieke kwetsbaarheden op het gebied van leeftijd, gezondheid, woonplaats, sociaal-economische status en andere aspecten. Het concept “niemand aan zijn lot overlaten” op het gebied van klimaatverandering, ook wel “rechtvaardige aanpassing” of “rechtvaardige veerkracht” genoemd, moet dus naar behoren in aanmerking worden genomen bij de uitvoering van rechtvaardige, transformatieve en langetermijnbeleidsmaatregelen voor aanpassing aan de klimaatverandering om onaangepaste praktijken te voorkomen, risico’s te herverdelen of bestaande ongelijkheden te versterken en te voorkomen dat “winnaars” en “verliezers” worden gecreëerd. Het zal er ook toe bijdragen dat de voordelen van het aanpassingsbeleid en de aanpassingsmaatregelen eerlijk worden verdeeld.

Het EEA-verslag 4/2025 Sociale rechtvaardigheid bij de voorbereiding op de klimaatverandering: hoe rechtvaardige veerkracht gemeenschappen in heel Europa ten goede kan komen, presenteert de meest recente beschikbare gegevens over rechtvaardige veerkracht en geeft een update over de huidige stand van zaken op het gebied van beleid en planning op EU-, nationaal en subnationaal niveau, alsook over de prioriteiten voor actie. Er wordt onderzocht hoe rechtvaardige veerkracht wordt aangepakt en geïmplementeerd in vier belangrijke systemen: de bebouwde omgeving, landbouw en voedsel, water en vervoer. Het biedt bruikbare richtsnoeren voor beleidsmakers en beroepsbeoefenaars, waarbij duidelijk wordt gemaakt waar aanpassingsmaatregelen de bestaande ongelijkheden binnen deze systemen onbedoeld kunnen verergeren, met inspirerende voorbeelden van praktische benaderingen die worden gebruikt om ervoor te zorgen dat niemand aan zijn lot wordt overgelaten.