Principes en succesfactoren

Aanpassing aan klimaatverandering is van toepassing op beleid, praktijken en projecten die risico's kunnen verminderen door kwetsbaarheid en/of blootstelling te verminderen en/of kansen in verband met klimaatverandering kunnen realiseren. Aanpassing is van invloed op alle besluitvormingsniveaus, alle regio's en de meeste sectoren. Aanpassing moet worden gestructureerd als een sectoroverschrijdende, multilevel en interregionale activiteit die actoren met verschillende kennis, belangen en waarden samenbrengt. Aanpassing gaat niet alleen over meer doen, het gaat over nieuwe manieren van denken en omgaan met risico's en gevaren, onzekerheid en complexiteit. Het verkennen van passende aanpassingstrajecten om bestaande kwetsbaarheden aan te pakken en de veerkracht te vergroten, vereist een gestructureerd leerproces van mensen en organisaties. Hoewel elk aanpassingsproces contextspecifiek moet zijn, worden verschillende belangrijke principes zoals hieronder gepresenteerd algemeen erkend om een goede aanpassing te ondersteunen.

Verschillende principes in het aanpassingsbeleidsproces worden algemeen erkend als sleutelfactoren voor een goede aanpassing. Deze beginselen (gebaseerd op UKCIP, 2005; Adger et al. 2005; Prutsch et al. 2010; Brown et al. 2011, Southern Voices on Adaptation, CARE 2015) zijn:

Aanpassing moet duurzaam zijn – adaptatiemaatregelen mogen niet bijdragen tot de klimaatverandering of de mitigatie-inspanningen beperken, zodat synergieën met de mitigatiedoelstellingen voor klimaatverandering moeten worden benut en conflicten moeten worden vermeden. Bovendien mag het niet ten koste gaan van het vermogen van andere delen van het natuurlijke milieu, de samenleving of het bedrijfsleven om zich elders aan te passen (bv. het gebruik van grondwater voor irrigatie in droge gebieden, waardoor het grondwaterpeil daalt en de beschikbare hoeveelheid drinkwater wordt beperkt). Waar mogelijk aanpassingsinspanningen bevorderen die het vermogen van natuurlijke systemen vergroten om de veerkracht te vergroten (bv. op ecosystemen gebaseerde benaderingen en op de natuur gebaseerde oplossingen) door klimaatrisico’s te bufferen.
Samenwerken – betrokken actoren (bv. overheidsinstanties, ngo’s, bedrijven, lokale gemeenschappen en mensen) op alle relevante niveaus in kaart brengen en met hen samenwerken, en ervoor zorgen dat zij goed worden geïnformeerd en aangemoedigd om aan aanpassing te werken. Formuleren, definiëren en prioriteren van opties, uitvoeren en monitoren van aanpassingsbeleid en plannen op een participatieve en inclusieve manier.
Aanpassing moet empirisch onderbouwd zijn, waarbij ten volle gebruik moet worden gemaakt van het meest recente onderzoek, de meest recente gegevens en de meest recente praktijkervaring, zodat de besluitvorming goed wordt ondersteund en geïnformeerd.
Beheer klimaat- en niet-klimaatrisico’s met behulp van een evenwichtige aanpak – klimaatverandering is slechts één aspect van meerdere stressfactoren die van invloed zijn op de sociale, natuurlijke en economische ontwikkeling. Aanpassing moet dus een holistische aanpak volgen die zowel klimaatrisico’s als niet-klimaatrisico’s omvat.
Risico’s in verband met vroegere en huidige klimaatvariabiliteit en extreme weersomstandigheden aanpakken — dit moet het uitgangspunt zijn voor anticiperende maatregelen om de risico’s en kansen in verband met de klimaatverandering op langere termijn aan te pakken. Het is belangrijk te zorgen voor coördinatie en nauwe synergieën met rampenrisicovermindering/-beheer (bv. verslag over de aanpassing aan de klimaatverandering en rampenrisicovermindering in Europa).
De respons op klimaateffecten moet prioriteit krijgen, bijvoorbeeld door meer aandacht te besteden aan sectoren die het zwaarst door het weer en het klimaat worden getroffen, sectoren die een lange levensduur hebben of gevolgen hebben, waar aanzienlijke investeringen of hoge waarden op het spel staan, of waar steun voor kritieke nationale infrastructuur betrokken is.
Aanpassing moet worden afgestemd op de schaal die nodig is voor de uitdaging van de klimaatverandering (bv. nationaal/regionaal/lokaal/sectoraal/grensoverschrijdend) – oplossingen moeten worden aangepast voor individuele situaties, waarbij ook aandacht moet worden besteed aan verantwoordelijkheden en financiering.
Aanpassing moet flexibel zijn – hoewel er nog steeds onzekerheid bestaat over het toekomstige klimaat, moeten nu opties op bepaalde gebieden (bv. in sectoren met langetermijnplanningshorizons) worden overwogen en beslissingen worden genomen die gemakkelijk kunnen worden aangepast. Daarom moet de waarde van no/low regrets en win-win aanpassingsopties in termen van kosteneffectiviteit en meerdere voordelen worden erkend, evenals de waarde van een gefaseerde aanpak van aanpassing.
Aanpassing moet transparant zijn – de effecten en kosten van verschillende aanpassingsopties moeten volledig worden gecommuniceerd, zowel op korte als op lange termijn, en er moet zoveel mogelijk details worden verstrekt. Aanpassingsbeslissingen zijn ook waarderijk, bijvoorbeeld met betrekking tot het risiconiveau dat moet worden aanvaard. Daarom is het van essentieel belang dat besluiten en toewijzingen van middelen transparant worden gemaakt, zodat overeenstemming kan worden bereikt over billijke en evenwichtige oplossingen.
De doeltreffendheid, efficiëntie, billijkheid en legitimiteit van aanpassingsbesluiten voortdurend evalueren om deze geleidelijk te verbeteren aan de hand van de ontwikkeling van bewijsmateriaal en kennis over de gevolgen van klimaatverandering. Dit vereist monitoring en herevaluatie van de risico's en van de maatregelen in het kader van het aanpassingsbeleid.